Criminalità an Svìssera

La criminalità a l’é faita da azion vietà da la lege penal svìssera. Tra chiel a-i son, për esempi, violensa, rubarìa, dan a la roba, trufa, menasse e certe azion an l’ambient digital. Nen tuti ij baruf, dann o conflit ëd contrat a son automàticament un reat. La polissìa a ciapa le segnalassion, a proteg le person, a ten-e le tracce e a fa le prime misure. Le procure a anisio le investigassion penal e a decido com andé anans. I tribunal a giúdico ij cass contestà e a pronuncio sentense segond le procedure an vigór. Për le person acusà, un sospet a prova nen la colpa. A l’han drit ëd procedura e peulo difende-se. Ste rèule a proteg un process giust, mach se l’acusa a l’é gròssa. Le person coinvolte a peulo segnala un reat a la polissìa o presenté na denoncia penal. Se a-i é un perìcol imediat, prima a l’é la protezion ëd le person. Dapress, ricòrd precìis, messagi, document, fòto e indicassion ëd testimoni a giuto a chiarì l’afait. L’ajut svìser a le vitime (Schweizerische Opferhilfe) a sostegn le person ch’a l’han patì na conseguensa fìsica, psichica o sessual për via d’un reat. J’ufissi ëd consulensa a peulo dà informassion, sostegn e indicassion për d’àutr ajut. Ël sostegn a peul esse important ëdcò për le person visin. Le situassion comun ëd tut ij dì a son rubarìe, intrusion, molesti e diferent tentativ ëd trufa. I delinquent digital a uso sovens identità fause, pression ëd temp, pòur o promesse ëd gavagn improvvis. Un messagi ch’a smija credìbil a l’é nen për sòn na prova ch’a sia ver. La prevenzion a diminuisse ij rìsch, ma a impediss nen tuti ij reat. La responsabilità a l’é ëd la persona ch’a fa l’assion, nen ëd la vitima. Gnun a dovrìa buté-se an perìcol për fé prova o recuperé sò da robé a mes d’violensa, menassa o persecussion. Dapress un reat, sicurezza, cura mèdica, documentassion e consij professional a son dij primi pass sensà. Se a-i é abús, ij credensial o ij mes ëd pagament a dovrìo esse blocà prest. Le decision anans a peulo poi esse discute con la polissìa, l’ajut a le vitime o n’ufissi ëd consulensa adatà.