Stòria an Svizera

La Svizera d'ancheuj a l'é nen nassùa tut ëd colp. Diversi pòst, sità e zone rural a l'han fait d'acordi col temp e regolà j'interess comun. La Vedda Confederassion a l'era un intreccio dë pòst con dirit e relassion diferent. Le conte ëd soa origini a son important për la cultura, ma a deurìo nen esse scambià con tuti ij fait storich. Ij conflit ëd tuta l'Europa, le division religiose e le lotte për ël podè a l'han marcà ëdcò ij territòri svizer. Le region catòliche e protestant a l'han sviluppà, a vòlte, tradission politiche e cultural diferent. Dòpo dij temp ëd gran cambiament, a l'é nassù ël stat federal modern an ël sècol XIX. A l'ha coleghà j'istitussion statal comun a un'autonomia larga dij canton. L'industrialisation, la ferrovia, ël turism e le forme neuve ëd travaj a l'han cambià le sità e le zone rural. L'emigrassion e l'immigrassion a son ëdcò stà part ëd l'evolussion dël pais. La Svizera a l'é staita al ripar da chèich guera an sla soa tèra, ma a l'é pa mai stà staccà da j'event internassional. Comersi, movimënt ëd refugià, decision politiche e relassion economiche a l'han coleghà ël pais con sò dintorn. An ij sècoi XX e XXI, ij dirit politic e social a son stait slargà a gradi. Sta stòria a fa vëdde ëdcò che l'uguaglianza e la partecipassion a son nen rivà ansem për tuti ij grop. La stòria a-j agiuta a capì le diferense d'ancheuj tra ij canton e le region ëd lenga. A domanda ansem un sguard critic a monument, racònt e prospetive ëd le person-e ch'a son stait scotà pòch an passat.