Suriye’de çıraklık eğitimi

Suriye’de التدرّب المهني, işverenin gözetimli çalışma yoluyla meslek öğrettiği hukuki çıraklığı ifade eder. Çıraklık sözleşmesi Arapça ve iki nüsha yazılmalıdır; reşit olmayan biri adına ebeveyni veya vasisi imzalar. Yetkili bakanlık meslekleri, yaş koşullarını, eğitim aşamalarını, süreyi ve kademeli ücreti belirler. Son aşamada çırağın ücreti aynı mesleğin asgari ücretinden düşük olamaz. Çalışma saatleri, molalar ve izin kuralları uygulanır; taraflardan biri en az üç gün önceden bildirimle ilişkiyi sonlandırabilir. Tamamlanınca işveren, yetkili müdürlük ve Bakanlıkça tasdik edilen sertifika verir. Bu düzenleme, üç yıllık ortaöğretim mesleki eğitim yolundan farklıdır. Temel Eğitim Sertifikası veya eşdeğer yeterlilikten sonra öğrenciler, yıllık bakanlık kabul kuralları uyarınca ortaöğretim mesleki eğitime girebilir. Program 10-12. sınıfları kapsar; teoriyi atölye veya işyeri uygulamasıyla birleştirir ve ulusal uygulamalı ve teorik sınavlarla sona erer. İşe ve ileri eğitime imkân sağlayan standartlaştırılmış Mesleki Ortaöğretim Sertifikası kazandırır; ancak bağımsız çalışma için ayrıca meslek lisansı gerekebilir. İkili eğitim, التعليم المزدوج, şirket eğitim sözleşmesini meslek okuluna devamla birleştirir. Şirket müfredata, uygulamalı eğitime ve uygulama sınavlarına katılır. 2025-26 öğretim yılında belgelenmiş ikili programlar Şam, Şam Kırsalı, Halep, Humus, Hama ve Tartus’ta mekanik imalat, giysi üretimi, kaynakçılık ve metal şekillendirme ile mekatronik alanlarında yürütülmüştür. Seçim şirket sözleşmesine göre yapılır; sınav sonuçları ve kontenjan dikkate alınır. Programlar doğrudan istihdam düşünülerek tasarlanmış olabilir; ancak tamamlanmaları otomatik işe girme hakkı sağlamaz. Başlıca kamu kurumları seçilen yola göre değişir. Eğitim Bakanlığı ve Mesleki ve Teknik Eğitim Müdürlüğü ortaöğretim meslek okullarını yönetir. Ekonomi ve Sanayi Bakanlığı teknik enstitüler ve mesleki eğitim kompleksleri işletir; Bayındırlık ve Konut Bakanlığı dönemsel zanaat ve meslek kursları yürütür. Çalışma ve Sosyal İşler Bakanlığı iş hukuku ve istihdam politikasıyla ilgilenir. İşverenler, odalar, STK’lar ve BM destekli programlar da ikili, kısa dönemli veya yaygın eğitim sağlar. Diğer yollar daha kısa veya esnek olabilir. Sanayi Bakanlığı programları genellikle dört ila dokuz ay sürer; araç mekaniği, metal işleri, elektronik, elektrik, marangozluk ve demircilik gibi alanları kapsar. Şam’daki bir mesleki kompleks, hazırlık veya ortaöğretim sertifikası aramadan 15-45 yaş arası kadın ve erkekleri kabul eder; yıllık dönemi 15 Temmuz-15 Mayıs arasındadır, teorik ve uygulamalı eğitimle bir akademik yıl sürebilir ve ücretsizdir. Sertifikası Sanayi Bakanlığı tarafından imzalanır. Bayındırlık kurslarında teori ve uygulama sınavları vardır; ancak süre sabit değildir. Teknik enstitüler genellikle ücretlidir ve ortaöğretim mesleki eğitim sonrası kendi kayıt koşullarını uygular; lisans gereken durumlarda enstitü sertifikası tek başına bağımsız çalışma lisansı vermez. Yaygın programlar, 10-24 yaş için UNICEF destekli genç dostu alanları ve mobil ekipleri kapsar. Dijital beceriler, girişimcilik, istihdam edilebilirlik, cep telefonu tamiri, muhasebe, grafik, fotoğrafçılık, dikiş veya konaklama hizmetlerini öğretebilirler. Bazı programlar akreditasyon veya sertifika verir; ancak bunlar otomatik olarak ulusal Mesleki Ortaöğretim Sertifikasına eşdeğer değildir. Aile işletmesinde veya atölyede gayriresmî öğrenim yararlı beceriler kazandırabilir; ancak kapsamı, tanınması ve yaygınlığına dair güvenilir ulusal veri yoktur ve resmî ödül sağlamaz. Maliyetler seçilen yola göre değişir. Devlet okullarında okul kartı veya pul gibi kalemler dışında genellikle kayıt ücreti alınmaz; ancak eksiksiz teknik ve mesleki eğitim ve öğretim ücret tarifesi yoktur. Sanayi Bakanlığı kompleksleri ücretsiz olabilir, teknik enstitüler ücret alır ve bağışçı ya da BM destekli programlar çoğunlukla programa özel koşullarla ücretsizdir. Suriye’de evrensel çıraklık ödeneği olduğuna dair kanıt yoktur; sözleşmeli hukuki çıraklıktaki ücret kuralları öğrencilere sağlanan mali destekten ayrıdır. Çatışma, yerinden edilme, hasarlı tesisler, eskimiş donanım ve eğitmen yetersizliği nedeniyle valilikler arasında eğitim kapasitesi değişir. 2025-26 sisteminde 801 meslek okulu, 58 teknik enstitü, 22 meslek veya uzmanlık alanı, 59.818 ortaöğretim meslek öğrencisi ve 21.774 enstitü öğrencisi vardı. Alanlar sanayi imalatı, mekanik üretim, kaynakçılık, mekatronik, araç mekaniği, tarım makineleri, ısıtma ve tesisat, soğutma, mobilya, elektronik, tıbbi cihazlar, bilgisayar teknolojileri, ticaret, güzellik ve kuaförlüğü kapsar. Liste bakanlık kararlarıyla değişebilir. Şam, Halep, Humus ve Hama’daki 140 fabrikayı inceleyen ILO değerlendirmesinde gıda işleme, tekstil, kimya, plastik ve mühendislik alanlarında beceri açıkları belirlenmiştir; bu nedenle uygulamalı eğitim istihdam ve yeniden imar açısından özellikle değerlidir. Yetişkinlerin ilk yeterliliği edinmesi veya önceki öğrenmenin denkliğini sağlayan tutarlı bir ulusal yol belgelenmemiştir; ileri yaşta giriş daha çok kısa bakanlık kursları, işveren çıraklığı ya da STK ve BM programlarıyla olur; sertifikanın değeri sağlayıcıya bağlıdır.