Suriye de Qanûnê Sîvîl

Kodê Sîvîl, Fermana Qanûnî 84/1949, kapasîteya qanûnî, kontrat, xwedîtî, mes’uliyet û mafê taybetî yê din rêzik keno. Kapasîteya qanûnî qabiliyetê bigirewtişê maf û pêkanîşê karê qanûnî yo. Temenê kamilbîyayîşî bi gelemperî 18 sal o; zarokê binê 7 salan bi gelemperî qey karê qanûnî bêfikir hesibîyenê, lê kesê 7 heta binê 18 salî kapasîteya sînorkerde estê. Velayet û qewwamî nûneriyê bandor keno û bi gelemperî qey firotiş yan îpotekkerdişê malê kesê biçûk tesdîqê dadgehî lazim o. Kontrat razîbîyayîş, armancê qanûnî û sedemê qanûnî wazeneno. Şerîk divê bi niyetê baş pêk bînin; dadgeh beno pêkanîş, betalbîyayîş, vegerandış yan tazmînat fermana bike. Delîlê nuşteyî û noterî taybetî qey malê erdî giring o. Peymanê nefermî dema belge yan sazî erişpêker nîyo zaf caran pêk tên, lê qeykerdiş bi Qeydê Malê Erdî qey gelek mafê malî biryardar o. Pelê qeydî û nexşeya kadastro bi gelemperî li dijî kesê sisyan delîlê zaf qewî yê. Qeyda nasnameya sîvî bi Mudîriyetê Rewşa Sîvîl û navendê wê goreyê Qanûnê Rewşa Sîvîl 13/2021, ku bi Fermana 17/2022 guhertî, rêveberî beno. Zayîş, mirin, zewac, veqetînayîş û guhertişê cihê rûniştış bi gelemperî divê di sê mehanê Suriye de û neh mehanê derveyî welat de bêne qeydkerdiş, herçiqas qeydkerdişê dereng beno. Numreyê neteweyî û qeydê defterî beno delîlê giring bibê. Belge beno ke piştî winda, wêrankerdış yan desteserkırış dîsa ava yan cih biguro, û belgeyê derxistî ji herêmê derveyî kontrolê fermî beno qebûlkerdişê cîya bigire. Derdê malbat û mîras goreyê Qanûnê Rewşa Kesî 59/1953 û rêzikê civaka olî ya naskerdeyî diguhere. Mazhebê Hanafî qey gelek Suryelî di kêmayîya rêzikê giştî de pêkan beno. Civakê Druzî, Mesîhî û Cihû beno ke qey zewac, veqetînayîş, nafaka, çavdêrî û mîras rêzikê cîya estê. Biryarê zewac û veqetînayîş piştî dawîbîyayîşê wan di qeyda Sîvîl de şandin beno. Mîras bi gelemperî bi dadgehê olî yan civakî yê mes’ul dest pêkeno; paşê belgeya mîras, tasfiyeyê mal û veguhestiş di qeydê ilgili de temam beno. Nîqaşê sîvîl bi dadgehê asayî, di nav de Dadgeha Aştî, Dadgeha Yewemîn, Dadgeha Apel û Dadgeha Qesasyon, dîtin beno. Nîqaşê rewşa kesî beno ke bi dadgeha Şerîet yan dadgehê olî yê naskerde dîtin bibê. Qanûnê Prosedurê Sîvîl 1/2016 dadwerî, teslimkerdiş, delîl û apel rêzik keno. Belgeyê Erebî, wikaletnameyê derbasdar, delîlê pispor û teslimkerdişê pêbawer beno tayîn bike ke doz pêş şino yan na. Eger cihê bersûc nenas o, dadgeh beno agahîya weşanî û ragihandışê dadgehî bikar bîno. Demê apel bi gelemperî kint in, zaf caran 15 rojan; nîqaşê derheqê dadwerê lezkerde beno demê panc rojan bibo. Demê rastî qey biryara taybetî divê tesdîq bibo. Belgeyê mal, xanî, mîras û rewşa sîvîl Suriye de giringîya pratîkî ya zaf zêde estê. Malbatê zaf belgeya fermî nêgireweno: nimûneya NRC ya Gulanê 2025 de nêzîkê sêyê malbatan xwedîtîya malê Suriye ragihand, lê tenê 38% belgeya fermî estê. Koçberî, warisê nêesto, arşîva zirardayî, rûniştış, senedê derewîn yan nêtemam û wikaletnameyê erişnêkerde dikare qeyd yan vegerandış asteng bike. Biryarê Wezaretê Dadgehî 2064/L yê 20ê Çiriya Peyênî 2025 odeyê sîvîl yê navendê dadgehî qey dozê desteserkırış, rûniştış û manîpulasyonê xwedîtî yê girêdayî bi şer destnîşan kerd. Ev tedbîrekê derbasbûnî ya; prosedur û dadgehê berdest herêmî tesdîq bike. Wezaretê Dadgehî zî arbitrajê formalî goreyê Qanûnê Arbitrajê 4/2008 destek keno û di 2026 de platforma navberîya dadgehî dest pêkerd. Navberkar nêşono biryar zorî bido. Aştîya civakî, eşîrî û olî û komîteyê herêmî beno ke zûtir yan arzantir bibê dema erişê dadgehî lawaz o, lê bêalîbîyayîş û pêkanîşê wan diguhere. Dema icraya mecbûrî paşê lazim beno, biryara formalî yan tesdîqê dadgehî pêbawertir o. Pêkanîş bi gelemperî belgeya icrayê wazeneno, wekî biryara dadgehî, biryar, kontratê fermî, senedê zewac yan amûrekê din ku qanûn destûr dano. Beşê Pêkanîşî û karwanê pêkanîşî beno ke destekê polîsî bixwazê. Agahîdayîşê borcdar bi gelemperî lazim o; xanîya erdî piştî agahîya 8 rojan a bêdayîşî beno ke bi zêrbîyayîş bêro firotiş. Girewtişê pêşînî bi gelemperî hewcedar o ke eger belgeya icrayî nêesto dozê bingehîn di 8 rojanê de bê dosyekerdiş. Biryar, award yan belgeya fermî ya biyanî bi gelemperî exequatur wazeneno: nasnamekerdiş û destûrê pêkanîşê Dadgeha Yewemîn, bi şertê reciprocîty, peyman û kontrolê nizamê giştî. Dosyaya pêkanîş beno ke piştî şeş meh bêfaaliyeti bêjêbirina û serlêdayîşê nûkerdişî lazim bike. Heqê dadgehî goreyê Qanûnê 6/2023 qey serlêdayîş û biryarê asayî zaf caran nominal in, nêzîkê 500 heta 3,000 SYP; hin meselayê Şerîetê bi nêzîkê 0.5% heta 1% yê nirxê dayî, mal yan mehir hesab beno. Pêkanîş bi gelemperî 500 SYP zêde û nêzîkê 1% yê pereyê komkerde zêde keno. Heqê parêzer, noter, pispor, werger, teslim û qeyd cîya yê, û enflasyon kontrolê herêmî yê niha lazim keno. Rêxistinê şerîkê UNHCR beno ke qey komê qebûlbiyayî alîkarîya qanûnî ya bêxerc bide, lê cîyê dadgehî nêgireweno. Cihguhertişê bi zêrbîyayîş, girtış, şopandışê ewlehî, winda bîyayîş û astengê heman beno ke goreyê Sirgulerê 12/2026 yê Wezaretê Dadgehî demê sînorkerdî rawestîne dema erişê dadgehî yê rastî bi objektîf mumkin nîyo. Rawestandış delîlê dosyaya taybetî wazeneno û îtîafê giştî nêviraşto. Derveyî nê rewşan, talebê ziyanê bi gelemperî sê sal ji zanayîşê ziyan û kesê mes’ulî ra, bi sînorkerdîya maksimûm 15 salî; demê sînorkerdîya giştî bi gelemperî 15 sal o û talebê demkî beno pênc sal bibo. Berdestbîyayîşê dadgehî, kontrolê herêmî, teslimkerdiş, belge û backlog dikarin dirêjahiya dosyayî ji demê qanûnî dirêj yan kêm pêşbînîkerde bikerê.