Suriye'de Ceza Hukuku

Başlıca hukuki kaynaklar 148/1949 sayılı Yasama Kararnamesi kapsamındaki Suriye Ceza Kanunu, 112/1950 sayılı Yasama Kararnamesi kapsamındaki Ceza Muhakemesi Kanunu, 122/1929 sayılı Kararname kapsamındaki Cezaevi Kanunu ve 61/1950 sayılı Kararname kapsamındaki Askerî Ceza Kanunu ve Usulüdür; bunların her biri daha sonra değiştirilmiştir. Ekonomik ve mali suçlar 3/2013 sayılı Ekonomik Cezalar Kanunu'nda da düzenlenir. 19/2012 sayılı Terörle Mücadele Kanunu geniş terör hükümleri, ağır hapis ve ölüm cezaları ile malvarlığını dondurma kuralları içerir. 20/2022 sayılı Siber Suçlar Kanunu bilgi sistemleri, veri güvenliği, mahremiyet, rıza dışı mahrem görüntüler, hakaret ve dezenformasyonla ilgili suçları kapsar. 31/2004 sayılı Trafik ve Taşıtlar Kanunu ve değişiklikleri, trafik ihlali sonucu ölüm veya kalıcı sakatlığın olduğu olaylar dâhil, yol suçlarına uygulanır. Bir ceza işi çoğunlukla polise veya Kamu Savcılığına (النيابة العامة) yapılan şikâyetle başlar. Kamu Savcılığı genel olarak kamu ceza davasını yürütür; ağır veya büyük suçlarda zarar gören kişi de soruşturma hâkimi önünde şahsi dava (دعوى الحق الشخصي) açabilir. Soruşturma hâkimi delil toplar ve davanın iddianame ile yargılamaya taşınıp taşınmayacağına karar verir. Ceza mahkemeleri suçla bağlantılı zararlar için tazminata da hükmedebilir. Resmî tutuklama çerçevesi belirtilen bir hukuki dayanağı, kişinin anlayacağı dilde tercümeyi, avukata erişimi, susma ve savunma haklarını ve olası serbest bırakma veya kefaleti öngörür. Yakalama emriyle tutuklanan kişi sorgulamadan önce 24 saat içinde hâkim önüne çıkarılmalıdır. Suçüstü hâlindeki gözaltı, belirtilen çerçevede mahkeme kararı olmaksızın 24 saate kadar sürebilir. Maddi imkânı olmayan kişiye Baro veya mahkeme aracılığıyla avukat atanabilir; ancak ülke çapında adli yardım bulunduğu doğrulanmamıştır. Avukata, kayıtlara ve mahkemelere fiilî erişim bölgeye ve kuruma göre önemli ölçüde değişir. Olağan mahkeme süreci Sulh Hâkimi veya Barış Hâkiminden Asliye Hukuk Mahkemesi ya da Ceza Mahkemesine, ardından istinaf ve Yargıtaya uzanabilir. Askerî mahkemeler kanunla tanımlanmış askerî konularda yargı yetkisine sahiptir. Duruşmaların açık olması ve temyiz hakları resmen vardır; ancak yakın tarihli değerlendirmelerde sivil yargı yetkisi, yargı bağımsızlığı ve usul güvenceleri konusunda belirsizlik veya zayıflık saptanmıştır. Geçici yönetimin denetimindeki bazı bölgelerde mahkemeler kısmen açılmış veya işlevsiz kalmıştır; kayıtlar imha edilmiş ya da götürülmüş olabilir; gözaltı yerleri aşırı kalabalık veya derme çatma olabilir. Resmî yaptırımlar hapis veya gözaltı, ağır çalışma, para cezası, müsadere, kısıtlama veya ıslah tedbirlerini kapsar. Önceki ulusal çerçevede ölüm cezası hâlâ yer almaktadır; ancak geçici yönetim altında bugün uygulandığına dair güvenilir kanıt saptanmamıştır. Af kararları kovuşturmayı veya ceza sonuçlarını değiştirebilir; 39/2026 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi yakın tarihli örneklerdendir. Ülke çapındaki sabit ceza adaleti masrafları doğrulanamamaktadır ve davanın süresi suça, yere, makama ve mahkemenin işlerliğine kuvvetle bağlıdır. 2025 Anayasal Bildirisi istisnai ve insan haklarını ihlal eden yasaların kaldırılmasını ve eski Terörle Mücadele Mahkemesinin ağır sonuç doğuran kararlarının, müsadere edilmiş malların iadesi dâhil iptalini öngörür. Mahkemenin feshi duyurulmuştur; ancak güncel hukuki durumu ve sonuçları somut olay özelinde doğrulanmalıdır. Suriye'de insanlığa karşı suçlar, savaş suçları veya soykırım için kapsamlı bir ulusal suç kategorisi yoktur. Bu tür fiiller genellikle cinayet, hukuka aykırı gözaltı veya işkence gibi olağan suçlar kapsamında kovuşturulmuştur. Geçiş döneminde Ulusal Geçiş Dönemi Adaleti Komisyonu ve Ulusal Kayıp Kişiler Komisyonu kuruldu. Kayıp kişiler komisyonu kişinin akıbetini ve yerini araştırır, vakaları belgeler, ulusal veri tabanı tutar ve ailelere hukuki veya insani destek sağlar; özel bir kayıp kişiler yasası hâlâ beklemededir. Çocukların ceza sorumluluğu, Çocuklar Kanunu ve sonraki değişiklikler uyarınca 10 yaşında başlar. 10 yaşından 18 yaşına kadar olanlar genel olarak koruyucu veya ıslah edici tedbirlere tabi olur; 15 yaş ve üzerindekiler bazı suçlarda kanuni çocuk cezalarına da tabi tutulabilir. Özel çocuk mahkemeleri aile yanına yerleştirme, gözetim, kurumsal bakım, ıslah tedbiri, gözaltı, denetimli serbestlik veya ikamet kısıtlaması kararı verebilir; ancak bölgesel kapasite ve işleyiş eşit değildir. Trafik suçlarında geçerli sürücü belgesi gerekir. 199. madde trafik ihlali sonucu ölüm veya kalıcı sakatlık hâlinde üç aydan bir yıla kadar gözaltı, SYP 50.000–100.000 para cezası ve sürücü belgesinin iki yıl askıya alınmasını öngörür; bu nominal tutarların güncel uygulamadaki geçerliliği kontrol edilmelidir. Siber suç kuralları çevrim içi ifade bakımından özel hukuki risk yaratır; çünkü Devletin itibarı ve ulusal birlik gibi bazı kavramlar belirsizdir ve güvenlik güçlerini veya kamu görevlilerini eleştirmenin cezası ağır olabilir. Yerel ya da devlet dışı uyuşmazlık çözüm mercileri anlaşmazlıkların çözümüne yardımcı olabilir; ancak bunlar ülke çapındaki ceza hukuku sürecine eşdeğer değildir.