Qerz Suriye de

Qerza malbatî bi gelemperî wextê ke malbat bo xwarin, tenduristî, kirê yan hewcedariya dahatî pere gêreno vırazeno. Raporê OCHA qerz u krediya neformal bo mesrefê bingehîn li bakurrojhilat u bakurrojavayê Suriye belge kenê; nirxandışê IRC li bakurê Suriye dît ke nêzîkê 60% malbatan xwarin bi qerzê dikanî kirî. Xizm u heval, qerza firoşkar, deynkarê herêmî, Sanduq, fînansê gundî yê endam-malkî, u grûbê komkerdışê civakî dikarê wextê krediya formal tune yo eriş pêşkêş bikerê; la mesref, tarîxê dayış u pêkanîna şertan gelek caran taybetî lihevkirî yê û parastışê standardî nêdayênê. Kredîdêrê formal Banka Bazirganî ya Suriye, Banka Kooperatîfî ya Çandinî, Banka Endustriyî, Banka Krediya Gelî, Banka Bena, Bankê Taybet ê lîsansdayî u saziyê mîkrofînansê lîsansdayî girewênê. Li herêmê Rêveberiya Xweser, Ofîsa Navendî ya Pere u Dayışan (CMPO) çarçoveya cîya ya bakurê rojhilatê Suriye çavdêrî keno; saziyê mîkrofînansê lîsansdayî dikarê deyn bide la pereyê depo nêgêno, û no çarçove neteweyî nîyo. Peymana qerzê formal bi gelemperî sermaye, faîza peymanî, faîza dereng, cezayê, plana dayış, garantî u kolateral diyar keno. Qerzdar divê belgeyan pêşkêş bikê, goreyê peymanî dayış bikê û kolaterala daye biparêzo; garantkar dikarê hîn berpirsiyar bimêno û kredîdêr dikaro ewlehîya zêde bixwazo. Qanûnê Bazirganî 33/2007 çarçoveya sereke ya peymanê bazirganî, rehna, amûrê pêşkêşkerdışê qerzî, sulhê parastışî (صلح واقٍ), îflas (إفلاس) u pêvajoyê dadgehî yê têkildar dide. Qanûnê Pêvajoya Sivîl 1/2016 pêkanîna dadgeha sivîl rêxistin keno. Rêçeya îflasa bazirgan u şirketan delîldar a, la prosedura cîya ya îflasa kesê bikarhêner u sîstema neteweyî ya şîreta qerza malbatî delîldar nîyo. Bo deynê zorê yê banka dewletî yan krediyê daye berî 18 Adar 2026, Fermana 70/2026 yê alîkariya wextsînorkerde pêşkêş keno. Bo hevsenga heta SYP 100 milyon, dayış di nav sê mehî de dikaro faîza peymanî, faîza dereng u ceza betal bikê; di nav şeş mehî de faîza dereng u ceza betal beno, la faîza peymanî dimêno. Bo hevsenga zêdetir, dayış di sê mehî de 50% faîza peymanî u dereng bi cezayan ra betal keno; dayış di şeş mehî de 30% betal keno. Qerzê pereyê biyanî di nav sê mehî de hemû faîza u cezayan betal keno, yan di nav şeş mehî de 50% faîza peymanî u dereng bi ceza temam betal keno; hevsengê SYP dikaro bi dolarê Amerîkî bi rêjeya Banka Navendî ya Suriye bê dayış. Pêvajoya nûplanayışî bi gelemperî qerzê zêdeyê SYP 100 milyon yan hevsenga pereyê biyanî girewêno, daxwazî bo navenda banka yan şaxî, dayışê dilpakî ya 15% u dema herî dirêj a sê serrî wazê. Bank divê di nav mehekê de biryar bide û peyman divê di nav 15 rojan de îmze bibê. Dayışê wenda dikarê piştî sê dayışê li pey hev yan pênc dayışê giştî rêxistinê betal bikê. Garantî dimênê, kolaterala zêde dikaro bêro xwestış, pêvajoyê dadgehî yan bicîardışî di dema lihevkirinî rawestî, la piştî betalkerdış nû dest pê kenê; mesrefê dadgeh u mesrefê din betal nêbenê. Wezaret derengiyê têkildar di 19 Hezîran 2026 ra mehek dirêj kerd; saziya Banka Pêşveçûna Ewropayî prosedura cîya ya komîsyona Wezareta Darayî dimeşêno. Qerza giştî meseleya cîya ya ji qerza malbatî ya: daneyê Banka Cîhanî bo 2024 qerza derveyî qasî 4,757 milyar dolar rapor kerd, miyan de 3,410 milyar dolar qerzê giştî u garantîdayî ya dewletî u 731 milyon dolar krediya IMF. Nirxandışê makro-darayî ya 2025 arrearsê derveyî qasî 20,9 milyar dolar, nêzîkê 98% GDP rapor kerd. Ev daneyî li hev nêhatî çareserkerdene û divê wek jimareya yekane ya bawerbar nêbêne dîtış. Erebistanê Siûdî u Qatar di 12 Gulan 2025 de 15,5 milyon dolar arrearsê Ajansa Navneteweyî ya Pêşveçûna Yekbûyî dayê; arrearsê kehnê din hîn meseleya reforma ya. Bingehê krediya Suriye lawaz hîn yo: dîtina kehnê Banka Cîhanî ya 2020 puanê mafê qanûnî 1 ji 12, cobertura ya bureauya kredî çin, cobertura ya qeyda kredî 7,1%, pêvajoya îflasê nêzîkê sê serrî u vegerandışê 46,7 sent ji dolar qeyd kerd. Ev jimareyan nê şertê niha nîşan nêdenê, her çiqas projeyê sektorê darayî yê Banka Cîhanî ya ku di Tebax 2026 de qebûl bî, bingehê kredî, nirxandışê malê banka, çavdêrî u dayışê dijitalî hedef gêno. Tu daneyê neteweyî yê bawerbar hîn giştê qerza malbatî, qerza nebaş a banka taybetî, bihayê deynkarê neformal yan encamê vegerandışê dadgehî nîşan nêdano.