Suriye'de Borç

Hane halkı borçları çoğunlukla ailelerin gıda, sağlık hizmeti, kira veya geçim ihtiyaçları için borçlanmasından doğar. OCHA raporları kuzeybatı ve kuzeydoğu Suriye'de temel harcamalar için borçlanma ve kayıt dışı krediyi belgeliyor; IRC'nin kuzey Suriye değerlendirmesinde hanelerin yaklaşık %60'ının yiyeceği veresiye aldığı saptanmıştır. Aile ve arkadaşlar, esnaf veresiye hesabı, yerel tefeciler, üyelere ait kırsal finans Sanduq sistemi ve topluluk tasarruf grupları resmî kredi bulunmadığında kaynak sağlayabilir; ancak ücretler, geri ödeme tarihleri ve tahsilat çoğunlukla özel olarak kararlaştırılır ve standart koruma sunmayabilir. Resmî kredi verenler arasında Suriye Ticaret Bankası, Tarım Kooperatif Bankası, Sanayi Bankası, Halk Kredi Bankası, Gayrimenkul Bankası, Tasarruf Bankası, lisanslı özel bankalar ve lisanslı mikrofinans kuruluşları vardır. Özerk Yönetim bölgelerinde ayrı Kuzeydoğu Suriye çerçevesini Merkezî Para ve Ödeme Ofisi (CMPO) denetler; lisanslı mikrofinans kuruluşları kredi verebilir, ancak mevduat alamaz ve bu çerçeve ülkenin tamamına uygulanmaz. Resmî kredi sözleşmesi genellikle anaparayı, sözleşme faizini, gecikme faizini, cezaları, geri ödeme takvimini, kefaletleri ve teminatları belirler. Borçlu istenen belgeleri sunmalı, kararlaştırılan şekilde geri ödeme yapmalı ve rehin verilen teminatı korumalıdır; kefiller sorumlu kalabilir ve kredi veren ek güvence isteyebilir. 33/2007 sayılı Ticaret Kanunu ticari sözleşmeler, ipotekler, kıymetli evrak, koruyucu uzlaşma (صلح واقٍ), iflas (إفلاس) ve bağlantılı mahkeme prosedürleri için temel çerçeveyi sağlar. 1/2016 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu hukuk mahkemelerindeki icrayı düzenler. Tacir ve şirket iflası yolu belgelenmiştir; ancak tüketiciler için bağımsız kişisel iflas prosedürü ve ülke çapında hane borç danışmanlığı sistemi kanıtlanmamıştır. 18 Mart 2026'dan önce verilen ve ödeme güçlüğüne düşmüş kamu bankası kredileri veya kredi imkânları için 70/2026 sayılı Kararname süreli bir kolaylık sağlar. 100 milyon SYP'ye kadar bakiyelerde üç ay içinde ödeme sözleşme faizini, gecikme faizini ve cezaları kaldırabilir; altı ay içinde ödeme gecikme faizi ve cezaları kaldırırken sözleşme faizi kalır. Daha yüksek bakiyelerde üç ay içinde ödeme sözleşme ve gecikme faizlerinin %50'sini ve cezaları kaldırır; altı ay içinde ödeme ise bu oranı %30'a çıkarır. Döviz borçlarında üç ay içinde faiz ve cezaların tamamı, altı ay içinde ise sözleşme ve gecikme faizinin %50'si ile cezaların tamamı silinebilir; SYP bakiyesi Suriye Merkez Bankası kuru üzerinden ABD dolarıyla ödenebilir. Yeniden yapılandırma süreci genel olarak 100 milyon SYP'yi veya bunun döviz karşılığını aşan borçları kapsar; banka merkezine ya da şubesine başvuru, %15 iyi niyet ödemesi ve en fazla üç yıllık vade gerektirir. Banka bir ay içinde karar vermeli, anlaşma 15 gün içinde imzalanmalıdır. Üç taksit üst üste veya toplam beş taksit kaçırılırsa düzenleme iptal edilebilir. Kefaletler devam eder, ek teminat istenebilir; düzenleme süresince mahkeme ve icra işlemleri durdurulur ancak iptalden sonra yeniden başlar. Mahkeme harçları ve diğer giderler silinmez. Bakanlık ilgili son tarihleri 19 Haziran 2026'dan itibaren bir ay uzatmıştır; Avrupa Yatırım Bankası imkânları ayrı bir Maliye Bakanlığı komitesi sürecini izler. Kamu borcu, hane halkı borcundan ayrı bir konudur. Dünya Bankası'nın 2024 verileri dış borcu yaklaşık 4,757 milyar ABD doları olarak kaydetmiştir; buna 3,410 milyar ABD doları kamu ve kamu garantili borç ile 731 milyon ABD doları IMF kredisi dâhildir. 2025 makro-mali değerlendirmesi ise dış borç gecikmelerini yaklaşık 20,9 milyar ABD doları, yani GSYH'nin yaklaşık %98'i olarak bildirmiştir. Bu veri kümeleri uzlaştırılmamıştır ve tek bir kesin rakam gibi değerlendirilmemelidir. Suudi Arabistan ve Katar 12 Mayıs 2025'te Uluslararası Kalkınma Birliği'ne olan 15,5 milyon ABD doları gecikmiş borcu kapatmıştır; diğer eski gecikmeler reform gündemindeki sorunlardır. Suriye'nin kredi altyapısı da zayıf kalmıştır. Dünya Bankasının 2020 tarihli geçmiş görünümünde yasal haklar puanı 12 üzerinden 1, kredi bürosu kapsamı sıfır, kredi sicili kapsamı %7,1, iflas işlemleri yaklaşık üç yıl ve dolar başına tahsilat 46,7 sent olarak kaydedilmiştir. Bunlar güncel ölçütler değildir; ancak Ağustos 2026'da onaylanan Dünya Bankası finans sektörü projesi kredi altyapısını, banka varlık incelemelerini, denetimi ve dijital ödemeleri hedeflemektedir. Hane borçlarının toplamını, özel banka takipteki kredilerini, kayıt dışı kredi verenlerin fiyatlandırmasını veya mahkeme tahsilat sonuçlarını belirleyen güvenilir ülke çapı güncel veri yoktur.