Suriye'de Yatırım

Suriye'de resmî projelerin, menkul kıymet piyasalarının ve gayriresmî finans uygulamalarının bir arada bulunduğu parçalı bir yatırım ortamı vardır. 18/2021 sayılı Yatırım Kanunu; 2/2023 sayılı Kanun ve 114/2025 sayılı Kararla değiştirilmiş olup, sermayenin yatırım projesi kurmak, büyütmek, geliştirmek, finanse etmek, sahiplenmek veya yönetmek için kullanılmasını kapsar. Proje rejimi genel olarak hisselerin veya tahvillerin pasif biçimde satın alınmasını kapsamaz. Bankalar, döviz şirketleri, mikrofinans bankaları ve mevduat kabul eden kuruluşlar ayrı kurallara tabidir. Doğrudan proje normalde Suriye Yatırım Kurumuna başvuruyla başlar. Yatırımcı Hizmetleri Merkezi, ilgili sektörel onaylar için tek durak noktası işlevi görür; ardından kurum Yatırım Lisansı verir. Proje daha sonra kuruluş aşamasından, lisans kapsamındaki işletme aşamasına geçer. Resmî çerçeve üretken faaliyetleri, enerji, altyapı, turizm, yeniden yapılanma, uzmanlaşmış bölgeler, kalkınma bölgeleri ve gayrimenkul geliştirmeyi kapsar. Prosedürler ve zamanlama sektöre, konuma, gerekli onaylara ve proje belgelerine bağlıdır. 114/2025 sayılı Karar, yatırım projelerinde %100 yabancı mülkiyetine izin verdiğini ve proje rejimi içinde genel bir yerel ortak şartını kaldırdığını resmî olarak belirtir. Bu, yabancıların arazi satın alması veya portföy yatırımı yapması konusunda genel serbestlik sağlamaz. Proje için gerekli olduğunda arazi veya mülkün sahibi olunabilir ya da kiralanabilir; mülkiyet sınırları ve Konsey onayı gerekebilir. Tapu, imar, kamulaştırma, güvenlik ve sahaya erişim ayrıca incelenmelidir. Çerçeve, proje yatırımcılarını mahkeme kararı olmadan ihtiyati haciz veya kayyımla yönetim işlemine karşı korur. Kamulaştırma için kesinleşmiş mahkeme kararı ve piyasa değeri üzerinden tazminat gerekir; yabancı sermayeden doğan tazminatın çevrilebilir dövizle aktarılmasına ilişkin resmî kurallar vardır. Kuruluş döneminde çevre ve halk sağlığı koşulları dışında yeni usul veya mali yükler genel olarak eklenemez. Yatırım Lisansını geri çekmeden önce kurum bildirimde bulunmalı, altı aylık düzeltme süresi tanımalı ve hukuki başvuru yolları sağlamalıdır. Proje yatırımcıları projenin başlangıç ve maliyetini bildirmeli, sigorta yaptırmalı, Uluslararası Muhasebe Standartlarına göre hesap tutmalı, sertifikalı bağımsız denetçi atamalı ve geçerli vergi, ücret ve diğer mali yükümlülükleri ödemelidir. İstenen bilgi ve belgeleri sunmaları gerekir. %10 veya üzerindeki devirler bildirim gerektirir ve sektöre özgü kurallar geçerliliğini korur. Borsada işlem gören anonim şirket ayrıca Şam Menkul Kıymetler Borsası kurallarına tabidir. Menkul kıymet piyasasının odağında şu anda Suriye anonim şirketlerinin hisseleri ve devlet Hazine Tahvilleri bulunur. Yatırım fonu katılma birimleri hukuken tanınmıştır; yatırım fonları, sukuk ve kitlesel fonlama kuralları ise geliştirme aşamasındadır. Geniş kapsamlı, düzenlemeye tabi yerel ETF veya dijital varlık piyasasına dair güvenilir kanıt yoktur. Şam Menkul Kıymetler Borsası yaklaşık altı aylık kesintinin ardından 2 Haziran 2025'te yeniden açıldı; açılışta 18 şirket yer aldı, sonraki haberlerde ise 27 şirket ve sekiz Hazine Tahvili ihracı belirtildi. Piyasa dar, yoğunlaşmış ve sınırlı işlem likiditesine açıktır. Menkul Kıymetler Borsası Kanunu uyarınca aynı gün satışa izin verilmez. Yatırımcılar, Suriye Menkul Kıymetler ve Finans Piyasaları Komisyonu (SCFMS) tarafından lisanslanmış aracı kurumlar üzerinden alım satım yapar. 2025'te lisanslı yaklaşık altı hizmet veya aracı kurum olduğu bildirildi. Aracı kurum ilişkisi sözleşmeyle veya kurumun web sitesi ya da uygulaması üzerinden elektronik biçimde kurulabilir. Lisanslı aracı kurumlar aracılık, yatırım danışmanlığı, yatırım yönetimi, mütevellilik ve saklama hesabı yönetimi sağlayabilir. Lisanssız menkul kıymet faaliyeti yasaktır. Merkezi Saklama Kuruluşu menkul kıymetlerin kaydı, mülkiyet devri, takas ve mutabakat için tek kurumdur ve geçerli ücretler üzerinden çalışır. Birinci Küresel Bir Finansal Yatırımlar için 2025'te internet üzerinden işlem başlatıldı. Arap ve diğer Suriyeli olmayan yatırımcılar, geçerli yönetim kurulu kuralları kapsamında yasal biçimde getirilen fonlarla Şam Menkul Kıymetler Borsasına erişebilir. Müşteri kimliği, fon kaynağı, döviz kuralları, yaptırım taraması ve kâr aktarımı düzenlemeleri; ilgili talimatlar 2025'te hâlâ gözden geçirildiğinden aracı kurum, SCFMS ve Suriye Merkez Bankasıyla doğrulanmalıdır. Sermaye ve kârın yeniden aktarılması resmî olarak mümkün olabilir; ancak uygulamada bankacılık kanallarına, döviz kontrollerine, kara para aklamayı önleme şartlarına ve işleme özel onaylara bağlıdır. Durum tespiti; SCFMS ve borsa açıklamalarını, denetlenmiş mali tabloları, kurumsal yönetimi, ilişkili kişileri, mülkiyeti ve nihai faydalanıcı mülkiyetini, sektörel lisansları, ilgiliyse mülk tapusunu, kara para aklamayı ve terörün finansmanını önleme kontrollerini, yaptırımları ve beklenen ödeme ve çıkış kanallarını kapsamalıdır. 2025 sonu itibarıyla Suriye'de 51 halka açık şirket bulunuyordu; bunların 45'i faal, 28'i borsada işlem görüyordu. Açıklama ve yönetim raporlaması eksik kalmıştı. Doğrudan proje ile borsada işlem gören menkul kıymetleri birleştirmek mümkündür; ancak yerel araçların sınırlı yelpazesi geniş ölçüde çeşitlendirilmiş standart portföy sağlamaz. Proje maliyetleri lisans ve kayıt ücretlerini, vergileri, sigortayı, denetimleri, sektörel onayları, bölge ücretlerini ve devir masraflarını içerebilir. Menkul kıymet işlemleri aracı kurum, borsa, merkezi saklama, takas-mutabakat ve hesap ücretlerini içerebilir. Her yatırım seçeneğini güvenilir biçimde kapsayan tek bir güncel ücret tablosu yoktur. Proje zamanlaması onaylara ve uygulamaya; menkul kıymet çıkışı ise istekli bir karşı tarafın ve mevcut likiditenin bulunmasına bağlıdır. Enflasyon, para biriminin değer kaybı ve çevrilebilirlik sorunları, zayıf bankacılık ve ödeme aracılığı, siyasi istikrarsızlık, bölgesel çatışma, güvenlik koşulları, hasarlı altyapı, belirsiz uygulama, eksik şirket verileri, piyasa kesintileri, karşı taraf riski ve nihai faydalanıcı riski sonucu önemli ölçüde etkileyebilir. ABD'nin Suriye'ye yönelik ekonomik yaptırımları 2025'te büyük ölçüde sona erdirildi ve Suriye Yaptırım Düzenlemeleri kaldırıldı; ancak Esad'la bağlantılı kişiler, insan hakları ihlalcileri, Captagon ve terörist veya istikrarsızlaştırıcı aktörlere yönelik hedefli tedbirler sürüyor. Avrupa Birliği de 2025'te güvenlik kısıtlamalarını ve listeleri koruyarak ekonomik yaptırımların çoğunu kaldırdı; ilgili listede 317 kişi ve 51 kuruluş olduğu ve tedbirlerin 1 Haziran 2027'ye kadar uzatıldığı bildirildi. Önerilen her işlem, yatırımcı, şirket, nihai faydalanıcı, banka ve aracı kurum güncel yaptırım taramasından geçirilmelidir.