Têkiliya evînê li Sûriyeyê

Têkiliyên evînê li Sûriyeyê dikarin nasîna hev, nasandina bi navgîniya malbatê, hilbijartina rasterast a hevjîn an rêkeftinên xitbeyê dihewînin. Bendewarîyên civakî li gorî civata olî, zayend, jiyana bajarî an gundî, koçberî û desthilata herêmî pir diguherin. Ji bilî pergalên fermî yên girêdayî xitbe, zewac û veqetînê, ji bo têkiliya evînî ya bêzewac statûyeke qanûnî ya cuda ku dewlet nas bike nehatiye destnîşankirin. Xitbe tê wateya sozdayînê. Ew di civakê de cih girtiye, lê bi xwe peymana zewacê nîne û maf an erkên zewacê bixweber çênake. Peymana zewacê bi عقد زواج an عقد قران tê gotin. Li gorî Qanûna Rewşa Kesane ya Sûriyeyê ya 1953, ku di 2019 de hatiye guhertin, temenê giştî yê zewacê ji bo her du aliyan 18 e. Dema mercên qanûnî pêk bên, dadgeh dikare destûra zewacê di temenên 15 heta 17 saliyê de bide; ev merc di nav de gihîştina laşî ya îdia kirî, şiyana têgihîştina mafên zewacê û zanîna wan mafan jî digirin. Razîbûna jinê mercê bingehîn e û zewaca ku weliyek bi zorê dide dikare li dijî wê were îtirazkirin. Rola bav an bapîr wek welî û mercên din li gorî rêgezên rewşa kesane yên sepandî diguherin. Rêgezên rewşa kesane yên misilmanan bixweber li ser hemû civatên olî nayên sepandin. Pirzewacî di nav misilmanan de li gorî qanûnê gengaz dimîne, bi mercên ku di nav de nirxandina dadgehê, sedemeke rewa û şiyana dabînkirina mesrefê hene. Her wiha aliyan dikarin şertên peymanê yên lihevkirî di peymana zewacê de tomar bikin. Cot divê rêgezên ku dadgeha rewşa kesane an dadgeha olî ya desthilatdar ji bo ol û cihê wan sepandî piştrast bike. Pêvajoya fermî bi gelemperî ji dadgeha rewşa kesane an dadgeha olî ya desthilatdar dest pê dike, paşê diçe Karûbarên Sivîl û tomara sivîl. Belgeya zewacê û deftera malbatê delîlên belgekirî peyda dikin. Zewaca olî ya bê tomar, ku wek زواج عرفي tê zanîn, dikare delîla têkiliyê lawaz bike û piştre pejirandina dadgehê, dû re jî tomarkirina Karûbarên Sivîl pêwîst bike. Ev dikare tomarkirina jidayikbûnê û malbatê tevlihev bike û metirsiya terikandinê, tundûtîjiyê û windakirina piştgiriya aborî zêde bike. Mesref û demên pêvajoyê yên neteweyî bi awayekî pêbawer nehatiye destnîşankirin û li gorî herêm, statû û belgeyan diguherin. Zewaca tomarkirî dikare maf û erkên girêdayî مهر, mesref, niştecihbûn an piştgirî, û encamên paşê yên lênêrîna zarokan û tomarên malbatê çêbike. Hevbijîna bêzewac statûyeke otomatik a dewletê an mafên zewacê yên xweber ên belgekirî nîne. Tundûtî di têkiliyên nêzîk de dikare laşî, cinsî, hestyarî, derûnî an aborî be û li malê, li cihên giştî an bi rêya kanalên dîjîtal pêk were. Tacîza bi telefon an medyaya civakî, şantaja bi wêne, tevgera kontrolker û astengkirina tevgerê hatine ragihandin. Metirsî bi taybetî ji bo keçên ciwan, kesên koçber an vedigerin, malên ku jin serokatiya wan dike, jinebî, jinên veqetiyayî, kesên bê belge û malbatên di nav xizanî an neewlehiyê de girîng in. Stîgma û tolhildan dikarin ragihandinê kêm bikin. UNFPA û rêxistinên hevkar karûbarên wek cihên ewle ji bo jin û keçan, rêveberiya dozên tundûtîjiya li ser bingeha zayendê, piştgiriya derûnî û civakî, lênihêrîna tenduristiya zayendî û hilberîner û şîreta qanûnî peyda dikin. Tê ragihandin ku alîkariya qanûnî ya UNHCR ji bo kesên Sûrî yên piştgirî werdigirin û li hundirê welêt koçber bûne, kesên vegeriyane û endamên civatên mêvandar li 14 parêzgehan bi rêya Heyva Sor a Erebî ya Sûriyeyê, Rêxistina Pêşxistina Sûriyeyê, navendên qanûnî an civakî û tîmên gerok belaş e. Karûbar dikarin şîret an temsîlkirinê li pêş dadgeh û Karûbarên Sivîl ji bo tomarkirina zewac an talaqê, lênêrîna zarokan, nafaka jinê û tundûtîjiya nav malê bigirin. Tê ragihandin ku gihîştina xeta telefonê û navendan ji Yekşem heta Pêncşem, ji 9:00 heta 15:00 heye; lê divê dabînkerê niha û hebûna karûbarê li herêmê were piştrastkirin. Penaber û kesên ku li gelî dikin ku penaber in, bi gelemperî ji bo gihîştina birêkûpêk a dadgeh an tomara sivîl destûra rûniştinê ya derbasdar hewce dikin. Veqetîn dikare talaq, xul' an تفريق ya bi biryara dadgehê ji ber sedemên wek nakokiya giran an tundûtîjiyê dihewîne. Tomarkirin li gorî pêvajoya dadgeh û desthilata têkildar pêk tê, di nav de rewşên ku zewac an talaq berê nehatiye tomarkirin. Piştî veqetînê, lênêrîna zarokan, mesref, belgeyên nasnameyê û ewlehiya kesane gelek caran dibin mijarên sereke yên pratîkî. Jinên veqetiyayî û jinebî dikarin bi stîgma, kontrol, zexta ji bo dîsa zewicînê û îstismara aborî an cinsî re rû bi rû bibin. Ji ber ku desthilat û pêvajoyên herêmî li seranserê Sûriyeyê guherîne, divê berî ku li ser pêvajoyeke berê were pişta xwe girêdan, nivîsgeha berpirsiyar li parêzgeha têkildar were piştrastkirin.