Тажикстандын эмгек рыногу

Тажикстандын эмгек рыногун көбүнчө рынок труда, занятость населения жана трудовые ресурсы деген жергиликтүү терминдер менен сүрөттөшөт. 2025-жылкы Тадқиқоти қувваи корӣ / Обследование рабочей силы (ОРС), башкача айтканда жумушчу күчүн изилдөө, 15тен 75 жашка чейинки 3 018 773 адамды жумушчу күчүнүн курамында деп эсептеген. Эркектер 64,6%, аялдар 35,4% болгон. Айыл жеринде 2 152 231 адам же жалпынын 71,3% жашаган. Эң чоң аймактык көрсөткүчтөр Согддо 1 077 647 жана Хатлондо 1 000 000ден ашык адам болгон; Республикалык баш ийүүдөгү райондордо 528 489, Душанбеде 320 835, GBAOдо 90 724 адам эсептелген. Изилдөөдө жалпы орто билимдүү 1 604 641, жогорку кесиптик билимдүү 576 485, негизги жалпы билимдүү 479 886 жана орто кесиптик билимдүү 195 094 адам катталган. 2024-жылы экономикада 2 747 800 адам иштеген. Мамлекеттик эмес сектордо 2 234 200, мамлекеттик сектордо 513 600 адам болгон. Айыл чарба, аңчылык жана токой чарбасында 1 629 400 адам же жалпынын 59,5% иштеген. Кызмат көрсөтүү тармагында 851 800 адам же 31,0% иштеген. Курулушта 117 200, өндүрүштө 103 400, тоо-кен тармагында 17 100 адам иштеген. Дүң жана чекене соода, транспорт каражаттарын оңдоо тармагында 173 300, билим берүүдө 270 100, саламаттыкты сактоо жана социалдык кызматтарда 127 000, транспорт жана кампада сактоодо 68 700, мамлекеттик башкаруу, коргонуу жана социалдык камсыздоодо 61 300 адам иштеген. Айыл чарбасы жумуштун эң чоң булагы бойдон калууда; кызмат көрсөтүү тармагынын жумуштуулуктагы үлүшү 2023-жылдагы 29,4%дан 2024-жылы 31,0%га өскөн. Баалардын өзгөрүшүнө ылайыкташтырыла электеги эмгек акыны билдирген номиналдык орточо эмгек акы ишмердикке жараша кескин айырмаланган. 2024-жылдагы орточо айлык акы 2 310,21 TJS болгон. Финансы жана камсыздандыруу тармагында 6 199,30 TJS, маалымат жана байланышта 4 609,84 TJS, тоо-кен тармагында 4 139,03 TJS болгон. Айыл чарбасында орточо акы 857,43 TJS, мейманкана жана ресторандарда 1 342,05 TJS болгон. Өлкөлүк орточо көрсөткүч 2025-жылдын июнунда 2 665,9 TJSге жетип, өткөн жылга салыштырмалуу 24,2% өскөн. Ошол айдагы аймактык орточо көрсөткүчтөр: Душанбеде 3 510,8 TJS, Согддо 2 529,4 TJS, GBAOдо 2 333,7 TJS, Республикалык баш ийүүдөгү райондордо 2 282,8 TJS жана Хатлондо 2 191,9 TJS. 2024-жылдын декабрында эркектердин орточо айлыгы 3 230,57 TJS, аялдардыкы 2 184,63 TJS болгон. 2026-жылдын 1-сентябрынан тартып мамлекеттик эң төмөнкү эмгек акы айына 1 300 TJS. Расмий квалификация жолдоруна жогорку, орто жана баштапкы кесиптик билим, кыска курстар, ошондой эле чоңдордун компетенциясын таануу жана ырастоо кирет. 2024–25-жылдары жогорку кесиптик окуу жайларында 45 729, орто кесиптик окуу жайларында 22 985, баштапкы кесиптик окуу жайларында 8 400 бүтүрүүчү болгон. Иш берүүчүлөр техникалык көндүмдөрдө 45%, санариптик көндүмдөрдө 20%, жумшак көндүмдөрдө 15%, тил көндүмдөрүндө 10%, административдик көндүмдөрдө 10% жетишпестик бар экенин билдирген. Курулуш, айыл чарбасы, маалымат-коммуникация технологиялары жана өндүрүш суроо-талаптын артыкчылыктуу багыттары. 2025-жылдын биринчи жарымында MLMEP окутуу жана ырастоо кызматтарына 36 294 адам катышкан: анын ичинде бюджеттен каржыланган программаларда 9 179, өз каражаты менен 7 828, таануу же ырастоо багытында 7 104, министрликтин борборлорунда 24 111 адам болгон. Айрым катышуучулар тышкы борборлорду колдонуп, ал жакта 12 183 адам тейленген. Мамлекеттик жумуш издөө кызматы Эмгек жана иш менен камсыз кылуу агенттиги (ALE) жана жергиликтүү эмгек жана иш менен камсыз кылуу бөлүмдөрү аркылуу иштейт. Каттоо жана жолдомо вакансияларга, окутууга, акы төлөнүүчү коомдук иштерге же өз алдынча иш жүргүзүү үчүн чакан насыяларга алып келиши мүмкүн. 2023–2027-жылдарга Мамлекеттик иш менен камсыз кылуу программасы 294 000 жумуш орунун жана 4 000 вакансия жарманкесин максат кылат; 2025-жылга 58 800 вакансия пландалган. 2025-жылдын биринчи жарымында ALE 79 870 кайрылуучуну, жумуш издөөчү катары катталган 62 399 адамды жана расмий жумушсуз деп таанылган 33 802 адамды каттаган. Мамлекеттик чаралар 41 205 адамды жумушка же ишмердикке жайгаштырган. Өткөрүлгөн 509 жарманкеде 10 771 адам ишке кирген; квоталар 4 640 адамды, чакан насыя же өз алдынча иш чаралары 1 199 адамды, акы төлөнүүчү коомдук жумуштар 3 478 адамды камтыган. Жумушсуздук жөлөкпулун 9 550 адам алган. Окутуу бюджеттен же өз каражатынан каржыланышы мүмкүн; улуттук деңгээлдеги ишенимдүү төлөмдөрдүн каталогу же бирдиктүү вакансия жана көндүм порталы далилденген эмес. Бирдей иштеген эмгек рыногу маалымат тутуму (LMIS) өлкө боюнча азырынча жок. 2016-жылкы Эмгек кодекси, анын ичинде 2024-жылдагы түзөтүүлөр, жумушка байланыштуу укуктардын расмий негизин түзөт. Эмгек акы мамлекеттик эң төмөнкү чектен төмөн болбошу керек. Жамааттык сүйлөшүүлөр жана социалдык өнөктөштүк расмий жолго коюлган: 2025-жылдын биринчи жарымында 17 137 жамааттык келишим 18 952 келишим түзүүгө укуктуу уюмду, же 90,4%ын камтыган; 2024–2026-жылдарга 50 аймактык же тармактык келишим колдонулган. Көзөмөл бирдей эмес. 998 текшерүүдө бийлик 5 182 мыйзам бузуу каттаган, анын ичинде 3 853 эмгек, 1 056 өндүрүш коопсуздугу же стандарттар, 243 жумуштуулук жана 30 миграция эрежеси боюнча бузуу болгон. Тышкы эмгек миграциясы Тажикстандын эмгек рыногунун маанилүү бөлүгү. Миграция кызматы, MLMEP, лицензиясы бар жалдоочулар жана Чет өлкөдө ишке орноштуруу агенттиги эки тараптуу келишимдердин негизиндеги жолдорду уюштурат. 2025-жылдын биринчи жарымында 29 лицензиялуу мекеме 8 827 адамдын чет өлкөгө ишке чыгышын уюштурган, алардын 5 648и Чет өлкөдө ишке орноштуруу агенттиги аркылуу болгон. Тажикстандын 15 мамлекет менен түзүлгөн 37 эл аралык келишиминин 13ү эмгек миграциясы боюнча болгон. Россия негизги багыт бойдон калып, курулуш, айыл чарба жана кызмат көрсөтүү негизги жумуш профилдерин түзгөн. Миграция көбүнчө циклдүү же убактылуу. 2024-жылкы изилдөөдө калктын 10% иш үчүн чет өлкөдө, үй чарбаларынын 42%ында мигрант мүчө бар, ал эми 2024-жылы акча которуулар ИДПнын 47,2%ына барабар деп бааланган. Чет өлкөдө иштеген 20–39 жаштагы адамдар арасында үлүш эркектерде болжол менен 17%, аялдарда 2% болгон. Миграция ички эмгек рыногундагы басымды азайтат, бирок үй чарбаларын чет өлкөлүк кирүү эрежелерине, эмгек акыга жана саясаттагы өзгөрүүлөргө көз каранды кылат. 2025-жылдын биринчи жарымында кирүүгө чектөө болгондуктан Россияга чыгар алдында 3 890 адам токтотулуп, 23 000ден ашык адам жүргөн макамын мыйзамдаштырып, 63 685 адам көзөмөлдөгү адамдар тизмесинен чыгарылган. 2023-жылы Россияда айлык акы курулушта болжол менен 810 АКШ доллары, чекене соодада 608, коммуналдык кызматтарда 612 болгон; Тажикстанда салыштырылган көрсөткүчтөр 277, 154 жана 111 АКШ доллары болгон. Жумуш менен камсыз болгондордун саны 2023-жылдагы 2 625 300дөн 2024-жылы 2 747 800гө көбөйгөн, бирок жыл сайын болжол менен 150 000 жаш адам эмгек рыногуна кирип, алардын 30 000–40 000ге жакыны гана жумуш табат. 2023-жылы оюутнуудыг хассан тохиолдолд хөдөлмөрийн дутуу ашиглалтын түвшин 43,2% байсан. Жил хоорондын харьцуулалтыг болгоомжтой хийх шаардлагатай, учир нь 2025 оны ОРС-оос өмнө Тажикистанда хөдөлмөрийн хүчний судалгаа ердөө гурав хийгдсэн. Дэлхийн банкны дэмжлэгтэй хөдөлмөрийн зах зээлийн мэдээллийн системийг 2024 оноос хөгжүүлж байна.