Тажикстандагы жумушсуздук

Эмгек, миграция жана калкты иш менен камсыз кылуу министрлиги мамлекеттик иш менен камсыз кылуу тутумун көзөмөлдөйт. Эмгек жана калкты иш менен камсыз кылуу агенттиги аймактардагы, шаарлардагы жана райондордогу бөлүмдөр аркылуу кызмат көрсөтөт. Адам адатта туруктуу жашаган жерине жооптуу бөлүмгө өзү барып кайрылат. KOR.TJ улуттук вакансиялар базасы, вакансия жарманкелери, иш берүүчүлөр менен түз байланыш жана жарыяланган жумуш сунуштары жумушка кайтуунун кошумча жолдорун түзөт. Катталуу үчүн адатта жумушу, кирешеси жана киреше алып келүүчү башка иши жок, иштөөгө жөндөмдүү жана даяр, кеминде 15 жашта, мыйзамдуу пенсия курагына жете элек болуу талап кылынат. Майыптык боюнча пенсия пенсия курагы эрежесинен өзгөчөлүк болуп саналат. Башка себептердин катарында, ижарадан, жерден, транспорттон же кыймылсыз мүлктөн түшкөн жылдык киреше 12 минималдуу айлык акыга жетсе, жалган маалымат берилсе же арыз ээси 10 күндүн ичинде келбесе, кызмат алууга жол берилбей калышы мүмкүн. Ылайыктуу жумуштан эки жолу баш тартуу да укукту токтотушу мүмкүн; биринчи жолу жумуш издеп жаткан же кесиби жок адам окутуудан же акы төлөнүүчү жумуштан эки жолу баш тартса, ушундай эле кесепет жаралышы мүмкүн. Жумуш бүтө электе паспортту, эмгек китепчесин же ага тең эмгек таржымалы документин, квалификациялык документтерди жана акыркы эки айдагы орточо эмгек акы тууралуу маалымкатты чогултуп коюу пайдалуу. Жумуштан бошотуу, штат кыскартуу, кайра уюштуруу же жоюудан улам жумушун жоготкон адам алгач эмгек мыйзамына ылайык жөлөкпул же корголгон орточо эмгек акы ала алат. Жумушсуздук жөлөкпулу ошол корголгон эмгек акы мөөнөтү аяктагандан кийин гана башталат. Адамды жумушсуз деп тааныгандан кийин орган жөлөкпул алууга укугу бар-жогун 11 күндөн кечиктирбей чечет. Төлөм талап кылынган кайра каттоодон кийин айына бир жолу берилет. Акыркы үч жыл ичинде кеминде 18 ай камсыздандырылган жумушта болуп, милдеттүү төгүмдөр төлөнгөн болсо, жөлөкпул акыркы алты айдагы орточо айлык акыдан эсептелет: биринчи айда 50%, экинчи айда 40%, үчүнчү айда 30%. Төлөм эң төмөнкү эмгек акыдан төмөн болбойт. Талапка жооп берген жумуш стажы 18 айдан аз адам эң төмөнкү эмгек акы өлчөмүн алат. Адаттагы эң узак мөөнөт — жылына үч календардык ай. Пенсияга чыгуу талаптарына жооп берип, пенсия курагына бир жылдан ашык эмес калган адам үчүн 12 айга чейинки атайын мөөнөт колдонулушу мүмкүн. Биринчи жолу жумуш издегендер, бир жылдан ашык жумушсуз жүргөндөр, мамлекеттик окутуу же кайра даярдоо курсун бүтүргөндөр жана коомдук иштерге катышкандар адатта бул жөлөкпулду ала албайт. Жергиликтүү Мажлис жергиликтүү бюджетте ашыкча каражат болсо 10% кошуп же 15 жашка чейинки багуусундагы бала үчүн сумма бере алат. Жумуштан айрылуудан ыктыярдуу камсыздандыруу өзүнчө коргоо катары жеткиликтүү. Катталган жумушсуздар вакансия тууралуу акысыз маалымат, ылайыктуу жумушту тандоо, жумушка орноштурууга жардам, юридикалык кеңеш жана кесиптик консультация ала алышат. Иш менен камсыз кылуу кызматы кесиптик багыт, окутуу, кайра даярдоо же квалификацияны жогорулатууга акысыз жолдомо бере алат. Окуу стипендиясы айына бир эсептик көрсөткүч өлчөмүндө алты айга чейин төлөнүшү мүмкүн. Башка колдоолорго акы төлөнүүчү коомдук жумуштар, мамлекеттик жолдомодон кийин көчүү чыгымын компенсациялоо, өз алдынча иш жүргүзүү же чакан бизнес боюнча кеңеш жана каржылык жардам кирет. Жеңилдетилген насыя жана башка каржылык жардам мыйзамдуу өз алдынча ишке көмөктөшөт. Аялуу топтор квотадагы жумуштарга да жете алышы мүмкүн. Даттанууну жогорку органга же сотко берсе болот. Дахин бүртгүүлэх, агентлаг эсвэл ажил олгогчийн уулзалтад очих, түр болон хагас цагийн ажлаа мэдэгдэх нь үргэлжилсэн үүрэг юм. Тухайн хүн ажилд орвол, тэтгэлэгтэй сургалтад явбал, нэг сараас дээш хугацаанд үндэслэлгүй тасалбал, өөр дүүрэг эсвэл хот руу нүүвэл, тэтгэмжийн хугацаа дуусвал, худал мэдээлэл өгвөл эсвэл тохирох ажлаас хоёр удаа татгалзвал тэтгэмж зогсоно. Мэдэгдээгүй түр эсвэл хагас цагийн ажил, бүртгэлийн шаардлага зөрчих, согтуу ирэх тохиолдолд тэтгэмжийг гурван сар хүртэл түдгэлзүүлж болно. Ажил олгогчийн ярилцлага эсвэл агентлагийн уулзалтад үндэслэлгүй ирээгүй бол төлбөрийг нэг сар хүртэл хугацаанд 25 хувиар бууруулж болно. KOR.TJ аркылуу жумуш издөө жана арыз берүү, вакансия жарманкелери, компанияларга түз кайрылуу, басма сөздөгү жана башка жарыялар, окутуу же кайра даярдоо, коомдук жумуштар, квоталык жумуш, жеңилдетилген насыя же өз алдынча иш аркылуу жумушка кайтууга болот. Чет өлкөдө иштөө өткөөл жол болушу мүмкүн, бирок ички каттоо жана жөлөкпул тутумун алмаштырбайт. Расмий катталган адамдардын саны 2025-жылдын декабрында 57 800 болуп, жыл ичинде 12,5% көбөйгөн; катталган жумушсуздук деңгээли 2,0% болгон. Аялдар 27 800 же 48,2% түзгөн. 2026-жылдын мартында катталгандардын саны 53 200, аялдар 26 100 же 49,1%, катталган жумушсуздук деңгээли 1,8% болгон. 2026-жылдын биринчи жарымында 80 627 адам иш менен камсыз кылуу кызматтарына кайрылып, 63 246 адам жумуш издөөчү катары катталып, 37 576 адам жумушсуз макамын алган; 40 644 адам туруктуу жумушка орношкон. Бул ар башка көрсөткүчтөр жана бир топтун санындай кошулбашы керек. Бул маалыматтар административдик реестрден алынган. ЭЭУнун метадайындарына ылайык, жумуш издегендердин болжол менен 13–15% гана мамлекеттик иш менен камсыз кылуу агенттигин пайдаланат жана реестр үзгүлтүксүз жаңыртылбайт. Ошондуктан расмий катталган жумушсуздук деңгээли Тажикстандагы жалпы жумушсуздукка барабар эмес. 2025-жылы бийлик 15 072 вакансия, акы төлөнүүчү коомдук иштерге катышкан 6 632 катталган жумушсуз, 8,8575 миллион TJS суммасындагы 2 168 каржылык жардам иши жана кыска курстарга же компетенцияны ырастоого катышкан 89 398 адам тууралуу билдирген. 2026-жылдын биринчи жарымында жарыяланган натыйжаларга вакансиялар аркылуу жумушка орношкон 25 534 адам, квоталык жумушка орношкон 4 825 адам, 5 265 вакансия жарманкеси, окутууну бүтүргөн 3 764 адам жана жеңилдетилген насыя менен колдоого алынган 1 256 өз алдынча иш жүргүзүү иши кирген. 2025-жылдын мартында катталган жумушсуздардын 98,0% кесиптик даярдыгы жок же узак тыныгуудан кийин көндүмдөрүн жоготкон, 55,6% төмөнкү же толук эмес орто билимдүү болгон. Ошондуктан окутуу жана кайра квалификация алуу мамлекеттик жумушка кайтаруу жолунун маанилүү бөлүгү болуп саналат.