Түрікменстандағы кәсіпкерлік

Түрікменстан ресми кәсіпкерлікті, соның ішінде жеке кәсіпкер жүзеге асыратын hususy telekeçi қызметін таниды. Қолданыстағы нысандарға мемлекеттік кәсіпорын, жеке кәсіпорын, кооператив, бірлескен кәсіпорын, шаруашылық қоғам, акционерлік қоғам және қоғамдық ұйым кәсіпорны жатады. Шетелдік қатысу бірлескен кәсіпорын, толық шетелдік меншіктегі кәсіпорын немесе филиал не өкілдік арқылы жүзеге асуы мүмкін. Филиалдар мен өкілдіктердің дербес заңды тұлға мәртебесі жоқ, бірақ олар тіркелуге тиіс. Қаржы және экономика министрлігі, Салық басқармасы және жергілікті салық органдары тиісті салықтық есепке алу орны бойынша тіркеуді жүргізеді. Заңды тұлға әдетте өтінішті, жарғыны, қажет болған жағдайда құрылтай шартын және тіркеу алымы төленгенін растайтын құжатты ұсынады. Толық құжаттар тапсырылғаннан кейін кәсіпорынды тіркеу туралы шешім ең көбі үш жұмыс күні ішінде шығарылуға тиіс. Электрондық түрде өтініш беру заң бойынша мүмкін, ал тіркеу деректері үш жұмыс күні ішінде Мемлекеттік статистика комитетіне, Кеден қызметіне және Орталық банкке жіберіледі. Тіркеуден бас тартуға тек заңда көрсетілген негіздер жол береді. Заңды тұлғалардың бірыңғай мемлекеттік тізілімі тіркелген заңды тұлғаларды есепке алады. Кәсіпкерлік қызметке, әдетте, тыйым салынбаған болса рұқсат етіледі, алайда Министрлер кабинеті кейбір салаларды мемлекеттік кәсіпорындарға бекітуі мүмкін. Жоспарланған қызметті анықтауға экономикалық қызмет түрлерінің тиісті жіктеуіші көмектеседі. Қызмет түрі талап етсе, лицензия, сертификат немесе өзге рұқсат әдетте тіркелгеннен кейін алынады. Тіркелмеген кәсіпкерлік қызметке тыйым салынады; лицензиясыз немесе міндетті сертификатсыз қызмет ету заңсыз болуы мүмкін. Қылмыстық кодекстің 260-бабы тіркелмеген кәсіпкерлік қызмет немесе міндетті лицензия талабын бұзу арқылы аса ірі мөлшерде табыс табу үшін айыппұлды — базалық мөлшердің 50-ден 100 есесіне дейін — немесе екі жылға дейін түзеу жұмыстарын көздейді. Жеке кәсіпорынның жарғылық қоры салық немесе алым есептелетін базалық мөлшердің кемінде 25 есесін құрауға тиіс. Әдетте құрылтайшы жарнасының кемінде 50%-ы өтініш берілгенге дейін төленеді, ал қалған бөлігі тіркелгеннен кейін бір жыл ішінде енгізіледі. Төлем толық жасалмаса, жарғылық қорды азайтуды тіркеуге әкелуі мүмкін. Шағын және орта кәсіпорын санаты салаға және қызметкерлердің жылдық орташа санына байланысты. Өнеркәсіп, электр энергетикасы, құрылыс, газ және су салаларында микрокәсіпорында 15 адамға дейін, шағын кәсіпорында 16–50 адам, орта кәсіпорында 51–200 адам болады. Басқа салаларда тиісті шектер: 10 адамға дейін, 11–25 және 26–100 адам. Жеке кәсіпкерді қоса есептегенде, жеке кәсіпкер 10 адамға дейінгі шағын кәсіпкерлік ауқымына кіреді. Есепке толық емес жұмыс күні істейтін, маусымдық және уақытша қызметкерлер, сондай-ақ филиалдардағы қызметкерлер де алынады. Шек асса, ШОК жеңілдіктері келесі жылдың 1 сәуірінен тоқтауы мүмкін; бір жылдан кейін мәртебені қалпына келтіру мүмкіндігі болуы ықтимал. Қолдау шараларына құқықтық, ұйымдастырушылық, мүліктік, қаржылық, ақпараттық, инвестициялық, инновациялық қолдау, импортты алмастыру, экспорт, электрондық сауда, консалтинг, оқыту, жәрмеңкелер және технологиялық парктерге қолдау кіруі мүмкін. Министрлер кабинеті ШОК үшін тіркеу алымын төмендете алады. Аймақтық бағдарламалар велаят әкімдіктері, Ашхабад және Аркадаг арқылы іске асуы мүмкін, бірақ қолда бар деректер бүкіл елге ортақ, талаптары, сомалары мен мерзімдері бекітілген бір грант, қарыз немесе алым схемасының бар екенін растамайды. Қызмет барысында кәсіпорын бухгалтерлік есеп жүргізіп, статистикалық, салықтық және өзге де міндетті есептілікті тапсырады. Салық, экология және басқа құзыретті органдар тексеру жүргізуі мүмкін. Сапа стандарттары мен сертификаттар салалық ережелерде көзделген жағдайда міндетті. Кәсіпорындар бағаны негізінен келісім бойынша белгілейді, бірақ кей салаларда мемлекет реттейтін баға қолданылады. Сыртқы сауда ұлттық заңнамаға бағынады. Заңды тұлғалар ел ішінде банк шоттарын аша алады. Мүлік пен заңды кәсіпкерлік қызмет құқықтық қорғауға ие, ал құрылтайшылар жарғыда капитал мен басқару тәртібін белгілейді. Кәсіпорын міндеттемелері бойынша өз мүлкімен жауап береді; салықтар мен басқа міндетті төлемдер пайданы бөлу алдында төленеді. Әділетсіз бәсекеге тыйым салынады. Шетелдік инвестиция жобалары мемлекеттік сараптама мен тіркеуден өтуге тиіс. Жобаға қарай бұл сейсмикалық, өрт және жарылыс қауіпсіздігі, экологиялық әрі санитариялық талаптардың орындалуын қамтуы мүмкін. Шетелдік инвестициясы бар кәсіпорындарға, әдетте, ұлттық құқықтық режим қолданылады. Еркін экономикалық аймақтарда жобаға тән алымдардан, лицензиялық алымдардан, жер жалдау ақысынан, бюджеттен тыс аударымдардан және сертификаттау төлемдерінен босату сияқты қолайлырақ режим болуы мүмкін. Салықтар мен өзге міндетті төлемдер төленгеннен кейін пайданы немесе кірісті шетелге аудару заңға бағынады. Кәсіпорынды біріктіру, қосып алу, бөлу, бөліп шығару немесе қайта құру арқылы қайта ұйымдастыруға болады. Қайта ұйымдастыру кезінде құқықтық мирасқорлық құжаттары әзірленіп, кредиторларға хабарлануға тиіс. Ерікті таратуға меншік иесі немесе қатысушылар бастамашы бола алады. Банкроттық, тіркеудің жарамсыздығы, лицензиясыз немесе тыйым салынған қызмет, сондай-ақ қайталанған не өрескел бұзушылықтар үшін сот тарату туралы шешім шығара алады. Тарату комиссиясы тағайындалып, кредиторларға кемінде екі ай хабарлау қажет. Талаптар кезектілікпен өтеледі: өмір мен денсаулыққа келтірілген зиян жөніндегі талаптар, жалақы мен жұмыстан шығу төлемдері, қамтамасыз етілген талаптар, салықтар мен мемлекеттік талаптар және банк қарыздары, содан кейін өзге кредиторлар. Кәсіпорын Бірыңғай мемлекеттік тізілімнен шығарылған кезде тарату аяқталады.