Turkmenistonda oliy ta’lim

Turkmenistonda ikki asosiy bosqich — bakalavr va magistratura — hamda bir bosqichli mutaxassis dasturlaridan iborat oliy ta’lim tizimi mavjud. Davlat klassifikatori matematika va tabiiy fanlar, muhandislik va texnologiya, tibbiyot, qishloq xo‘jaligi, ijtimoiy fanlar, ta’lim, tillar va sohaviy yo‘nalishlarni qamrab oladi. Muassasalarga Magtymguly nomidagi Turkman davlat universiteti, Myrat Garryev nomidagi Davlat tibbiyot universiteti, Yagshygeldi Kakaev nomidagi Xalqaro neft va gaz universiteti, Oguz Han nomidagi Muhandislik va texnologiyalar universiteti, Davlat energetika instituti hamda Turkman milliy jahon tillari instituti misol bo‘ladi. Universitet, akademiya, konservatoriya va institutlar davlat, xususiy, xorijiy yoki qo‘shma bo‘lishi mumkin, ammo tizimning asosini davlat muassasalari tashkil qiladi. Bakalavr yoki mutaxassis dasturiga kiruvchilarga odatda to‘liq umumiy o‘rta ta’lim talab qilinadi. Magistraturaga topshiruvchilarga odatda oliy ma’lumot kerak. Davlat muassasalari ariza, kirish imtihonlari va Davlat komissiyasi muvofiqlashtiradigan davlat qabul rejasi asosida qabul qiladi. Imtihonlar odatda tanlangan yo‘nalish bilan bog‘liq va maktab o‘quv dasturiga tayanadi. Ayrim dasturlarda ijodiy yoki kasbiy sinov ham bo‘lishi mumkin. Oltin medal tegishli olimpiada natijasi bilan birga bo‘lsa, imtihonsiz qabulga asos bo‘lishi mumkin; kumush yoki bronza medal imtihon talabini kamaytirishi mumkin. Yetimlar, nogironligi bo‘lgan shaxslar, halok bo‘lgan harbiy yoki politsiya xodimlarining farzandlari, ko‘p bolali oilalar a’zolari va tegishli xizmat yoki tanlov yutuqlariga ega abituriyentlarga boshqa ustuvorlik yoki alohida kirish qoidalari qo‘llanishi mumkin. O‘quv yili 1-sentabrda boshlanadi va ikki semestr, imtihon davrlari hamda jami kamida 40 kunlik ikki ta’til davridan iborat. Bakalavr va magistr dasturlarida bir kredit 27 soat talaba mehnatiga teng kredit tizimi qo‘llanadi. Ta’limga umumiy fanlar, kasbiy fanlar, tanlov fanlari, amaliyot, kurs ishi yoki loyiha hamda yakuniy dissertatsiya yoki davlat imtihoni kiradi. Mutaxassis dasturlari soat tizimidan foydalanadi. Darslar ma’ruza, amaliy mashg‘ulot, seminar, mustaqil ish va amaliyotdan iborat bo‘lishi mumkin. Muassasada kerakli elektron o‘quv materiallari, kutubxonaga kirish va axborot texnologiyalari bo‘lsa, elektron va masofaviy ta’lim qonunan mumkin. Ta’limning asosiy tili turkman tilidir. Tilga ixtisoslashgan dasturda chet tili asosiy o‘qitish tili bo‘lishi mumkin; oliy ta’limda chet tili o‘rganish odatda mavjud. Bir yillik til tayyorlov kursi bo‘lishi mumkin; o‘qishni davom ettirish ijobiy bahoga bog‘liq. Oliy ta’lim muassasalarining nizomlari kiyinish va tashqi ko‘rinishni tartibga soladi. Talabalar ovqatlanish joylaridan va tibbiyot muassasalari orqali tibbiy yordamdan foydalanadi; ixtiyoriy talabalar uyushmalariga ruxsat beriladi. Davlat granti asosidagi ta’lim davlat budjetidan moliyalashtiriladi, biroq grant rejasidan ortiq abituriyent, ayrim kechki, sirtqi yoki masofaviy dasturlar, ikkinchi oliy ma’lumot yoki budjetdan moliyalanmaydigan yo‘nalishlarda kontrakt talab qilinishi mumkin. 2021-yil 1-sentabrdan yetti davlat oliy ta’lim muassasasi o‘zini o‘zi moliyalashtirish asosida ishlagan. Nodavlat muassasalar to‘lovni shartnoma bilan belgilaydi; ta’lim kreditlari Turkmenistonda yoki xorijda o‘qish to‘lovi, kitob, turar joy va ovqat xarajatlarini qoplashi mumkin. Stipendiya miqdorlari farq qiladi; davlat stipendiyalari 2025-yil 1-yanvardan 10% oshgan, ammo aniq miqdor tegishli qoidalarga bog‘liq. 2026/27-o‘quv yili qabuli rejasi 2026-yil 10-iyulda tasdiqlangan. Qabul kampaniyasi 13-iyuldan 24-avgustgacha, hujjat topshirish 13-iyuldan 26-iyulgacha, imtihonlar esa 29-iyuldan boshlangan. Aşgabat, Arkadag va besh welaýat bo‘yicha 18 000 dan ortiq o‘rin, jumladan sun’iy intellekt, robototexnika, dasturiy ta’minot, kiberxavfsizlik, agro-genetika, suv resurslarini boshqarish, psixologiya va energetika iqtisodiyoti kabi 20 yangi yo‘nalish rejalashtirilgan. Abituriyentlar qabul kvotasi va hujjat holatini kuzatish uchun dalasgar.bilim.tm, dastur ma’lumoti, mashq savollari va o‘qish rejasiga MenTalyp ilovasidan foydalanishi mumkin. Bitiruvchilar bakalavr, magistr yoki mutaxassis diplomini oladi. Davlat muassasalari va akkreditatsiyadan o‘tgan nodavlat muassasalar davlat namunasidagi ta’lim hujjatlarini beradi. Bakalavr magistraturaga davom etishi mumkin; magistr yoki mutaxassis malakasi oliy ta’limdan keyingi kasbiy ta’limga yo‘l ochadi. Tibbiyot bitiruvchilari internatura yoki klinik ordinaturada davom etishi mumkin. Davlat budjeti hisobidan o‘qigan ayrim talabalar oliy ta’lim muassasasi, vazirlik, häkimlik yoki ish joyi bilan tuzilgan shartnomaga muvofiq ishga joylashish yoki ishlab berish majburiyatiga ega bo‘lishi mumkin. Xorijiy malakalar tegishli tan olish qoidalari asosida Ta’lim vazirligi va Milliy axborot markazi orqali tan olinadi.