مسکن در ترکمنستان

اصطلاح ترکمنی «یاشایی‌ش جای» (ýaşaýyş jaýy) به‌معنای واحد مسکونی یا محل سکونت است. در سال ۲۰۲۲، ترکمنستان ۱٬۳۴۴٬۲۶۸ واحد مسکونی داشت: ۱٬۲۰۱٬۰۵۶ واحد خصوصی و ۱۴۳٬۲۱۲ واحد متعلق به دولت بود. موجودی مسکن شامل ۹۶۲٬۸۵۸ خانه مستقل، ۳۱۶٬۶۳۰ آپارتمان جداگانه، ۶۳٬۱۴۱ بخش از خانه‌های مستقل و ۱٬۶۳۹ خوابگاه بود. مسکن روستایی و شهری تفاوت چشمگیری دارد. شمار ساکنان روستایی ۳٬۷۲۷٬۶۹۹ در برابر ۳٬۲۱۷٬۴۹۶ ساکن شهری بود و خانه‌های روستایی بیشتر به سامانه‌های انفرادی آب، گرمایش، فاضلاب و آب گرم متکی بودند. طبق آمار ۲۰۲۲، برق به ۶٬۹۴۵٬۱۹۵ ساکن و گاز شبکه‌ای به ۶٬۷۳۸٬۸۴۷ ساکن می‌رسید؛ آب‌رسانی مرکزی ۲٬۶۹۹٬۱۹۶ نفر و سامانه‌های انفرادی آب ۴٬۲۴۵٬۹۹۹ نفر را پوشش می‌دادند. گرمایش مرکزی برای ۱٬۴۰۳٬۷۲۰ نفر و سامانه‌های انفرادی برای ۵٬۵۴۱٬۴۷۵ نفر ثبت شده بود. وجود حمام یا دوش داخل خانه برای ۲٬۹۹۵٬۸۹۴ نفر ثبت شد و ۳٬۹۴۸٬۹۵۴ نفر از امکانات خارج از واحد مسکونی استفاده می‌کردند. خانوار می‌تواند خانه مستقل بسازد، واحد مسکونی بخرد یا بفروشد، آن را معاوضه کند، از راه بخشش یا ارث به‌دست آورد، از وام مسکن یا وام ترجیحی بلندمدت و هدفمند استفاده کند، در ساخت‌وساز مشارکتی شرکت کند یا پس از تخریب یا تملک اجباری درخواست مسکن جبرانی کند. ساختمان جدید معمولاً پس از پذیرش و ثبت دولتی سند مالکیت دریافت می‌کند. روند سال ۲۰۲۴ برای قطعه زمین، ثبت مالکیت، استفاده و اجاره را پوشش می‌دهد و وزارت کشاورزی، کمیسیون دولتی امور زمین و وزارت دادگستری در آن نقش دارند. اطلاعات موجود جدول ملیِ متراژ یا قیمت قطعات زمین را تعیین نمی‌کند. فروش، بخشش یا معاوضه خصوصی عموماً به قرارداد کتبی، تأیید دفتر اسناد رسمی و ثبت دولتی نیاز دارد. ثبت عمومی، مالکیت، محدودیت‌های حقوقی و معاملات را ثبت می‌کند. راهنمای رسمی سال ۲۰۲۴ حداکثر ۱۰ روز کاری برای روند ثبت املاک در نظر می‌گیرد. ثبت رهن، مرتهن، راهن، ملک و تعهد تضمین‌شده را مشخص می‌کند. عضویت در تعاونی مسکن ممکن است پس از پرداخت کامل سهم ایجاد شود. اجاره خصوصی به مالک اجازه می‌دهد کل واحد مسکونی یا اتاقی مناسب را اجاره دهد و مستأجر را انتخاب کند. قرارداد کتبی به‌ویژه وقتی اهمیت دارد که مالک یا خانواده او در واحد زندگی نمی‌کنند. قرارداد مدت، اجاره‌بها، مسئولیت تعمیر و دلایل پایان اجاره را تعیین می‌کند. نهاد اجرایی محلی یا خودگردانی محلی، اجاره خصوصی مسکن را ظرف ۱۰ روز تقویمی پس از درخواست موجر ثبت می‌کند. نباید سطح اجاره‌بها، قیمت فروش، نرخ وام مسکن یا تعرفه خدمات عمومیِ یک محل یا قرارداد را سراسری فرض کرد. صندوق مسکن دولتی، صندوق سازمانی و صندوق تخصصی، اهداف عمومی متفاوتی دارند. دسترسی به مسکن دولتی عموماً برای شهروندان ترکمنستانیِ دارای اقامت دائم در محل مطرح است. مقررات برای هر شهروند، همسر و فرزندان خردسال یک واحد دولتی در محل پیش‌بینی می‌کند؛ در برخی وضعیت‌های اشتغال، مسکن خدماتی ممکن است شامل شود. دلایل نیاز به مسکن شامل اجاره یا اجاره فرعی بلندمدت بدون داشتن مسکن دیگر، سکونت دائم در خوابگاه خارج از دوران تحصیل، رعایت‌نشدن ضوابط بهداشتی، کمتر از ۹ مترمربع برای هر نفر، زندگی دو یا چند خانواده در یک واحد یا اتاق، یا بیماری شدیدِ مستلزم اتاق جداگانه است. درخواست به نهاد اجرایی محلی یا گنگش در محل سکونت متقاضی ارائه می‌شود. گنگش نهاد محلی نمایندگیِ خودگردان است. مرجع، درخواست را ثبت می‌کند، از فهرست مدارکِ تعیین‌شده در مقررات استفاده می‌کند، حق مطالبه مدارک اضافی ندارد و عموماً ظرف یک ماه تصمیم می‌گیرد. اطلاع کتبی می‌دهد و بدترکردن عمدی شرایط مسکن در پنج سال پیشین ممکن است مانع ثبت به‌عنوان نیازمند مسکن شود. متقاضیان ممکن است در صف عمومی، اولویت‌دار یا فوق‌العاده قرار گیرند. گروه‌های اولویت‌دار یا حمایتی شامل کهنه‌سربازان جنگ، افراد دارای معلولیت گروه ۱ یا ۲، خانواده‌ها یا والدین کودکان دارای معلولیت، یتیمان، آسیب‌دیدگان بلایا یا ازدست‌دادن خانه، افراد دارای چهار فرزند یا بیشتر، خانواده افراد کشته‌شده در خدمت یا انجام وظیفه عمومی، برخی نظامیان ترخیص‌شده با دست‌کم ۱۰ سال خدمت و والدین تنهاست. اطلاعات موجود ثابت نمی‌کند که همه افراد این گروه‌ها بلافاصله مسکن دریافت می‌کنند. مستأجر دولتی با نهاد مجاز مسکن دولتی قرارداد کتبی امضا می‌کند. واحد باید قابل سکونت و مستقل باشد و قاعده معمول فضای زندگی، دست‌کم ۱۲ مترمربع برای هر نفر یا دست‌کم یک آپارتمان یک‌اتاقه است. مستأجران دارای معلولیت یا سالمند و افراد مبتلا به بیماری شدید، هرجا مقررات اعمال شود، برای طبقه پایین‌تر یا ساختمان دارای آسانسور اولویت دارند. اجاره و خدمات عمومی ماهانه تا روز دهم ماه بعد پرداخت می‌شوند. متخصصان روستایی واجد شرایط ممکن است طبق دسته‌ها و رویه‌های تعیین‌شده از سوی کابینه وزیران، مسکن دولتی محلی همراه با گرمایش و برق رایگان دریافت کنند. خصوصی‌سازی به رضایت اعضای بزرگسال خانواده که با مستأجر زندگی می‌کنند نیاز دارد. طبق مقررات مربوط، برای شهروندان ترکمنستانی و افراد بدون تابعیتِ دارای اقامت دائم در واحد مسکونی در دسترس است. درخواست به نهاد اجرایی محلی یا گنگش همان روز ثبت می‌شود. تصمیم عموماً حداکثر ظرف ۳۰ روز تقویمی گرفته می‌شود و اطلاع کتبی ظرف سه روز کاری پس از آن ارائه می‌شود. رد درخواست را می‌توان در دادگاه به چالش کشید. واحدهای راحتی بالاتر یا خدماتی که طبق احکام رئیس‌جمهور ساخته شده‌اند ممکن است از خصوصی‌سازی مستثنا باشند؛ کسی که خصوصی‌سازی نمی‌کند معمولاً حق استفاده از مسکن را حفظ می‌کند. در زمان سکونت، مالک می‌تواند از واحد استفاده کند و آن را واگذار کند، مشروط به رعایت حقوق همسایگان و اشخاص ثالث. مالکان آپارتمان هزینه نگهداری و تعمیر اموال مشترک را تقسیم می‌کنند و می‌توانند انجمن مالکان واحدهای مسکونی («товарищество собственников жилых помещений») تشکیل دهند که بر پایه خودگردانی عمومی فعالیت می‌کند. موجر خصوصی مسکن قابل سکونت فراهم می‌کند، ساختمان و اموال مشترک را نگه می‌دارد، تعمیرات اساسی را انجام می‌دهد و اگر قرارداد این مسئولیت را به او واگذار کرده باشد، خدمات عمومی را می‌پردازد. مستأجر اجاره توافق‌شده را می‌پردازد، از واحد برای هدف موردنظر استفاده می‌کند و مقررات آتش‌نشانی، بهداشتی و زیست‌محیطی را رعایت می‌کند. بازسازی به تصمیم نهاد اجرایی محلی یا گنگش، طرحی از متخصص واجد صلاحیت، رضایت مالک و رضایت کتبی قبلی مالکان مشترکِ متأثر نیاز دارد. کار بدون مجوز می‌تواند به دستور بازگرداندن وضعیت پیشین منجر شود. دادگاه فقط وقتی ممکن است کار را تأیید کند که حقوق اشخاص ثالث را نقض نکند و خطر سلامت یا ایمنی ایجاد نکند. «پروپیسکا» (propiska) ثبت رسمی نشانی دائم است. ثبت اقامت موقت شرایط مشخص غیبت یا جابه‌جایی را پوشش می‌دهد. ثبت نشانی، مالکیت یا سند مالکیت را ثابت نمی‌کند. قواعد ثبت برای شهروندان، خارجی‌ها و افراد بدون تابعیت اعمال می‌شوند و خدمات مهاجرت دولتی وظایف مربوط به ثبت نشانی یا اقامت را برعهده دارد. بنابراین مالکیت مسکن، اجاره و ثبت مهاجرتی موضوعاتی جداگانه‌اند. اجاره خصوصی معمولاً در پایان مدت یا هنگام رویداد توافق‌شده خاتمه می‌یابد. موجر عموماً می‌تواند اجاره خصوصیِ نامحدود را با دست‌کم سه ماه اخطار پایان دهد، در حالی که حمایت از مستأجر فرعی یا ساکن موقت ضعیف‌تر است. مستأجر دولتی با رضایت خانواده می‌تواند هر زمان اجاره را پایان دهد و جابه‌جایی دائم، اجاره دولتی را خاتمه می‌دهد. معاوضه مسکن دولتی یا خصوصی همچنان به رضایت و سایر شرایط قانونی وابسته است. تخلیه و تغییرات بزرگ مسکن عموماً به دادگاه مربوط می‌شود. اگر واحدی برای تملک زمین تخریب شود، در معرض فروریختن باشد، به کاربری غیرمسکونی تبدیل شود یا غیرقابل سکونت گردد، خانوار آسیب‌دیده می‌تواند واحد بهبودیافته دیگری دریافت کند. تعمیر اساسی یا بازسازی ممکن است جابه‌جایی موقت به واحد مناسب در همان محل را لازم کند؛ قرارداد ادامه می‌یابد، هزینه جابه‌جایی و بازگشت بر عهده موجر است و طبق قواعد ذکرشده در مدت اقامت موقت اجاره و خدمات عمومی دریافت نمی‌شوند. اگر مسکن مالک خصوصی برای نیازهای عمومی تخریب شود، مالک می‌تواند واحد خصوصی بهبودیافته و معادل یا غرامت دریافت کند. ساخت‌وساز دولتی همچنان گزینه مهمی برای عرضه مسکن است. طرح «پاراحات-۷» در عشق‌آباد ساخت ۲۰ ساختمان ۹طبقه با ظرفیت برنامه‌ریزی‌شده برای ۸۶۴ خانواده طی سال‌های ۲۰۲۴ تا ۲۰۲۶ را پیش‌بینی می‌کند، اما اطلاعات موجود معیارهای دسترسی یا قیمت را مشخص نمی‌کند. گزارش امبودزمان سال ۲۰۲۴ خطایی در رسیدگی به حق مسکن در پرونده درخواست یک یتیم و شکایتی درباره قرارداد ساخت‌وساز ثبت کرد. این سابقه نشان می‌دهد اجرای مقررات و رسیدگی به شکایت نیازمند توجه است، اما فراوانی چنین مشکلاتی را اندازه‌گیری نمی‌کند. بنابراین گزینه‌های مسکن را باید با توجه به محل، قرارداد، وضعیت ثبت، سوابق مالکیت و مرجع مسئول بررسی کرد.