دین در ترکمنستان

ساختارهای دینی در هر پنج ولایت و عشق‌آباد وجود دارند. داده‌های رسمی سرشماری در دسامبر ۲۰۲۲ جمعیتی بیش از ۷ میلیون نفر ثبت کردند، درحالی‌که برآورد دولت ایالات متحده جمعیت اواسط ۲۰۲۳ را ۵٫۷ میلیون نفر اعلام کرد. همان منبع برآورد می‌کند حدود ۹۳٪ جمعیت مسلمان، عمدتاً سنی، و حدود ۶٪ متعلق به جوامع ارتدوکس شرقی، عمدتاً ارتدوکس روسی و ارمنی حواری، باشند. جوامع کوچک‌تری از شیعه، بهایی، کاتولیک رومی، پروتستان، باپتیست، پنطیکاستی، شاهدان یهوه، ایسکون و یهودی نیز وجود دارند. جمعیت یهودی حدود ۲۰۰ نفر برآورد می‌شود. جوامع شیعه به‌ویژه با عشق‌آباد، مناطق نزدیک ایران و ترکمن‌باشی پیوند دارند. این ارقام برآوردند و سنجش ملی قطعیِ وابستگی دینی نیستند. قانون اساسی آزادی انتخاب، تغییر، ابراز یا نپذیرفتن دین و عبادت فردی یا جمعی را حمایت می‌کند. مردم مجبور نیستند باورهای خود را اعلام کنند یا در فعالیت‌های دینی شرکت کنند و خارجیان و افراد بدون تابعیت نیز از همان آزادی‌های دینی رسمی برخوردارند. سازمان‌های دینی از نظر قانونی برابرند، اما احزاب دینی مجاز نیستند و مبانی دینی معافیت از تکالیف دولتی ایجاد نمی‌کنند. مراجع می‌توانند فعالیت را برای پاسداری از نظم قانون اساسی، اخلاق عمومی، سلامت، حقوق، دفاع یا امنیت محدود کنند. سازمان دینی تنها پس از ثبت در وزارت عدالت شخصیت حقوقی می‌گیرد. ثبت عموماً دست‌کم ۵۰ شهروند بزرگسال ترکمنستان با اقامت دائم، اساسنامه، صورت‌جلسه مؤسسان، نشانی حقوقی، اطلاعات مؤسسان و هزینه مقرر را می‌خواهد. درخواست دست‌کم یک ماه پس از تأسیس ارائه می‌شود. وزارتخانه معمولاً ظرف یک ماه تصمیم می‌گیرد؛ اگر مدارک بیشتری یا بررسی کارشناسی لازم باشد، مهلت ممکن است تا سه ماه افزایش یابد. فعالیت دینی ثبت‌نشده ممنوع است. کمیسیون امور سازمان‌های دینی و بررسی کارشناسی منابع حاوی اطلاعات دینی و محصولات نشر و چاپ، نظارت را هماهنگ می‌کند، شکایت‌ها را رسیدگی می‌کند و رهبری و پیوندهای بین‌المللی یک مرکز معنوی خارجی را تأیید می‌کند. نهادهای اجرایی محلی نیز در تصمیم‌های مربوط به شرایط دینی، آیین‌های بیرون از محل عبادت و مکان یا ساخت بنای عبادت نقش دارند. سازمان‌های ثبت‌شده می‌توانند از منابع، کمک‌های مالی و دارایی‌های خود استفاده کنند. کمک‌ها و مساعدت‌های فنی، مالی یا بشردوستانه خارجی نیازمند ثبت و گزارش میان‌دوره‌ای و نهایی‌اند. قانون کمک مالی اجباری را ممنوع می‌کند. وزارت عدالت می‌تواند اساسنامه و فعالیت سازمان را بررسی کند، هشدار دهد و بر امور مالی و کمک‌ها نظارت کند. دادگاه ممکن است به‌دلیل تخلف قانونی، اساسنامه‌ای، افراط‌گرایانه یا امنیتی سازمان را تا شش ماه تعلیق یا حکم انحلال آن را صادر کند. عبادت و آیین‌های دینی عموماً در محل‌های عبادت ثبت‌شده، زیارتگاه‌ها و گورستان‌ها برگزار می‌شوند. افراد می‌توانند طبق رویه‌های مربوط برای اجرای آیین در خانه، بیمارستان، نهاد اجتماعی یا بازداشتگاه درخواست دهند، اما فعالیت خانگی نباید به گردهمایی انبوه یا منظم تبدیل شود. فعالیت بیرون از محل عبادت تابع رویه قانونی است و فعالیت نظامی تابع قانون مربوط به سربازان است. ادبیات و اشیای دینی که سازمان‌ها وارد یا توزیع می‌کنند به بررسی کارشناسی مطالعات دینی نیاز دارند. داشتن و استفاده خصوصی از مطالب دینی به هر زبانی قانوناً مجاز است، اما محتوای افراط‌گرا، جدایی‌طلبانه، بنیادگرا یا تحریک‌آمیز ممنوع است. گزارش دولت ایالات متحده در ۲۰۲۳ از نبود واردات ادبیات دینی چاپی خبر داد و اشاره کرد که برخی مطالب به‌صورت دیجیتال به دست می‌آمدند. عید فطر و عید قربان تعطیلات عمومی ملی‌اند. تاریخ آن‌ها از تقویم قمری و فرمان‌های سالانه ریاست‌جمهوری پیروی می‌کند. در ۲۰۲۵، عید فطر ۳۰ مارس بود و روز تعطیل به ۳۱ مارس منتقل شد؛ عید قربان از ۶ تا ۸ ژوئن برگزار شد و یکی از روزهای استراحت به ۹ ژوئن انتقال یافت. این ترتیبات ممکن است هر سال تغییر کنند. دولت همچنین دسترسی به حج را سازمان‌دهی می‌کند. برای ۲۰۲۶، فرمان ریاست‌جمهوری ۲۸۹ زائر را پیش‌بینی کرد؛ پرواز ویژه ترکمن‌هوایولاری از ۲۱ مه تا ۱۱ ژوئن و با هزینه دولت انجام می‌شد. قواعد انتخاب محلی و هزینه‌های خود زائران منتشر نشدند. گزارش دولتی جداگانه‌ای در ۲۰۲۵ به حدود ۳٬۰۰۰ زائر بازگشته اشاره کرد؛ بنابراین به‌نظر می‌رسد ارقام منتشرشده به سهمیه‌ها یا مراحل متفاوتی مربوط باشند و نباید با هم جمع شوند. آموزش دینی از نظام آموزش دولتی جداست. یادگیری دینی عموماً مجاز است، اما آموزش فرد نابالغ به تأیید کمیسیون، رضایت والد یا نماینده قانونی و رضایت خود فرد نابالغ نیاز دارد؛ آموزش بیرون از ساعات مدرسه به چهار ساعت در هفته محدود است. نهادهای آموزش دینی به مجوز نیاز دارند، آموزگاران باید آموزش دینی دیده باشند و رهبری دینی مرکزی یا کمیسیون آن‌ها را تأیید کند؛ آموزش دینی خصوصی ممنوع است. دانشگاه دولتی ترکمنستان در عشق‌آباد یک برنامه دانشگاهی مطالعات اسلامی دارد؛ زنان از این برنامه محروم‌اند. روحانیون مسلمان ارشد نیز به تأیید دولت نیاز دارند. روحانیون پروتستان اغلب در خارج یا از طریق آموزش از راه دور آموزش می‌بینند. مراسم دینی برای تولد، ازدواج، خاک‌سپاری و دیگر رویدادهای زندگی، بنا به درخواست، در خانه‌ها، گورستان‌ها و نهادها همچنان عملاً در دسترس‌اند. ثبت رسمی تولد، ازدواج، طلاق و مرگ در حوزه زَگس و شوراهای گِنگِش است. ازدواج مذهبی کنونی جایگزین ثبت ازدواج دولتی نیست. تنها اسناد دینی تاریخی مربوط به دوره پیش از نظام زَگس از شناسایی رسمی هم‌ارز برخوردارند. جدول ملی جداگانه و قابل اتکایی از هزینه یا مهلت مراسم دینی وجود ندارد. کمیسیون در قانون وظیفه ترویج مدارا، رسیدگی به شکایت‌ها و هماهنگی تماس‌های دینی داخلی و خارجی را دارد. میزگردهای تحت سازمان‌دهی دولت با نمایندگان دینی و همکاری وزارت امور خارجه با ائتلاف تمدن‌های سازمان ملل متحد در ۲۰۲۵ نمونه‌هایی از گفت‌وگوی دینیِ مدیریت‌شده از سوی دولت‌اند. شواهدی از بسترهای مستقل سراسری بین‌ادیانی وجود ندارد. بااین‌حال، عمل دینی ممکن است با خطر اجتماعی یا اداری همراه باشد، به‌ویژه برای گروه‌های اقلیت خارج از شهرهای بزرگ و افرادی که از اسلام تغییر دین می‌دهند. گزارش‌های کمیسیون آزادی دینی بین‌المللی ایالات متحده درباره ۲۰۲۵ از بازرسی‌های مرتبط با رمضان در بلقان‌آباد، داش‌اغوز و آخال خبر دادند؛ از جمله پرسش از مردان ریش‌دار، برداشتن پوشش سر زنان، فشار بر اشتغال و بازداشت نوجوانان شرکت‌کننده در نماز شب. گزارش همچنین از مداخله در مراسم ارتدوکس در دوران روزه مسیحیان و رمضان در داش‌اغوز و پیگرد شاهدان یهوه به‌دلیل تبلیغ دینی و اعتراض وجدانی به خدمت نظامی گفت.