Түрікменстанның барлық бес велаятында және Ашхабадта діни құрылымдар бар. 2022 жылғы желтоқсандағы ресми халық санағы 7 миллионнан астам тұрғын тіркеді, ал АҚШ үкіметінің бағалауы бойынша 2023 жылдың ортасында халық саны 5,7 миллион болған. Сол дереккөз халықтың шамамен 93%-ы мұсылман, негізінен суннит, ал шамамен 6%-ы шығыс православие қауымдарына, көбіне орыс православие және армян апостолдық шіркеулеріне жатады деп бағалайды. Шағын шиит, бахаи, рим-католик, протестант, баптист, пятидесятник, Иегова куәгерлері, ISKCON және еврей қауымдары да бар. Еврей қауымы шамамен 200 адам деп бағаланады. Шиит қауымдары әсіресе Ашхабадта, Иранға жақын аймақтарда және Түрікменбашыда кездеседі. Бұл көрсеткіштер діни қатыстылықтың нақты әрі тұрақты ұлттық өлшемі емес, бағалаулар болып саналады. Конституция дінді таңдау, өзгерту, ұстану немесе одан бас тарту, сондай-ақ жеке не басқалармен бірге құлшылық ету еркіндігін қорғайды. Адамдар сенімін ашуға немесе діни іс-шараларға қатысуға міндетті емес; шетелдіктер мен азаматтығы жоқ адамдар да ресми түрде осындай діни бостандықтарға ие. Діни ұйымдар заң алдында тең, бірақ діни партияларға рұқсат жоқ және діни негіз мемлекеттік міндеттерден босатпайды. Билік конституциялық құрылысты, қоғамдық әдепті, денсаулықты, құқықтарды, қорғанысты немесе қауіпсіздікті қорғау үшін қызметті шектей алады. Діни ұйым Әділет министрлігінде тіркелгеннен кейін ғана заңды тұлға мәртебесін алады. Тіркелу үшін, әдетте, тұрақты тұратын кемінде 50 кәмелетке толған Түрікменстан азаматы, жарғы, құрылтай хаттамасы, заңды мекенжай, құрылтайшылар туралы мәлімет және белгіленген төлем қажет. Өтініш ұйым құрылғаннан кейін кемінде бір ай өткен соң беріледі. Министрлік әдетте бір ай ішінде шешім қабылдайды, бірақ қосымша құжат немесе сараптама қажет болса, мерзім үш айға дейін созылуы мүмкін. Тіркелмеген діни қызметке тыйым салынады. Діни ұйымдармен жұмыс және діни ақпарат, баспа және баспа өнімдері бар материалдарды сараптау жөніндегі комиссия қадағалауды үйлестіреді, шағымдарды қарайды және шетелдік рухани орталық басшылығы мен халықаралық байланыстарды мақұлдайды. Жергілікті атқарушы органдар да діни рәсімдерді мекемеден тыс өткізуге, сондай-ақ ғибадат орындарын орналастыруға немесе салуға қатысты шешімдерге қатысады. Тіркелген ұйымдар өз қаражатын, қайырымдылықты және мүлкін пайдалана алады. Шетелдік гранттар, техникалық, қаржылық немесе гуманитарлық көмек тіркеуді және аралық әрі қорытынды есеп беруді талап етеді. Заң міндетті жарналарға тыйым салады. Әділет министрлігі ұйым жарғысы мен қызметін тексеріп, ескерту бере және қаржысы мен гранттарын қадағалай алады. Сот құқықтық, жарғылық, экстремистік немесе қауіпсіздікке қатысты бұзушылықтар үшін ұйым жұмысын алты айға дейін тоқтата тұруы немесе оны таратуы мүмкін. Құлшылық пен діни рәсімдер, әдетте, тіркелген ғибадат орындарында, зиярат орындарында және зираттарда өтеді. Адамдар үйде, ауруханада, әлеуметтік мекемеде немесе қамау орнында рәсім өткізуге өтініш бере алады, бірақ үйдегі қызмет жаппай немесе жүйелі сипатқа ие болмауға тиіс. Ғибадат орнынан тыс іс-шаралар заңда белгіленген рәсіммен, ал әскери ортада сарбаздар туралы заңмен реттеледі. Ұйымдар әкелетін немесе тарататын діни әдебиет пен заттар дінтанулық сараптамадан өтуі керек. Діни материалдарды кез келген тілде жеке иелену және пайдалану заңмен рұқсат етілген, ал экстремистік, сепаратистік, фундаменталистік немесе арандатушы мазмұнға тыйым салынған. АҚШ үкіметінің 2023 жылғы есебінде діни әдебиеттің баспа нұсқалары әкелінбегені айтылып, кей материалдардың цифрлық жолмен алынғаны көрсетілген. Ораза байрамы мен Гурбан байрамы — ұлттық мерекелер. Олардың күндері ай күнтізбесіне және жыл сайынғы президент жарлықтарына сәйкес белгіленеді. 2025 жылы Ораза байрамы 30 наурызға сәйкес келіп, демалыс күні 31 наурызға ауыстырылды; Гурбан байрамы 6–8 маусым аралығында аталып, демалыс күндерінің бірі 9 маусымға ауыстырылды. Бұл тәртіп жыл сайын өзгеруі мүмкін. Мемлекет қажылыққа баруды да ұйымдастырады. 2026 жылға арналған президент жарлығы 289 қажының сапарына, 21 мамырдан 11 маусымға дейінгі «Түрікменховаёллары» арнайы рейсіне мемлекет есебінен қаражат бөлді. Жергілікті іріктеу ережелері мен қажылардың өз шығындары жарияланбаған. Үкіметтің 2025 жылғы бөлек есебінде шамамен 3 000 қажының оралғаны айтылған; жарияланған сандар әртүрлі квотаға немесе кезеңге қатысты болуы мүмкін, сондықтан оларды қосуға болмайды. Діни білім мемлекеттік білім беру жүйесінен бөлек. Діни оқуға жалпы рұқсат етіледі, бірақ кәмелетке толмаған адамға Комиссияның мақұлдауы, ата-анасының немесе заңды өкілінің және баланың өзінің келісімі қажет; оқыту мектептен тыс уақытта аптасына төрт сағатпен шектеледі. Діни оқу мекемесіне лицензия қажет, мұғалімдер діни білім алып, орталық діни басшылықтың немесе Комиссияның мақұлдауын алуға тиіс, ал жеке діни оқытуға тыйым салынған. Ашхабадтағы Түрікмен мемлекеттік университетінде жоғары білім деңгейінде исламтану бойынша бір бағдарлама бар; бұл бағдарламаға әйелдер қабылданбайды. Жоғары дәрежелі мұсылман дін қызметкерлері де мемлекеттік мақұлдаудан өтуге тиіс. Протестант дін қызметкерлері көбіне шетелде немесе қашықтан оқиды. Туу, неке, жерлеу және өмірдің басқа оқиғаларына арналған діни рәсімдер өтініш бойынша үйде, зиратта және мекемелерде өткізіле береді. Туу, неке, ажырасу және қайтыс болуды ресми тіркеуді ЗАГС пен генгеш кеңестері жүргізеді. Қазіргі діни неке мемлекеттік неке тіркеуін алмастырмайды. ЗАГС жүйесі пайда болғанға дейінгі кезеңге жататын тарихи діни жазбалар ғана оған тең ресми танылуға ие. Діни рәсімдердің ұлттық деңгейдегі жеке сенімді төлем және мерзім кестесі анықталмаған. Комиссияның толеранттылықты ілгерілетуге, шағымдарды қарауға және ішкі әрі шетелдік діни байланыстарды үйлестіруге заң жүзінде міндеті бар. Мемлекет ұйымдастыратын діни өкілдермен дөңгелек үстелдер және Сыртқы істер министрлігінің 2025 жылы БҰҰ Өркениеттер альянсымен ынтымақтастығы діни диалогтың мемлекет модерациялайтын үлгісін көрсетеді. Тәуелсіз ұлттық конфессияаралық платформалар туралы дәлел жоқ. Соған қарамастан тәжірибеде, әсіресе ірі қалалардан тыс азшылық топтар мен исламнан басқа дінге өткен адамдар үшін әлеуметтік немесе әкімшілік тәуекел болуы мүмкін. USCIRF-тің 2025 жылға қатысты есебінде Балқанабат, Дашоғыз және Ахалдағы Рамазан тексерістері, сақалды ерлерден сұрау алынуы, әйелдердің бас киімдерін шешуге мәжбүрлеу, жұмысқа әсер ететін қысым және түнгі намазға барған жасөспірімдердің қамауға алынуы сипатталды. Есепте Ораза кезінде Дашоғызда православие қызметтеріне араласу, сондай-ақ уағыз айту және әскери қызметтен ар-ождан бойынша бас тарту үшін Иегова куәгерлерін қудалау туралы да айтылған.
Түрікменстандағы дін
Түрікменстан — мемлекеттік немесе міндетті діні жоқ зайырлы мемлекет; адамдар кез келген дінді ұстануға, ауыстыруға немесе діннен бас тартуға құқылы. Халықтың басым бөлігі — негізінен сунниттік исламды ұстанатын мұсылмандар; орыс православие, армян апостолдық, шиит, бахаи, католик, протестант, Иегова куәгерлері, ISKCON және еврей қауымдары да бар. Діни ұйымдар тіркелгеннен кейін заңды түрде жұмыс істей алады, бірақ құлшылық, діни білім, әдебиет және шетелдік байланыстар мемлекеттік рәсімдер мен қадағалауға бағынады. Ислам мейрамдары мен қажылық көпшілік деңгейде мойындалып, мемлекет бақылайтын тәртіппен ұйымдастырылады.
VivAVia can make mistakes. Check important information.