Конституция түрікмен тілін мемлекеттік тіл деп таниды және барлық азаматқа ана тілін қолдану құқығын береді. Мемлекеттік басқару түрікмен тілінде жүргізіледі; басқа тілде де оқытатын мекемелерді қоса алғанда, білім беру жүйесінде түрікмен тілі ұлттық құрамдас бөлік болып саналады. Орыс тілі қала өмірінде, бұқаралық ақпарат құралдарында және кейбір оқу орындарында ерекше маңызды. Өзбек, балучи, қазақ және басқа тілдерді жекелеген қауымдастықтар қолданады, бірақ оларға арналған институционалдық мүмкіндік шектеулі әрі өңірге, қолжетімді мұғалімдерге, кітаптар мен қаржыландыруға қарай өзгереді. 2022 жылғы халық санағында 7,057,841 тұрғын тіркелді. Оның 6,120,854-і ұлты бойынша түрікмен, ал 642,476-сы өзбек деп көрсетілді; тіркелген өзге ұлттардың ішінде орыстар мен балучилер де болды. Ұлт пен ана тілі — екі бөлек өлшем: 6,297,965 адам түрікмен тілін ана тілім деп көрсетсе, 135,565 адам орыс тілін атады. Санақта орыс, түрікмен, ағылшын, түрік және өзбек тілдері қосымша тілдер ретінде де тіркелді, алайда тіл білу деңгейі емес, бір немесе екі қосымша тілдің болуы есепке алынды. Қазіргі жазба әдеби тілде 1993 жылы енгізіліп, 1999 жылы қайта қаралған өзгертілген латын әліпбиі қолданылады. Кирилл жазуы ескі құжаттар мен басылымдарда жиі кездеседі, ал дәстүрлі араб жазуы негізінен тарихи және мәдени мәнге ие. Түрікмен тілінің диалектілеріне теке, соның ішінде ахал және мары нұсқалары, йомут, әрсары, сарық, гөклең, чоудур және нохур жатады. Бұл нұсқалар өңірлік және тайпалық ерекшеліктерді білдіреді, ал әдеби тіл негізінен теке мен ахал қолданысына сүйенеді. Олар жеке өңірлік әкімшілік стандарт ретінде қолданылмайды. 2023–24 оқу жылында 1,900 мектеп шет тілдерін оқытты. Жетпіс екі мектепте орыс тілінде сабақ берілді, ал 213 мамандандырылған мектепте шет тілдерін тереңдетіп оқытты. Мектептерде орыс және ағылшын тілдері негізгі шет тілі пәндері ретінде оқытылды; түрікмен-орыс және түрікмен-түрік тілдерінде оқытатын аралас мектептер де болды. Мемлекет ана тілдерін үйренуді қолдайды, бірақ қазіргі ресми деректер азшылық тілдері негізгі оқыту тілі болатын мектептердің кең желісі барын көрсетпейді. Білім министрлігімен лицензияланған тәртіп арқылы мектептен тыс азшылық тілдері курстарын ұйымдастыруға болады. Құқықтық және әкімшілік іс жүргізуде мемлекеттік тілді түсінбейтін адам аудармашы пайдалана алады және іске қатысуға, іс материалдарын қарап шығуға, түсініктеме мен шағым беруге, құжаттарды ана тілінде немесе өзі таңдаған басқа тілде алуға құқылы. Аудармашы шығындарын өтеуге барлық жағдайға ортақ бірыңғай ереже жоқ; сот ісінде аудармашының ақысы процестік шығындардың құрамына кіруі мүмкін. Мәжіліс, Білім министрлігі, Мемлекеттік баспа қызметі, Теледидар, радио хабарларын тарату және кинематография жөніндегі мемлекеттік комитет, сондай-ақ соттар өз салаларындағы тіл қолданысына жауапты. Мемлекеттік бұқаралық ақпарат құралдары негізінен түрікмен тілінде жұмыс істейді. Ресми порталдар мен TDH қызметтерінде орыс және ағылшын тіліндегі нұсқалар да жарияланады, ал орыс тіліндегі газеттердің қатарына Neýtralny Turkmenistan кіреді. Жергілікті теледидар жаңалықтары орыс және ағылшын тілдерін де қолдануы мүмкін. Turkmenistan халықаралық телеарнасы түрікмен, орыс, ағылшын, араб, парсы, қытай және француз тілдерінде хабар таратады. Қолда бар деректер ресми өзбек тілді медиа құрылымы барын растамайды. Түрікмен тілі әдеби стандарттау мен баспа ісінде де негізгі орын алады, ал орыс тіліндегі кітаптар мен оқулықтар, өңірлік диалектілер және ауызша дәстүрлер кең мәдени ортаны толықтырады.
Түрікменстандағы тіл
Түрікмен тілі — Түрікменстанның жалғыз мемлекеттік тілі әрі білім беру, мемлекеттік басқару және ресми қатысудың негізгі тілі. Елде орыс және басқа тілдер үйде, бұқаралық ақпарат құралдарында, мәдениет пен қауымдастық өмірінде де қолданылады. Түрікменстанда латын әліпбиінің өзгертілген нұсқасы пайдаланылады; кирилл жазуы ескі материалдарда әлі де кездеседі, ал араб жазуының мәдени және тарихи маңызы бар.
VivAVia can make mistakes. Check important information.