دین دِ ترکمنستان

ساختارهای دینی در هر پنج ولایت و عشق‌آباد وجود دارنه. آمارِ رسمیِ سرشماری در دسامبرِ ۲۰۲۲ بیش از هفت میلیون ساکن ثبت کِرده، در حالی‌که برآوردِ دولتِ آمریکا جمعیتِ میانهٔ ۲۰۲۳ ره ۵٫۷ میلیون نفر دانسته. همان منبع برآورد کِنه حدودِ ۹۳٪ جمعیت مسلمان‌ان، بیشتر اهلِ سنت؛ حدودِ ۶٪ به جامعه‌های ارتدوکسِ شرقی، عمدتاً روسیِ ارتدوکس و ارمنیِ رسولی، تعلق دارنه. جامعه‌های کوچک‌ترِ شیعه، بهایی، کاتولیکِ رومی، پروتستان، باپتیست، پنطیکاستی، شاهدانِ یهوه، ایسکون و یهودی هم هستن. جمعیتِ یهودی حدودِ ۲۰۰ نفر برآورد شده. جامعه‌های شیعه به‌ویژه با عشق‌آباد، ناحیه‌های نزدیکِ ایران و ترکمن‌باشی پیوند دارنه. این رقم‌ها برآوردان، نه اندازه‌گیریِ ملیِ قطعی از وابستگیِ دینی. قانونِ اساسی آزادیِ انتخاب، تغییر، بیان یا نپذیرفتنِ دین و عبادتِ تنها یا همراهِ دیگران ره حمایت کِنه. مردم مجبور نیستن باورشان ره اعلام بکنن یا در فعالیتِ دینی شرکت بکنن؛ خارجیان و افرادِ بی‌تابعیت هم همان آزادی‌های رسمی ره دارنه. سازمان‌های دینی از نظرِ قانونی برابرن، ولی حزبِ دینی مجاز نیست و دلیلِ دینی انجامِ وظایفِ دولتی ره معاف نکِنه. مقام‌ها ممکنه برای پاسداری از نظمِ قانونِ اساسی، اخلاقِ عمومی، سلامت، حقوق، دفاع یا امنیت فعالیت ره محدود بکنن. سازمانِ دینی فقط پس از ثبت در وزارتِ عدلیه شخصیتِ حقوقی پیدا کِنه. ثبت معمولاً دست‌کم ۵۰ شهروندِ بزرگسالِ ترکمنستان که اقامتِ دائم دارنه، اساسنامه، صورت‌جلسهٔ بنیان‌گذاری، نشانیِ حقوقی، اطلاعاتِ بنیان‌گذاران و هزینهٔ لازم می‌خواد. درخواست دست‌کم یک ماه پس از تأسیس داده وانه. وزارت معمولاً ظرفِ یک ماه تصمیم می‌گیره؛ اگر مدارکِ بیشتر یا بررسیِ کارشناسی لازم باشه مهلت ممکنه تا سه ماه دراز وانه. فعالیتِ دینیِ ثبت‌نشده ممنوعه. کمیسیونِ کار با سازمان‌های دینی و بررسیِ کارشناسیِ منابعِ دارای اطلاعاتِ دینی و محصولاتِ نشر و چاپ بر نظارت هماهنگی کِنه، شکایت‌ها ره بررسی و رهبری و پیوندهای بین‌المللیِ مرکزِ دینیِ خارجی ره تأیید کِنه. نهادهای اجراییِ محلی هم در تصمیم دربارهٔ شرایطِ دینی، مراسمِ بیرون از محل، مکان یا ساختِ عبادتگاه نقش دارنه. سازمان‌های ثبت‌شده می‌تونن از منابعِ خود، اعانه و دارایی استفاده بکنن. کمک‌های مالی و فنی، مالی یا بشردوستانهٔ خارجی نیازمندِ ثبت و گزارشِ میان‌دوره و نهایی‌یه. قانون اعانهٔ اجباری ره ممنوع کِنه. وزارتِ عدلیه می‌تونه اساسنامه و فعالیتِ سازمان ره بررسی، اخطار صادر و بر امورِ مالی و کمک‌ها نظارت کِنه. دادگاه می‌تونه سازمان ره تا شش ماه تعلیق یا به دلیلِ نقضِ قانون، اساسنامه، افراط‌گرایی یا امنیت منحل کِنه. عبادت و آیین‌های دینی معمولاً در عبادتگاهِ ثبت‌شده، زیارتگاه و گورستان انجام وانه. مردم می‌تونن طبقِ رویهٔ مربوط درخواستِ مراسم در خانه، بیمارستان، نهادِ اجتماعی یا بازداشتگاه بکنن؛ ولی فعالیتِ خانگی نباید به گردهماییِ جمعی یا منظم تبدیل وانه. فعالیت بیرون از عبادتگاه از رویهٔ حقوقی پیروی کِنه و عملِ نظامی تابعِ قانونِ سربازانه. ادبیات و اشیای دینی که سازمان‌ها وارد یا توزیع کِننه به بررسیِ کارشناسیِ دین‌پژوهانه نیاز دارنه. مالکیت و استفادهٔ خصوصی از موادِ دینی به هر زبانی از نظرِ قانونی مجازه؛ محتوای افراطی، جدایی‌طلبانه، بنیادگرا یا تحریک‌آمیز ممنوعه. گزارشِ ۲۰۲۳ دولتِ آمریکا هیچ وارداتِ چاپیِ ادبیاتِ دینی ثبت نکِرده و یادآور شده برخی مواد دیجیتالی تهیه شده‌ان. اورازا بایرام و قربان بایرام تعطیلاتِ عمومیِ ملی‌ان. تاریخ‌شان از تقویمِ قمری و فرمانِ سالانهٔ رئیس‌جمهور پیروی کِنه. در ۲۰۲۵ اورازا بایرام ۳۰ مارس بود و روزِ تعطیل به ۳۱ مارس منتقل شد؛ قربان بایرام از ۶ تا ۸ ژوئن برگزار شد و یکی از روزهای استراحت به ۹ ژوئن منتقل شد. این ترتیبات هر سال ممکنه تغییر بکنن. دولت دسترسی به حج ره هم سازمان‌دهی کِنه. برای ۲۰۲۶ فرمانِ ریاست‌جمهوری ۲۸۹ زائر پیش‌بینی کِرده و پروازِ ویژهٔ ترکمن‌هوایولاری با هزینهٔ دولت از ۲۱ مه تا ۱۱ ژوئن بود. قواعدِ گزینشِ محلی و هزینهٔ شخصیِ زائران منتشر نشده. گزارشِ دولتیِ جداگانهٔ ۲۰۲۵ از حدودِ ۳٬۰۰۰ زائرِ بازگشته گفته؛ پس رقم‌های منتشرشده ظاهراً سهمیه‌ها یا مرحله‌های متفاوت ره نشان دنه و نباید با هم جمع بَون. آموزشِ دینی از نظامِ آموزشِ دولتی جداست. یادگیریِ دینی عموماً مجازه، ولی آموزشِ فردِ زیرِ سنِ قانونی تأییدِ کمیسیون، رضایتِ والد یا نمایندهٔ قانونی و رضایتِ خودِ کودک ره می‌خواد؛ آموزش بیرون از ساعتِ مدرسه محدود به چهار ساعت در هفته‌ست. مؤسسه‌های آموزشِ دینی به مجوز نیاز دارنه، آموزگاران باید آموزشِ دینی دیده و از رهبریِ دینیِ مرکزی یا کمیسیون تأیید شده باشن و آموزشِ خصوصیِ دینی ممنوعه. دانشگاهِ دولتیِ ترکمن در عشق‌آباد یک برنامهٔ دانشگاهیِ مطالعاتِ اسلامی داره؛ زنان از این برنامه محرومن. روحانیانِ ارشدِ مسلمان هم نیازمندِ تأییدِ دولت‌ان. روحانیانِ پروتستان اغلب بیرون از کشور یا از راهِ آموزشِ دوردست آموزش می‌بینن. مراسمِ دینیِ تولد، ازدواج، خاکسپاری و رویدادهای دیگرِ زندگی همچنان در خانه، گورستان و نهادها بنا به درخواست در دسترس‌ان. ثبتِ رسمیِ تولد، ازدواج، طلاق و مرگ در حوزهٔ زاکس و شوراهای گِنگِش قرار داره. ازدواجِ مذهبیِ کنونی جای ثبتِ دولتیِ ازدواج ره نمی‌گیره. فقط مدارکِ دینیِ تاریخیِ دورهٔ پیش از نظامِ زاکس شناساییِ رسمیِ هم‌ارز دارنه. جدولِ ملیِ قابل‌اتکایی برای هزینه و مهلتِ مراسمِ دینی جداگانه وجود نداره. کمیسیون در قانون نقشِ ترویجِ مدارا، رسیدگی به شکایت و هماهنگیِ تماس‌های دینیِ داخلی و خارجی داره. میزگردهای دولتی با نمایندگانِ دینی و همکاریِ وزارتِ امورِ خارجه با ائتلافِ تمدن‌های سازمانِ ملل در ۲۰۲۵ نمونه‌هایی از گفت‌وگوی دینیِ تحتِ مدیریتِ دولته. سکّوهای مستقلِ سراسریِ گفت‌وگوی ادیان مستند نشده‌ان. با این همه، عمل ممکنه خطرِ اجتماعی یا اداری داشته باشه، به‌ویژه برای اقلیت‌های بیرون از شهرهای بزرگ و کسانی که از اسلام تغییرِ دین می‌دن. گزارش‌های کمیسیونِ آمریکا دربارهٔ آزادیِ دینی در ۲۰۲۵ از بررسی‌های مرتبط با رمضان در بالکان‌آباد، داش‌اوغوز و آخال گفتنه؛ از جمله پرسش‌و‌جو از مردانِ ریش‌دار، برداشتنِ پوششِ سرِ زنان، فشار بر اشتغال و بازداشتِ نوجوانانِ حاضر در نمازِ شب. گزارش همچنین از مداخله در مراسمِ ارتدوکس‌ها در داش‌اوغوز در طولِ روزهٔ مسیحی و رمضان و پیگردِ شاهدانِ یهوه به دلیلِ تبلیغِ دینی و خودداری از خدمتِ نظامی گفته.