سنت‌ها در ترکمنستان

زندگی سنتی در ترکمنستان، جشن‌های سالانه، آیین‌های چرخه زندگی، آداب خانوادگی، پوشاک، موسیقی، روایت شفاهی، صنایع دستی و صورت‌های منطقه‌ای را در هم می‌آمیزد. پنج ولایت عبارت‌اند از آخال، بالکان، داش‌اغوز، لباب و ماری و عشق‌آباد نیز در کنار آن‌ها قرار دارد. تفاوت‌های منطقه‌ای بر نقش قالی، سوزن‌دوزی، زیورآلات، نمدمالی، سفال‌گری، موسیقی و شیوه ارائه آداب در رویدادهای عمومی اثر می‌گذارند. نوروز بایرامی، که جشن ملی بهار نیز نامیده می‌شود، در سراسر ترکمنستان در ۲۱ و ۲۲ مارس برگزار می‌شود. محل اصلی رویداد عمومی، نوروز یايلासी در اتراپ آق‌بوغدایِ آخال است. آداب آن شامل پاکیزه‌کردن خانه و حیاط، آماده‌کردن سمنی و خوراک‌های آیینی دیگر، مهمان‌نوازی، هدیه، تاب‌بازی، پریدن از آتش، یورت‌ها، بازی‌های مردمی، موسیقی و نمایش صنایع دستی است. غذا در اینجا حامل آیینی معناست؛ جزئیات شیوه پخت به موضوع غذا مربوط می‌شود. عروسی «ترکمن توی» نام دارد. آداب ممکن است ورود عروس به خانه داماد، رژه شتر آراسته‌ای به نام «گِلینالِیجی»، هدایای دست‌ساز، موسیقی، قوش‌تپدی و استفاده از اسب‌های آخال‌تکه آراسته را در بر بگیرد. «دوئیپلی غنیاچ» سربند دخترانه را با پوشش سر زنان متأهل جایگزین می‌کند. آیین عروسی جای ثبت رسمی ازدواج نزد دولت را نمی‌گیرد؛ ثبت دولتی همچنان عمل حقوقی ازدواج است. قالی‌بافی نمود مهمی از هویت و همبستگی ترکمن است. قالی‌های ترکمن با پشم یا ابریشم و روی دارهای افقی یا عمودی دست‌بافته می‌شوند و نقش‌ها، رنگ‌ها و موادشان سنت‌های منطقه‌ای و محیطی را بازتاب می‌دهند. پنج گل اصلی با سنت‌های آخال‌تکه، سالور، ارساری، چوودر و یموت پیوند دارند. روز قالی ترکمن شامل نمایشگاه، نمایش بافت، مسابقه و تقدیر است و فعالیت‌ها در موزه ملی قالی ترکمن و از سوی انجمن دولتی Türkmenhaly برگزار می‌شوند. قالی ممکن است در تولد، ازدواج، نماز یا سوگواری به کار رود؛ قالی نماز و سوگواری در اینجا به‌عنوان اشیای سنتی بررسی می‌شود، نه جایگزین آموزه یا قانون دینی. سوزن‌دوزی ترکمنی از فنون لایه‌لایه نخ ابریشمی با دوخت‌ها و نقش‌های منطقه‌ای استفاده می‌کند. این هنر در لباس عروسی و سوگواری، رویدادهای فرهنگی و پوشاک روزمره دیده می‌شود. پوشاک سنتی شامل دون، کوینک، چاویت، کورتا، چیرپی، تَهیا، دوئیپلی غنیاچ و بوریک یا توپبی است. ابریشم، پنبه، موی شتر و پشم گوسفند از مواد رایج‌اند، در حالی که زیورآلات نقره و عقیق سرخ معناهای منطقه‌ای و اجتماعی دارند. ردا می‌تواند نشانگر افتخار و احترام باشد. زنان و دختران اغلب سوزن‌دوزی را در خانواده آموزش داده‌اند، هرچند یادگیری آن به سن یا جنسیت محدود نیست. موسیقی و سنت شفاهی، دوتار، عود دسته‌بلند دوسیم، نوازندگی دوتار، آواز بخشی و کار دستانچی‌بخشی را در بر می‌گیرند؛ او روایت حماسی، شعر، نثر و بداهه‌خوانی را ترکیب می‌کند. گؤروغلی از طریق اجرا با دوتار و قیجاک، داستان‌ها، ارزش‌ها و هویت را حفظ می‌کند. قوش‌تپدی دعای خیر بداهه را با واژه‌ها، حرکت‌ها و گام‌های هماهنگ ترکیب می‌کند و در آیین‌ها، عروسی‌ها، جشن‌های ملی و گردهمایی‌های دیگر اجرا می‌شود. صنایع دستی دیگر شامل تولید ابریشم از درخت توت و کرم ابریشم، محصولات نمدی مانند کچه و کوشما، جواهرسازی با نام زرگرچلیک، سفال‌گری، حصیربافی با نی و ساخت ساز است. سنت‌های آخال‌تکه نام‌گذاری، سواری، مسابقه، مسابقه زیبایی و آرایش اسب را در بر می‌گیرند، در حالی که سنت‌های آلابای شامل تولد و نام‌گذاری توله، تعویذهای محافظ، آموزش خانوادگی، باشگاه‌های پرورش‌دهندگان و مسابقه‌ها هستند. دانش از راه خانواده‌ها، استادان، شاگردان، جوامع، مدارس، موزه‌ها، کارگاه‌ها و مراکز سوارکاری منتقل می‌شود. سازمان آموزشی، علمی و فرهنگی ملل متحد (UNESCO) سنت‌های ترکمنی از جمله گؤروغلی، قوش‌تپدی، قالی‌بافی سنتی ترکمن، ساخت دوتار و اجرای موسیقی سنتی، نوغان‌داری و تولید ابریشم، سوزن‌دوزی ترکمنی، حکایت‌های ملانصرالدین، پرورش و آرایش اسب آخال‌تکه، نوروز و هنر پرورش آلابای ترکمن را فهرست کرده است. نامزدی سال ۲۰۲۶ درباره سنت‌های تولد و کودکی هنوز در دست آماده‌سازی است و ثبت نشده است. وزارت فرهنگ، اداره یا دفتر میراث فرهنگی ناملموس، کمیسیون ملی UNESCO، موزه‌ها، Türkmenhaly، ادارات فرهنگی ولایت، مدارس هنر و حاملان اجتماعی سنت‌ها، از مستندسازی، پاسداری، آموزش و ارائه عمومی پشتیبانی می‌کنند. چارچوب فرهنگی ترکمنستان شامل قانون فرهنگ ۲۰۱۳، فهرست ملی ایجادشده در ۲۰۱۲، اداره مربوط ایجادشده در ۲۰۱۴ و قانون پاسداری از میراث فرهنگی ناملموس ملی ۲۰۱۵ است. این تدابیر از حقوق فرهنگی و حفاظت پشتیبانی می‌کنند، اما تکلیف حقوقی عمومی برای اجرای یک سنت مشخص وجود ندارد. آیین‌های خصوصی ممکن است توقع اجتماعی نیرومندی داشته باشند، در حالی که نیروی حقوقی آن‌ها متفاوت است. جشنواره‌ها و برنامه‌های فرهنگی عمومی عموماً در سراسر کشور در دسترس‌اند، در حالی که عروسی‌های خصوصی، آیین‌های خانوادگی، صنایع دستی، زیورآلات و قالی‌ها از نظر هزینه و زمان متفاوت‌اند. منابع، هزینه ورودی عمومی یا تعرفه ملی برای مشارکت را مشخص نمی‌کنند. سنت‌ها از طریق به‌رسمیت‌شناختن UNESCO، فهرست‌ها، موزه‌ها، مسابقه‌ها، گردشگری، جشنواره‌های دولتی، تولید نوین پارچه و طراحی معاصر ادامه می‌یابند و تغییر می‌کنند.