Sheria ya madai nchini Uingereza

Nchini Uingereza, sheria ya madai kwa kawaida humaanisha sheria isiyo ya jinai pamoja na taratibu za mahakama za madai. Haimaanishi kwamba nchi nzima inafuata kanuni moja ya kiraia ya mtindo wa bara la Ulaya. England na Wales, Scotland, na Ireland ya Kaskazini zina mifumo tofauti ya haki ya madai. Scotland inaweza kutumia istilahi kama *delict*, ilhali England na Wales mara nyingi hutumia *tort*; majina ya mahakama na taratibu pia hutofautiana. Migogoro ya mikataba huhusu ahadi ambazo sheria inazitambua kuwa za lazima. Maswali ya kawaida ni pamoja na kile kilichokubaliwa, iwapo sharti lilivunjwa, hasara iliyotokana na uvunjaji huo, na suluhisho linalofaa. Makosa ya madai nje ya mkataba yanaweza kuleta wajibu wa kuwajibika kwa madhara. Mifano ni uzembe, uharibifu wa mali, usumbufu, kashfa na kuingilia haki fulani zinazolindwa, ingawa kanuni husika hutofautiana. Migogoro ya mali na makazi inaweza kuhusu umiliki, mipaka, mikataba ya upangaji, ukaaji, matengenezo au kurejesha milki. Masuala ya familia na urithi pia ni ya madai, lakini mara nyingi hutumia mahakama na taratibu maalumu. Kwa kawaida mdai huomba suluhisho kama malipo ya fedha, kutekelezwa kwa wajibu, kurejeshewa mali, au amri ya mahakama inayotaka tabia fulani ikomeshwe. Mahakama inaweza kukataa suluhisho lisiloungwa mkono na ushahidi, lisilolingana na uzito wa jambo, au lililoombwa baada ya muda kupita. Kwa ujumla, mtu anayeanzisha dai la madai lazima athibitishe kesi yake kwa kiwango cha uthibitisho kinachotumika katika madai. Pande zote mbili zinaweza kuhitaji kufichua nyaraka, kuwasilisha ushahidi wa mashahidi na kufuata maelekezo ya kiutaratibu. Majadiliano, upatanishi, taratibu za kushughulikia malalamiko na njia nyingine za makubaliano zinaweza kuokoa muda, gharama na msongo. Makubaliano yanaweza pia kutoa suluhisho la vitendo ambalo mahakama isingeweza kuamuru. Mashauri ya madai yanaweza kuhusisha ada, gharama za kisheria, kuchelewa, matatizo ya kutekeleza amri na kutokuwa na uhakika. Tathmini ya mapema inapaswa kuzingatia ushahidi, muda wa mwisho, uwezo wa upande mwingine kutekeleza amri, na iwapo inafaa kuendeleza mgogoro.