O‘zbekistonda jinoyat huquqi

Jinoyat kodeksi jinoyatlarni va hukm chiqarilgandan keyin tayinlanishi mumkin bo‘lgan jazolarni belgilaydi. Jinoyat protsessi alohida qoidalar, jumladan Jinoyat-protsessual kodeksi bilan tartibga solinadi. Ish xabar berilishi, gumonli xatti-harakat aniqlanishi yoki tergov uchun boshqa qonuniy asos yuzaga kelishi bilan boshlanishi mumkin. Tergovchilar dalillarni to‘playdi, odamlardan so‘roq oladi, buyumlar yoki hujjatlarni tekshiradi va ishni prokuratura yoki sud bosqichlariga tayyorlaydi. Shaxs guvoh, gumon qilinuvchi, ayblanuvchi yoki sudlanuvchi bo‘lishi mumkin; bu maqomlarning har biri alohida ma’noga ega. Idoralar tegishli maqom va u bilan bog‘liq protsessual huquqlarni tushuntirishi kerak. Asosiy kafolatlarga aybsizlik prezumpsiyasi, himoyalanish huquqi va o‘ziga qarshi ko‘rsatma berishga majburlanmaslik huquqi kiradi. Shaxs tushunmagan bayonotga imzo qo‘ymasligi kerak. Himoyachi ayblovni tushuntirishi, muhim protsessual harakatlarda qatnashishi, noqonuniy dalillar yoki muomalaga e’tiroz bildirishi hamda iltimosnoma va shikoyatlarni tayyorlashga yordam berishi mumkin. Ishlatilayotgan tilni tushunmaydigan shaxs tarjimon so‘rashi kerak. Sudlar dalillar va vajlarni ko‘rib chiqib, jinoiy javobgarlik va jazo to‘g‘risida qaror chiqaradi. Ish davomida qo‘llanadigan choralar qatoriga qamoqda saqlash yoki boshqa cheklovlar kirishi mumkin, ammo ular yakuniy hukm bilan bir xil emas. Jabrlanuvchilar va guvohlarning ham muhim huquq va majburiyatlari bor. Ular rostini aytishi, tegishli dalillarni saqlashi, tahdidlar haqida xabar berishi va zarar uchun tovon talab qilish tartibini so‘rashi kerak. Jinoyat protsessi erkinlik, ish, oila, safar va obro‘ga jiddiy ta’sir qilishi mumkin. Gumon qilinuvchi yoki ayblanuvchi sifatida murojaat qilingan har qanday shaxs O‘zbekistondagi jinoyat ishlari bo‘yicha malakali himoyachiga tezda murojaat qilib, barcha rasmiy hujjatlarni saqlashi kerak.