Соҳибкорӣ дар Афғонистон

Тиҷорат метавонад ҳамчун соҳибкории инфиродӣ, шарикӣ, ҷамъияти дорои масъулияти маҳдуд ё корпоратсия ташкил шавад. Феҳристи марказии тиҷорат ва моликияти зеҳнии Афғонистон (ACBR-IP) дар назди Вазорати саноат ва тиҷорат (MoIC) расмиёти бақайдгирии ин шаклҳоро пешниҳод мекунад, аммо бақайдгирӣ худ аз худ ҳамаи иҷозатномаҳои зарурии фаъолиятро намедиҳад. Иҷозатҳои тиҷоратӣ, соҳавӣ, шаҳрдорӣ, техникӣ, экологӣ, воридотӣ ё содиротиро аз мақомоти дахлдор алоҳида санҷед. Иҷрои қоидаҳо дар вилоятҳо ва шаҳрдориҳо фарқ карда метавонад; тартиби ягонаи миллии санҷидашуда барои ҳама намудҳои тиҷорат вуҷуд надорад. Пеш аз оғоз фаъолият, моликият, маҳал, сармоя, бозори мақсаднок ва хавфҳои асосиро арзёбӣ кунед. Саҳифаи раванди ACBR-IP мегӯяд, ки ариза метавонад ҳуҷҷатҳои шахсияти президент ва ноиби президент, ду маҷмӯаи аксҳои ранга ва оинномаи таъсисро талаб кунад; барои соҳибкории инфиродӣ ё тартиби ҷории ариза ҳуҷҷатҳои дигар лозим шуда метавонанд. Пеш аз супоридани ариза шакл, пардохт, ҳуҷҷатҳо ва муҳлати баррасиро аз MoIC ё ACBR-IP тасдиқ кунед. Дар саҳифаи раванд инчунин мактуби ирсол, пардохти маблағ, нашр дар Газетаи расмӣ ва интиқоли маълумот ба мақомоти даромад зикр шудааст. Тағйироти асосӣ дар моликият, роҳбарият, маҳал ё сармояи ибтидоӣ метавонад навсозиро талаб кунад. Раёсати даромадҳои Афғонистон (ARD) рақами мушаххаси андоз, шаклҳо, тақвими андоз, баҳисобгирӣ, баҳсҳои андозӣ ва хизматрасониҳои электрониро пеш мебарад. Гуфта мешавад, ки рақами мушаххаси андоз (TIN) барои шахсони ҳуқуқӣ тавассути Идораи тақсимоти TIN ё ACBR-IP ва Идораи марказии ARD дода мешавад. Андозбандӣ аз шакли ҳуқуқӣ, гардиш, фаъолият, воридот, манбаи даромад ва низоми ҷории ARD вобаста аст. Навсозии рушди Афғонистони Бонки ҷаҳонӣ аз апрели 2025 барои ҳолатҳои таҳлилшуда андози даромади корпоративии 20% ва андози собити тоҷирон аз воридот ба андозаи 2% то 3%-ро ба ҷойи андози даромад гузориш кард; ин рақамҳоро ба ҳамаи тиҷоратҳо худкор татбиқ накунед. Ҳисобномаҳо, дафтарҳо, эъломияҳо, сабтҳои музди меҳнат ва пудратчиён, ҳуҷҷатҳои гумрукӣ ва далелҳои пардохтро нигоҳ доред. Тиҷоратҳо фаъолиятро маъмулан аз ҳисоби даромади нигоҳдошта, маблағи оила ё ҷомеа, қарзи таъминкунанда, нақд, ҳаваола, муассисаҳои маблағгузории хурд ё бонкҳо маблағгузорӣ мекунанд. Бонки марказии Афғонистон (DAB) бонкҳо, дилерҳои асъор, провайдерҳои хизматрасонии пулӣ, муассисаҳои пули электронӣ, муассисаҳои пардохт ва маблағгузории хурдро назорат мекунад. Дастрасӣ ба маблағгузории расмӣ барои бисёр тиҷоратҳои хурду миёна маҳдуд аст; гарав, санҷиши муштарӣ, таҳқиқи таҳримҳо, дастрасӣ ба асъор, бонкдории муросилотӣ, пардохтпазирӣ, хароҷоти интиқол ва қаллобӣ таъсир мерасонанд. Провайдери иҷозатномадор бо қарздиҳандаи ғайрирасмӣ як чиз нест. Палатаи тиҷорат ва сармоягузории Афғонистон (ACCI) манфиатҳои бахши хусусиро намояндагӣ намуда, робитаҳои тиҷоратӣ ва сармоягузориро дастгирӣ мекунад; он иҷозатномаи тиҷорат намедиҳад. Тиҷорати молики занон метавонад бо монеаҳои амалӣ рӯ ба рӯ шавад, ки моликияти расмӣ онҳоро бартараф намекунад. Таҳқиқоти UNDP дар соли 2024 бо иштироки 3,100 зани пурсидашуда хабар дод, ки 41% қарздор буданд, 73% бе ҳамроҳии марди хонавода ба бозори маҳаллӣ расида наметавонистанд ва даромади тиҷоратӣ барои 80% манбаи асосии даромад буд. Дастрасӣ аз вилоят, соҳа, қоидаҳои ҳаракат, шароити ҷойи кор, дастрасӣ ба бонк ва бозор вобаста аст. Палатаи тиҷорат ва саноати занони Афғонистон (AWCCI) соҳибкорзанонро намояндагӣ карда, ба тиҷоратҳои қобили қабул узвият ва дастгирӣ пешниҳод мекунад, аммо мақоми иҷозатномадиҳандаи давлатӣ нест. Лоиҳаи дастрасӣ ба маблағгузории UNDP, ки барои майи 2024 то декабри 2027 гузориш шудааст, кафолатҳои қарзии бо назардошти гендер, Фонди корхонаҳои занон, маблағгузории исломӣ, ҳамёнҳои рақамӣ ва робитаҳои бозориро дар бар мегирад. Рақамҳои гузоришшуда, аз ҷумла маблағгузории 11,053 корхонаи хурду миёна ва тақрибан 30 миллион доллари ИМА қарздиҳии хусусӣ, фаъолияти барномаро нишон медиҳанд ва ҳуқуқи худкор ба қарз, грант ё иҷозатнома намедиҳанд. Пешбурди тиҷорат инчунин созишномаҳои хаттии моликият, шарикӣ, таъминкунанда, муштарӣ, иҷора ва қарз, назорати боэътимоди имзо ва нақд, сабти захираҳо, тамдиди иҷозатнома ва нусхаҳои эҳтиётии маълумот ва иртиботро талаб мекунад. Қатъи барқ, интернет, нақлиёт ва пардохтҳо метавонад фаъолиятро халалдор кунад. Шароити амниятӣ, иҷрои тағйирёбанда ё ғайрирасмии қоидаҳо, фасод ё тамаъҷӯӣ, дуздӣ, заъфи равандҳои шартномавӣ ё муфлисшавӣ, тағйири ногаҳонии талабот, асъор ва пардохтпазирӣ, маҳдудиятҳои бонкдории фаромарзӣ, таҳримҳо ва хавфҳои мубориза бо шустушӯи пул баррасии маҳаллиро талаб мекунанд. Масъалаҳои шуғл ва қонуни меҳнат асосан ба мавзӯъҳои шуғл ва ҳуқуқи меҳнат тааллуқ доранд, аммо ҳуҷҷатҳои музди меҳнат ва пудратчиён қисми сабти тиҷоратанд. Фурӯши тиҷорат, тағйири моликият, интиқол ба ворисон, кӯчонидан ё якҷояшавӣ метавонад навсозии ACBR-IP ва санҷишҳои нави иҷозатномавию андозиро талаб кунад. Қатъи тиҷорат ҳамоҳангӣ бо MoIC ё ACBR-IP, ARD ва мақомоти дахлдори иҷозатномадиҳанда ё соҳавиро талаб мекунад. Огоҳии ARD ҳангоми пешниҳод шудани ҳуҷҷатҳои зарурӣ ба барасмиятдарории пешакии андоз дар давоми 21 рӯз ишора мекунад; ин муҳлати умумии анҷоми ҳамаи марҳилаҳои қатъ нест. Пеш аз аз қайд баровардан андозҳо, қарздиҳандагон, ӯҳдадориҳои марбут ба кормандон, иҷора, масъалаҳои гумрукӣ ва иҷозатномаҳоро ҳал кунед. Раванди ягонаи миллии ҷории санҷидашудаи муфлисшавӣ ё озодшавӣ аз қарз вуҷуд надорад, бинобар ин баррасии ҳуқуқӣ ва андозии маҳаллӣ мувофиқ аст. Пардохт ва муҳлати бақайдгирӣ, иҷозатнома, андоз, тасдиқи нотариалӣ, тарҷума, ҷой, нақлиёт, бонк ва риояи қоидаҳо аз фаъолият, моликият ва вилоят вобаста буда, бояд пешакӣ тасдиқ карда шаванд.