ارتقای مهارت‌های شغلی در افغانستان

افغانستان نظام ملی یکپارچه‌ای برای ارتقای مهارت ندارد. آموزش فنی و حرفه‌ای (TVET) مسیرهای رسمی، غیررسمی و غیررسمیِ خارج از چارچوب نهادی را در بر می‌گیرد. TVET رسمی عمدتاً به آموزش اولیه گرایش دارد؛ بنابراین برای بزرگسالان، بازگشت‌کنندگان و توسعه مهارت‌های هدفمند، دوره‌های غیررسمی، برنامه‌های جامعه‌محور، کارآموزی در محل کار و آموزش معلمان اهمیت ویژه دارند. اداره آموزش فنی و حرفه‌ای (TVETA) بر TVET رسمی و دوره‌های کوتاه حرفه‌ای نظارت می‌کند. در سال ۲۰۲۴ تعداد ۳۵۷ مؤسسه عمومی ثبت شد؛ شمار مؤسسات خصوصی در بخش رسمی برای همان سال صفر گزارش شد. افزون بر آن، زیر نظر اداره کل توسعه مهارت در وزارت کار و امور اجتماعی (MoLSA) که عملاً مسئول است، حدود ۴۲ مؤسسه عمومی و حدود ۳۵۰ مؤسسه خصوصی برای آموزش غیررسمی وجود دارد؛ تاریخ مرجع یکسانی برای این رقم در دسترس نیست. وزارت معارف، یونسکو، یونیسف، شرکای ملی، سازمان‌های غیردولتی، ارائه‌دهندگان خصوصی، کارفرمایان و بازار نیز در فرصت‌های ارتقای مهارت نقش دارند. سوادآموزی و مهارت‌های مرتبط با درآمد نقطه ورود مهمی هستند. از سال ۲۰۲۳ برنامه سوادآموزی جوانان و بزرگسالان و آموزش پایه (YALBE) به بیش از ۲۵٬۰۰۰ جوان و بزرگسال با مهارت سوادآموزی محدود یا بدون آن در ۲۰ ولایت دسترسی داشته است؛ بیش از ۶۰ درصد زنان یا دختران نوجوان بودند. برای دوره ۲۰۲۲ تا ۲۰۲۵، تعداد ۵۶٬۱۰۹ ثبت‌نام گزارش شد. از این تعداد، ۵۳٬۸۶۰ نفر سطح اول، تقریباً معادل آموزش صنف سوم، و ۲٬۲۴۹ نفر سطح دوم، تقریباً معادل آموزش صنف ششم، را تکمیل کردند. ارقام گزارش‌شده برنامه را نباید با هم جمع کرد و یک مجموع ملی واحد دانست. توسعه مهارت و سوادآموزی، خواندن و حساب را با مهارت‌های درآمدزای مرتبط با بازار، مهارت‌های اجتماعی و زندگی و مدیریت پایه کسب‌وکار ترکیب می‌کند. نمونه‌ها شامل خیاطی و گلدوزی، پرورش مرغ، زنبورداری، فرآوری ماهی، لبنیات و مواد غذایی، سبزی‌کاری و کمک‌های اولیه‌اند. پروژه یونسکو برای سال‌های ۲۰۲۴ تا ۲۰۲۶ قصد داشت به ۱۰٬۰۰۰ فراگیر در ده ولایت برسد؛ پروژه جداگانه اتحادیه اروپا و یونسکو برای سال‌های ۲۰۲۵ تا ۲۰۲۶ قصد داشت به ۷٬۵۰۰ جوان و بزرگسال در پنج ولایت دسترسی پیدا کند. مراکز حرفه‌ای وزارت کار و امور اجتماعی در برخی نمونه‌ها دوره‌های شش‌ماهه‌ای ارائه می‌کنند که نظریه و عمل را ترکیب کرده و گواهی‌نامه می‌دهند. در ژانویه ۲۰۲۶ تکمیل دوره‌هایی در کابل در زمینه‌هایی از جمله خیاطی، برق‌کاری ساختمان، فلزکاری، کاربردهای رایانه، لوله‌کشی و تعمیرات گزارش شد. این نمونه‌ها فرصت‌های فردی را نشان می‌دهند، نه مجموعی سراسری. مسیرهای غیررسمی مانند کارآموزی معمولاً به محل کار یا ارائه‌دهنده خصوصی وابسته‌اند؛ دسترسی، کیفیت آموزش، تکمیل دوره و اعتبار آن‌ها به‌ویژه بسیار متغیر است. توسعه حرفه‌ای معلمان نیز اهمیت دارد. اقدامات پشتیبانی‌شده از سوی یونسکو برای آموزش اولیه و ضمن خدمت معلمان به هر ۳۴ ولایت گسترش یافته و شامل پشتیبانی پیش و هنگام خدمت است. برای افراد دارای معلولیت، TVETA امکانات و برنامه‌های ویژه‌ای برای فراگیران نابینا و ناشنوا، از جمله خط بریل و زبان اشاره، دارد؛ اما این فرصت‌ها در مکان‌های خاص متمرکزند. دسترسی به برنامه بستگی دارد. برنامه‌های سوادآموزی و مهارت‌آموزی اغلب جوانان و بزرگسالان دارای آموزش پایه محدود، بازگشت‌کنندگان، جوامع میزبان یا افراد دارای نیاز اقتصادی را هدف می‌گیرند؛ در بسیاری از پروژه‌ها زنان و دختران در اولویت‌اند. برای بعضی برنامه‌های حرفه‌ای فردی، مانند گزینه‌های یونیسف، سن ۱۵ تا ۲۵ سال و اثبات نیاز اقتصادی ممکن است تعیین‌کننده باشد. دوره‌های MoLSA ممکن است به آزمون ورودی یا گزینش نیاز داشته باشند. فقر، فاصله، وضعیت امنیتی، کمبود فضای آموزشی و مواد و دسترسی محدود به اینترنت مشارکت را محدود می‌کنند. زنان و دختران عملاً از آموزش رسمی بالاتر از صنف ششم محروم‌اند؛ دسترسی آنان به آموزش عالی نیز از سال ۲۰۲۲ عملاً مسدود شده است. دوره‌های اجتماعی و درآمدزا در فضاهای امن می‌توانند جایگزین محلی فراهم کنند، اما مشارکت را تضمین نمی‌کنند. حق قانونی مستندی در سطح ملی برای شرکت در دوره، مرخصی با حقوق، بن آموزشی یا پوشش عمومی هزینه‌های ارتقای مهارت حرفه‌ای وجود ندارد. بسته به دوره، TVETA، MoLSA یا ارائه‌دهنده مربوط گواهی‌نامه صادر می‌کند. گواهی‌نامه‌های سازمان‌های غیردولتی و کارآموزی همه‌جا اعتبار یکسانی ندارند. بسته به برنامه، شرکت‌کنندگان باید الزامات حضور، امتحان عملی، آیین رفتار و الزامات امنیت محلی را رعایت کنند. جدول هزینه ملی فعلی وجود ندارد. برنامه‌های دارای تأمین مالی عمومی یا اهداکنندگان اغلب هزینه دوره را می‌پردازند و ممکن است مواد، تجهیزات یا کمک‌هزینه نیز فراهم کنند. هزینه‌های خصوصی برحسب ارائه‌دهنده و دوره متفاوت‌اند. برای نمونه، پروژه‌ای شش‌ماهه در هرات با کمک‌هزینه ماهانه ۶٬۴۰۰ افغانی مستند شده است؛ این مبلغ قاعده عمومی نیست. دوره‌های کوتاه TVET معمولاً سه تا دوازده ماه طول می‌کشند و شش ماه متداول است. مدت برنامه‌های سوادآموزی و مهارت به گروه و پروژه بستگی دارد؛ رادیو، تلویزیون، واتس‌اپ و بسترهای آموزشی قابل استفاده بدون اینترنت امکان یادگیری انعطاف‌پذیر را هنگام محدودیت رفت‌وآمد یا اتصال فراهم می‌کنند. آغاز و ادامه برنامه ممکن است به تأمین مالی، وضعیت امنیتی و تأییدهای ولایتی وابسته باشد.