تحصیل دانشگاهی در افغانستان

آموزش عالی در افغانستان دانشگاه‌های دولتی و دانشگاه‌های خصوصی دارای جواز یا دیگر نهادهای آموزش عالی را دربرمی‌گیرد. اصطلاح‌های محلی آن عبارت‌اند از تحصیلات عالی، پوهنتون و موسسه تحصیلات عالی. بر اساس داده‌های بخشی، در ۲۰۲۴ افغانستان ۱۷۰ دانشگاه داشت: ۴۰ نهاد دولتی و ۱۲۱ نهاد خصوصی؛ نهادهای باقی‌مانده در طبقه‌بندی‌های آماری موجود به شیوه‌های متفاوت ثبت شده‌اند. فهرست‌ها، جوازها و برنامه‌های فعال ممکن است تغییر کنند، پس تأیید کنونی نهاد را مستقیماً بررسی کنید. برای ورود به دوره لیسانس معمولاً تکمیل پایه ۱۲ و شرکت در آزمون عمومی کانکور که اداره ملی امتحانات، معروف به NEXA، برگزار می‌کند لازم است. نتیجه، رشته انتخابی، ظرفیت موجود و اطلاعیه سالانه پذیرش جایابی را تعیین می‌کنند. اطلاعیه سالانه مضمون‌ها، کد برنامه‌ها، مهلت‌ها و اسناد لازم را مشخص می‌کند. فورم‌های درخواست ۱۴۰۵ تذکره الکترونیکی لازم داشتند. تحصیل شبانه و برنامه‌های «چهارده‌پاس» یا تخصصی مسیرهای پذیرش دیگری با قواعد سالانه جداگانه هستند؛ فورم‌های ۱۴۰۵ برای این گزینه‌ها هزینه آزمون ۴۰۰ افغانی را فهرست کرده بودند. برنامه‌های فوق‌لیسانس و دکترا عموماً از آزمون‌ها و دستورالعمل‌های جداگانه NEXA یا نهاد استفاده می‌کنند. نهادهای خصوصی ممکن است با روند خود دانشجو بپذیرند، اما جواز وزارت تحصیلات عالی و تأیید همان برنامه نیز باید بررسی شود. مدت برنامه به رشته و مشخصات رسمی آن بستگی دارد. برنامه‌ها معمولاً سه، چهار یا پنج سال طول می‌کشند؛ نمونه وزارت تحصیلات عالی برای لیسانس انجنیری چهار سال است. دانشگاه‌ها عموماً نظام نیم‌سال و واحد درسی دارند، اما تقویم، قواعد حاضری و روند امتحان تابع نهاد و برنامه است. رشته‌های صحی و دیگر رشته‌های دارای مقررات ممکن است آموزش عملی، آزمون یا شرایط جواز حرفه‌ای اضافه داشته باشند. هزینه‌ها شامل شهریه در نهادهای خصوصی، هزینه کانکور یا امتحان‌های دیگر، مسکن، ترانسپورت و مواد آموزشی می‌شوند. شهریه نهادهای خصوصی بر اساس نهاد و برنامه تفاوت دارد و جدول کنونی و قابل‌اعتماد سراسری که مبلغ استانداردی تعیین کند وجود ندارد. وزارت تحصیلات عالی ممکن است از طریق فراخوان‌ها بورسیه ارائه کند؛ تحصیل در خارج نیز به نهاد میزبان، قواعد ویزا و تأمین مالی شخصی وابسته است. دسترسی زنان و دختران به‌سبب ممنوعیت سراسری آموزش دانشگاهی و عالی که از دسامبر ۲۰۲۲ برقرار است، محدود شده است. تا سپتامبر ۲۰۲۶ بازگشایی مستند نشده بود و داده‌های ثبت‌نام دانشگاهی ۲۰۲۴ هیچ دانشجوی زنی را ثبت نکرده بودند. آموزش طبی زنان افغان، از جمله پرستاری و قابلگی در انستیتوت‌های طبی دولتی و خصوصی، نیز از ۲ دسامبر ۲۰۲۴ تعطیل شد. یونسکو گزارش داده که محدودیت شامل آموزش عالی حضوری و آنلاین زنان است؛ جایگزین داخلیِ به‌رسمیت‌شناخته‌شده‌ای برقرار نشده است. وزارت تحصیلات عالی بالفعل، نهادها، پذیرش، نصاب، تضمین کیفیت، جوازها و روند اعطای مدرک را تنظیم می‌کند. NEXA کانکور و آزمون‌های دیگر را برگزار می‌کند و نهادهای آموزش عالی مسئول تدریس، پذیرش و سوابق دانشجو هستند. پیش از ثبت‌نام، جواز کنونی نهاد، محوطه و برنامه دقیق، نصاب تأییدشده، استادان واجد صلاحیت، آزمایشگاه‌های مناسب، روند حاضری و امتحان و روند روشن صدور مدرک را بررسی کنید. وزارت در ۲۰۲۶ هفت دانشگاه خصوصی را برای یک سال تعلیق و دو جواز خصوصی را لغو کرد؛ علت‌ها شامل دانشجویان خیالی، نبود رهبری یا آزمایشگاه و نقض قواعد حاضری، امتحان یا نصاب بود. دانشجویان معمولاً وظایفی درباره حاضری، درستکاری در امتحان و رفتار دارند. روند شکایت و اعتراض به نهاد، ریاست وزارت یا اداره امتحان مربوط بستگی دارد. مدرک و ریزنمرات داخلی تابع روند نهاد و وزارت هستند. مدرک خارجی باید از وزارت ارزیابی یا معادل‌سازی شود؛ ممکن است اصل مدرک، ریزنمرات، تذکره یا گذرنامه لازم باشد و معادل‌سازی خودکار نیست. مدرک به‌تنهایی استخدام یا جواز حرفه‌ای را تضمین نمی‌کند. فارغان طب ممکن است علاوه بر آن با الزام‌های شورای طبی افغانستان یا آزمون فراغت روبه‌رو شوند. پس از فراغت، گزینه‌ها می‌توانند اشتغال، کار حرفه‌ای دارای مقررات، تحصیل فوق‌لیسانس یا دکترا، بورسیه و تحصیل در خارج باشند؛ هرکدام شرایط پذیرش، شناسایی یا جواز جداگانه دارند.