په افغانستان کې پور

په افغانستان کې رسمي پور نظام د افغانستان مرکزي بانک، د افغانستان بانک (DAB)، له خوا جواز لرونکي بانکونه او کوچني مالي چمتوکوونکي رانغاړي. د مصرفوونکي پور عمومي حق نشته. د محصول له مخې چمتوکوونکي عموماً د هویت ثبوت، لږ تر لږه عمر، د موخې معلومات، د عاید یا سوداګریز فعالیت ثبوت او، که اړتیا وي، د پور مخینه، ضمانت یا وثیقه غواړي. کوچني مالي چمتوکوونکي تر ډېره کوچني او منځني کاروبارونه، سوداګري او خدمتونه، لاسي صنایع او تولید، او همدارنګه کرنه او مالداري تمویلوي. د کلیوالو کورنیو او ټیټ عاید لرونکو ډلو ته هم د لاسرسي موخه لري، خو دا د چمتوکوونکي، ولایت او جنسیت له مخې توپیر کوي. په افغانستان کې د پور لپاره «قرضه» محلي اصطلاح کارېږي؛ د پوروړي محلي کلمه «مقروض» ده. د دودیزو پور تړونونو ترڅنګ د لګښت پر زیاتوالي ولاړ اسلامي تمویل، مرابحه، هم کارېږي: چمتوکوونکی شتمني اخلي، په زیاته بیه یې بیا پلوري او د قسطونو تادیه ورسره هوکړه کوي. د ۲۰۲۵ کال په اپرېل کې DAB مرابحه هغه مهال یوازینی کارېدونکی اسلامي پور وسیله بللې وه. د ګټې‌وېش تمویل، مضاربه، د MISFA د شریکانو د تمویل له لارې کارېږي. د څېړل شوې سرچینې پاڼې، FinTRACA، له مخې نهه جواز لرونکي کوچني مالي چمتوکوونکي وو. د کورنۍ یا ملګرو پور، قرضه، د سپما ډلې او نوبتي سپما او پور ټولنې (ROSCAs) پراخې دي؛ شرایط او پلي کول یې ډېر وخت معیاري نه وي. د پیسو غیررسمي لېږد، حواله، او د اسعارو د تبادلې چینل، صراف، یوازې تر هغه له موضوع سره تړاو لري چې د کوچنیو کاروبارونو لپاره د پور چینل وي. د تنظیم شوي پور په صورت کې قسطونه، ځنډېدلې تادیې او د نه‌ورکړې خطرونه د پور معلوماتو او د چمتوکوونکي د پور د ډلبندۍ له لارې اداره کېږي. د DAB د عامه پور ثبت نظام له سوداګریزو بانکونو او کوچنیو مالي چمتوکوونکو څخه معلومات اخلي. د منقولو وثیقو ثبت انلاین، وړیا او د ورځې ۲۴ ساعته شته؛ د حق لومړیتوب ثبتوي، خو مالکیت نه لېږدوي. وثیقه یا ضمانت د دعوې په پلي کولو کې مرسته کولای شي. د غیررسمي پور لپاره دودیزې د پلي کولو کړنلارې، مهلتونه او د شکایت لارې ډېرې کمې مستندې دي. د زیاتې بیې برخه، فیس، موده، د قسط اندازه او وثیقه د محصول او چمتوکوونکي له مخې توپیر لري؛ د مصرفوونکو لپاره یو شان ملي تعرفه نه ده ثابته شوې. د تنظیم شویو چمتوکوونکو پېرودونکي لومړی چمتوکوونکي ته شکایت کولای شي او بیا د DAB د پېرودونکو د ساتنې له خدمت سره په customer.protection@dab.gov.af یا 0202511726 اړیکه نیولای شي. د پور معلوماتو په شخړو کې د تطبیقېدونکې کړنلارې موده تر ۴۵ کاري ورځو پورې ده. د نه‌حل شوي شکایت لپاره DAB موخه لري چې تر ۲۰ کاري ورځو کې پرېکړه وکړي؛ وروسته ښايي محکمې یا د مالي شخړو د هواري کمېسیون ته د حقوقي تګلاره موجوده وي. د خصوصي کورنیو لپاره د پور د مهالوېش د بدلون یا بښنې عمومي اوسنی پروګرام ثابت شوی نه دی. د ۲۰۲۱ کال له اګست وروسته د MISFA شریکانو په موقتي توګه سود وباښه، بېرته ورکړه یې وځنډوله او نوې ورکړې یې ودرولې؛ د شریعت له اصولو سره تر تایید وروسته د مرابحې او مضاربې تمویل د ۲۰۲۲ کال په سپتمبر کې بېرته پیل شو. د کاروبارونو لپاره عملي پور اسانتیا یا بیا تنظیم هم نامعلوم دی: د ۲۰۱۸ کال د افلاس قانون راپور شوی و، خو د ۲۰۲۵ کال د نړیوال بانک سند لا هم اصلاح شوی قانون د تایید په تمه ښودلی و. عامه پور لوی اقتصادي چوکاټ برابروي، خو د خصوصي پور حل نه دی. نړیوال بانک د افغانستان د ۲۰۲۴ کال بهرني پور اندازه ۳٬۳۴۴.۱ میلیونه امریکايي ډالره اټکل کړې وه: ۱٬۷۹۴.۷ میلیونه اوږدمهاله عامه یا تضمین شوی پور، ۱٬۰۸۹.۰ میلیونه د پیسو نړیوال صندوق پورونه او SDR تخصیصونه، او ۴۴۲.۶ میلیونه لنډمهاله بهرنی پور. دغه شمېرې اټکلونه دي. د پور خدمت په ۲۰۲۵ کال کې ۱۴۶.۸۴۹ میلیونه او په ۲۰۲۶ کال کې ۱۹۸.۸۹۶ میلیونه امریکايي ډالره ټاکل شوی و. افغانستان په ۲۰۱۰ کال کې د HIPC د پور د بښنې بهیر تر بشپړولو وروسته شاوخوا ۱.۶ میلیارده امریکايي ډالره اعلان شوې بښنه ترلاسه کړه او بهرنی پور یې نږدې ۹۶٪ راکم کړ؛ دا کار د کورنیو لپاره د پور اوسنی وړاندیز نه و. نړیوالو پانګه‌والو بازارونو ته لاسرسی نشته، د کورني دولتي پور بازار ډېر محدود دی او مالي ټکانونه په نويو عامه پورونو سخت جبرانېدای شي. د خصوصي پور موجود معلومات پر غیررسمي سرچینو د ډېرې تکیې څرګندونه کوي. د ۲۰۲۱ کال په Global Findex کې ۵۹ سلنه لویانو او ۸۷ سلنه پور اخیستونکو ویلي چې یوازې له کورنۍ یا ملګرو یې پیسې پور کړې وې. د FAO د افغانستان د DIEM-HS سروې په اتم پړاو، ۲۰۲۴ کال کې، له ۹٬۴۹۴ ثبت شوو قضیو څخه ۷٬۶۴۵، یا ۸۰.۵٪، د خوراک یا پیسو د نشتوالي له امله د پور اخیستو راپور ورکړ. دا خامه شمېره یوازې د سروې معلومات بیانوي او د ټول نفوس اټکل نه دی.