اشتغال در افغانستان

اشتغال در افغانستان از راه خدمات دولتی، شرکت‌های خصوصی، سازمان‌های غیردولتی، سازمان‌های بین‌المللی و آژانس‌های خصوصی کاریابی سازمان می‌یابد؛ اما وجود یک درگاه عمومی استخدام سراسری تأیید نشده است. وزارت کار و امور اجتماعی (MoLSA) و ساختارهای ولایتی کار و امور اجتماعی به امور رسمی اشتغال می‌پردازند. اداره آموزش فنی و حرفه‌ای (TVET-A) از آموزش رسمی، از جمله دوره‌های غیررسمی با مدت حدود 3 تا 12 ماه، پشتیبانی می‌کند. کارآموزی خصوصی، کشاورزی، کار روزمزدی، دست‌فروشی، تاکسی‌رانی، خیاطی، قالین‌بافی، فرآوری مواد غذایی و دیگر فعالیت‌های خانگی راه‌های دیگری برای درآمد هستند. برنامه‌های کار در برابر پول نقد درآمد کوتاه‌مدت فراهم می‌کنند، اما اشتغال منظم ایجاد نمی‌کنند. چارچوب رسمی، تابعیت افغان، گواهی حرفه‌ای، گواهی سلامت و تحصیلات متوسطه یا بالاتر را از شرایط معمول کارمندان می‌داند و برای کارکنان پشتیبانی استثناهایی دارد. حداقل سن برای کار عادی 18 سال، برای کار سبک 15 سال و برای آموزش 14 سال است. برای تأیید سن ممکن است تذکره یا کارت هویت ملی لازم باشد. دسترسی واقعی و اجرای مقررات در بخش‌ها و ولایت‌ها تفاوت زیادی دارد. قرارداد رسمی کار باید وظایف، دستمزد، ساعات کاری، مرخصی، محل کار و مدت را بیان کند. چارچوب رسمی سه نسخه را برای کارگر، MoLSA و بخش منابع انسانی کارفرما پیش‌بینی می‌کند. مدت یک‌ساله برای قرارداد مدت‌دار معمول است، تمدید به توافق نیاز دارد و دوره آزمایشی می‌تواند تا سه ماه طول بکشد. کارگری که قرارداد نامحدود را پایان می‌دهد، معمولاً باید یک ماه پیش‌تر اخطار کتبی بدهد. پرداخت می‌تواند ماهانه، هر 15 روز، هفتگی یا بر پایه کار انجام‌شده باشد. در چارچوب به حداقل دستمزد دولتی اشاره شده، اما میزان جاری سراسری به افغانی تأیید نشده است. در چارچوب رسمی، ساعات کار عادی به 40 ساعت در هفته محدود است و برای کارگران جوان، کار زیرزمینی یا خطرناک و کارگران باردار محدودیت‌های کمتری تعیین شده است. اضافه‌کاری در روزهای عادی 25% و در روزهای استراحت یا تعطیلات 50% فوق‌العاده دارد. فوق‌العاده کار شبانه برای خدمات و امور اداری 15% و برای تولید 25% است. چارچوب همچنین 90 روز مرخصی بارداری با حقوق، معمولاً 30 روز پیش و 60 روز پس از زایمان، و 15 روز اضافه برای زایمان غیرعادی یا دوقلو را پیش‌بینی می‌کند. مرخصی با حقوق عمومی، سالانه، بیماری و اضطراری و مقررات حمایت اجتماعی در چارچوب قانونی وجود دارد، اما پوشش عملی آن‌ها کاملاً تأیید نشده است. اشتغال ممکن است با توافق، پایان مدت قرارداد، بازنشستگی، مرگ، ناتوانی، توقف کار بیش از شش ماه، انحلال سازمان یا کاهش کارکنان، محکومیت یا نقض مکرر وظایف پایان یابد. اگر سازمان به دلایل سازمانی اشتغال را پایان دهد، چارچوب پس از یک سال خدمت کمک معادل یک ماه حقوق، پس از یک تا پنج سال دو ماه، پس از پنج تا ده سال چهار ماه و پس از بیش از ده سال شش ماه را پیش‌بینی می‌کند. اختلاف‌ها ممکن است از کمیسیون حل اختلاف به کمیسیون مرکزی و سپس دادگاه بروند، اما دسترسی عملی و اجرای آن پراکنده است. اتباع خارجی روند جداگانه اجازه کار را از طریق MoLSA طی می‌کنند. اجازه برای یک سال معتبر است، محل کار، شغل و تاریخ آغاز را ثبت می‌کند و هزینه‌ای دارد که میزان جاری آن تأیید نشده است. ویزای گردشگری کافی نیست و ممکن است ویزای ورود دیگری از وزارت امور خارجه لازم باشد. طبق روند اعلام‌شده، اولویت با کارکنان داخلی است. بازار کار زیر سلطه کار غیررسمی و خوداشتغالی است. برآورد مدل‌سازی ILO برای 2026 حدود 8.5 میلیون شاغل، نسبت اشتغال به جمعیت 32.5% و مشارکت زنان در نیروی کار 5.1% را تخمین می‌زند. در 2023، کار مزدی خصوصی حدود 12% افراد شاغل 15 تا 65 سال را تشکیل می‌داد، در مقایسه با 5% در 2020. رشد اشتغال از رشد جمعیت کمتر ماند و اشتغال زنان هنوز پایین‌تر از یک‌سوم سطح 2020 بود. محدودیت‌های جاری دسترسی زنان به مناصب دولتی، کار سازمان‌های غیردولتی و سازمان ملل، مدیریت، سالن‌های زیبایی و بسیاری از مسیرهای آموزشی و سلامت را به‌شدت کاهش می‌دهد. الزامات رفت‌وآمد، مقررات محرم، جداسازی جنسیتی، قواعد پوشش و خطرهای ایست بازرسی می‌توانند بر دسترسی به محل کار اثر بگذارند. از 7 سپتامبر 2025، ورود کارکنان و قراردادی‌های زن افغان به مجتمع‌های سازمان ملل ممنوع شده و برخی سازمان‌ها به ترتیبات دورکاری روی آورده‌اند. کار خانگی و کسب‌وکارهای خرد، کوچک و متوسط متعلق به زنان همچنان جایگزین‌های مهمی هستند؛ زنان جوان، بازگشت‌کنندگان، آوارگان داخلی، خانوارهای زن‌سرپرست و کارگران روستایی به‌ویژه با خطرهای دسترسی و درآمد روبه‌رو هستند. بنابراین حقوق رسمی قانونی، دسترسی برابر یا اجرای قابل‌اعتماد در عمل را تضمین نمی‌کند.