سلامت در افغانستان

وزارت صحت عامه بر نظام سلامت شکننده‌ای نظارت می‌کند که وابستگی زیادی به تأمین مالی خارجی و سازمان‌های همکار دارد. افغانستان ۳۴ ولایت دارد و خدمات با توجه به جغرافیا، امنیت، فصل، نیروی انسانی محلی و ظرفیت مراکز فرق می‌کنند. مناطق کوهستانی، راه‌های حمل‌ونقل نامناسب، فقر و هزینهٔ رفت‌وآمد حدود یک‌سوم جمعیت را از خدمات کافی محروم می‌کند. در سال ۲۰۲۵، دست‌کم ۴۲۲ گروه مراقبت اولیه یا تیم سیار سلامت و تغذیه بسته شدند و دسترسی حدود ۳٫۳ میلیون نفر کاهش یافت. در سال ۲۰۲۶، برآورد شد که ۱۴٫۴ میلیون نفر به کمک‌های سلامت نیاز دارند، درحالی‌که بودجهٔ موجود فقط بخشی از پاسخ برنامه‌ریزی‌شده را پوشش می‌داد. ساختار رسمی مراقبت دولتی معمولاً از یک مرکز صحی جامعه یا مرکز مراقبت اولیهٔ دیگر آغاز می‌شود. مرکز صحی اساسی یا مرکز صحی جامع می‌تواند معاینه و درمان گسترده‌تری ارائه کند. شفاخانه‌های ولسوالی، ولایتی و ارجاعی به عوارض، جراحی، فوریت‌های زایمان، تروما و مواردی که به کارکنان یا تجهیزات بیشتری نیاز دارند رسیدگی می‌کنند. ممکن است ارجاع لازم باشد، اما پیش از سفر باید دسترسی محلی، ساعات کار و حمل‌ونقل را تأیید کرد، زیرا معیار یکسان سراسری برای داکتر خانواده یا ارجاع وجود ندارد. خدمات پیشگیرانه شامل واکسیناسیون معمول از طریق برنامهٔ گسترش‌یافتهٔ ایمن‌سازی و کارزارهای ملی، مراقبت پیش از زایمان و پس از آن، تنظیم خانواده، خدمات سلامت باروری، غربالگری و درمان سوءتغذیه، آموزش بهداشت و پایش بیماری‌ها است. پوشش واکسیناسیون در مناطق مختلف یکسان نیست. فلج اطفال همچنان بومی است و شیوع سرخک، اسهال آبکی حاد، مالاریا، دنگی و تب خونریزی‌دهندهٔ کریمه‌کنگو می‌تواند بر دسترسی و نیازهای درمانی اثر بگذارد. سل، هپاتیت، اچ‌آی‌وی و دیگر بیماری‌های واگیردار نیز به آزمایش، درمان و پیگیریِ در دسترس محلی نیاز دارند. سلامت مادر و کودک اولویت بالایی دارد. مراقبت هنگام زایمان به‌دست فرد ماهر، مراقبت اضطراری مامایی و نوزاد، مراقبت پیش از زایمان و پس از آن و درمان کودکان بیمار ممکن است در مراکز، به‌دست قابله‌های جامعه، خانه‌های سلامت خانواده یا تیم‌های سیار ارائه شود. زنان و دختران ممکن است به‌سبب محدودیت‌های رفت‌وآمد، کمبود متخصصان زن، مشکلات حمل‌ونقل و هنجارهای اجتماعی با موانع بیشتری روبه‌رو شوند. عوارض به تماس سریع با شفاخانهٔ مناسب نیاز دارند، اما کارکنان، خون، اکسیژن، خدمات آزمایشگاهی یا تصویربرداری لازم در هر مرکز موجود نیست. خدمات سلامت روان و حمایت روانی‌ـ‌اجتماعی از طریق برخی خدمات مراقبت اولیه و اجتماعی، سازمان‌های غیردولتی و شفاخانه‌ها وجود دارد، اما مراقبت تخصصی کمیاب است. در سال ۲۰۲۵ بیشتر شفاخانه‌های ولایتی خدمات تخصصی سلامت روان نداشتند. شبکهٔ سازمان جهانی بهداشت شامل پنج بخش بستری سلامت روان و حمایت روانی‌ـ‌اجتماعی در هشت ولایت، حدود ۳۲۰ تخت دولتی و خصوصی، ۱۲ مرکز درمان مواد مخدر و پنج مرکز درمان نگهدارنده با آگونیست‌های اوپیوئیدی در ۱۳ ولایت بود. انگ اجتماعی، کمبود کارکنان و محدودیت دسترسی زنان و دختران نیز می‌تواند استفاده از این خدمات را کاهش دهد. فردی که با خطر فوری آسیب‌زدن به خود یا دیگران روبه‌رو است، باید فوراً از نزدیک‌ترین مرکز مناسب، شفاخانه یا پشتیبان محلی مورد اعتماد کمک بگیرد؛ نمی‌توان وجود خط تلفن بحران سراسری را مفروض دانست. مردم دارو را از برنامه‌های دولتی، سازمان‌های غیردولتی، شفاخانه‌ها، دواخانه‌های خصوصی و بازارها تهیه می‌کنند. ادارهٔ ملی تنظیم دارو و محصولات صحی داروها و محصولات سلامت را تنظیم می‌کند، اما بسیاری از داروها وارداتی‌اند و عرضه، کیفیت، زنجیرهٔ سرد، قیمت و اصالت متفاوت است. خرید آنتی‌بیوتیک بدون مشورت تخصصی و مصرف دارو بدون پیگیری، خطر شکست درمان، مقاومت ضد میکروبی و مواجهه با داروی تقلبی را افزایش می‌دهد. هرگاه منبع ثبت‌شدهٔ قابل‌اعتماد در دسترس باشد، از آن استفاده کنید. درمان بلندمدت دیابت، فشار خون بالا، بیماری قلبی و تنفسی، سرطان و ناتوانی پراکنده است. نمی‌توان غربالگری، آزمایشگاه، توان‌بخشی، داروهای منظم یا ارجاع به متخصص را مفروض دانست؛ بنابراین بیماران باید یافته‌های مکتوب و فهرست به‌روز داروهایشان را نگه دارند. ترتیبات ترخیص، نوبت پیگیری، توان‌بخشی، مراقبت تسکینی و حمایت بلندمدت نیز متفاوت است؛ ممکن است همان مرکز پس از جابه‌جایی بین ولایت‌ها یا بسته‌شدن برنامه در دسترس نباشد. خدمات پایهٔ دولتی و تحت حمایت همکاران اغلب در اصل رایگان یا یارانه‌ای‌اند، درحالی‌که درمان خصوصی، دارو و رفت‌وآمد معمولاً هزینه دارند. هزینه‌ها، مخارج غیررسمی اضافی، زمان انتظار و مدت درمان بر اساس مرکز و محل فرق می‌کند. باید روند رضایت آگاهانه، محرمانگی و شکایت را از همان نهاد مشخص پرسید. افغانستان یک معیار واحد سراسری برای مراقبت سلامت، حمل‌ونقل اضطراری، دسترسی به دارو یا پیگیری ندارد که مزایای یکسان را تضمین کند. در فوریت پزشکی، فوراً به نزدیک‌ترین مرکز سلامت یا شفاخانهٔ مناسب مراجعه کنید و اگر در دسترس است از آمبولانس محلی، سازمان همکار یا شبکهٔ اجتماعی استفاده کنید.