Afg‘onistonda oliy ta’lim

Afg‘oniston oliy ta’limiga davlat universitetlari hamda litsenziyaga ega xususiy universitetlar va boshqa oliy ta’lim muassasalari kiradi. Mahalliy atamalar: oliy ta’lim uchun تحصیلات عالی, universitet uchun پوهنتون, oliy ta’lim muassasasi uchun موسسه تحصیلات عالی. Sohaviy ma’lumotlarga ko‘ra, 2024-yilda Afg‘onistonda 170 ta universitet bo‘lgan: 40 tasi davlat, 121 tasi xususiy; qolgan muassasalar mavjud statistik tasniflarda turlicha aks etgan. Ro‘yxatlar, litsenziyalar va faol dasturlar o‘zgarishi mumkin, shu sababli muassasaning hozirgi ruxsatini bevosita tekshirish kerak. Bakalavr dasturiga kirish uchun odatda 12-sinfni tugatish va Milliy imtihonlar idorasi (NEXA) o‘tkazadigan umumiy Kankor imtihonida qatnashish talab qilinadi. Natija, tanlangan dastur, mavjud o‘rinlar va yillik qabul e’loni joylashtirishni belgilaydi. Yillik e’londa fanlar, dastur kodlari, muddatlar va kerakli hujjatlar ko‘rsatiladi. 1405-yilgi ariza shakllarida elektron tazkira talab qilingan. Kechki ta’lim (شبانه), shuningdek 14-pas yoki ixtisoslashgan dasturlar o‘z yillik qoidalariga ega qo‘shimcha qabul yo‘llaridir; 1405-yilgi shakllarda bu imkoniyatlar uchun 400 AFN imtihon to‘lovi ko‘rsatilgan. Magistratura va doktoranturaga kirishda odatda NEXA yoki muassасад тусгай шалгалт, удирдамж хэрэглэнэ. Хувийн байгууллага өөрийн журмаар оюутан авч болох ч Дээд боловсролын яамны лиценз болон тухайн хөтөлбөрийн зөвшөөрлийг заавал шалгах хэрэгтэй. Хөтөлбөрийн хугацаа салбар болон албан ёсны хөтөлбөрийн тодорхойлолтоос хамаарна. Түгээмэл хугацаа гурав, дөрөв эсвэл таван жил; Дээд боловсролын яамны жишээнд инженерийн бакалавр дөрвөн жил байна. Их сургуулиуд ерөнхийдөө семестр, кредитийн тогтолцоо ашигладаг боловч хуанли, ирцийн дүрэм, шалгалтын зохицуулалт нь байгууллага болон хөтөлбөрөөс шалтгаална. Эрүүл мэнд болон зохицуулалттай бусад салбарт дадлага, шалгалт эсвэл мэргэжлийн лицензийн шаардлага нэмэгдэж болно. Зардалд хувийн байгууллагын сургалтын төлбөр, Kankor болон бусад шалгалтын хураамж, байр, унаа, сургалтын материал орно. Хувийн сургалтын төлбөр байгууллага, хөтөлбөр бүрээр ялгаатай бөгөөд улсын хэмжээнд нэг стандарт дүн тогтоосон найдвартай, одоогийн хүснэгт байхгүй. Дээд боловсролын яамны зарлалаар тэтгэлэг олгож болно; гадаадад суралцах нь мөн хүлээн авагч байгууллага, визийн дүрэм, хувийн санхүүжилтээс хамаарна. 2022 оны 12 дугаар сараас хойш орон даяар мөрдөж буй их сургууль болон дээд боловсролын хоригт эмэгтэйчүүд, охид хамрагдана. 2026 оны есдүгээр сарын байдлаар нээсэн тухай мэдээлэлгүй бөгөөд 2024 оны их сургуулийн элсэлтийн бүртгэлд эмэгтэй оюутан байгаагүй. 2024 оны 12 дугаар сарын 2-ноос афган эмэгтэйчүүдийн анагаах ухааны боловсрол, тэр дундаа улсын болон хувийн анагаахын институт дахь сувилахуйн, эх барихын хөтөлбөрүүд мөн хаагдсан. UNESCO энэ хязгаарлалтад биечилсэн болон онлайн эмэгтэйчүүдийн дээд боловсрол хамрагдана гэж мэдээлсэн; дотоодод хүлээн зөвшөөрөгдсөн орлох зам тогтоогдоогүй. Де-факто Дээд боловсролын яам байгууллага, элсэлт, хөтөлбөр, чанарын баталгаа, лиценз болон диплом олгох үйл явцыг зохицуулна. NEXA Kankor болон бусад шалгалтыг зохион байгуулдаг; их, дээд сургууль сургалт, элсэлт, оюутны бүртгэлийг хариуцна. Элсэхээсээ өмнө байгууллага, кампус болон яг тухайн хөтөлбөрийн хүчинтэй лиценз, батлагдсан хөтөлбөр, мэргэшсэн багш, шаардлагатай лаборатори, ирц ба шалгалтын журам, диплом олголтын үйл явцыг шалга. Дээд боловсролын яам 2026 онд хуурамч оюутан, удирдлага эсвэл лаборатори дутмаг, ирц, шалгалт, хөтөлбөрийн зөрчил зэрэг шалтгаанаар долоон хувийн их сургуулийг нэг жилээр түдгэлзүүлж, хоёр хувийн лицензийг цуцалсан. Оюутнууд ерөнхийдөө ирц, шалгалтын шударга байдал, зан үйлийн үүрэг хүлээнэ. Гомдол, давж заалдах журам нь тухайн байгууллага, яамны газар эсвэл шалгалтын байгууллагаас хамаарна. Дотоодын диплом, дүнгийн хуулга байгууллага болон яамны журмаар олгогдоно. Гадаадын дипломд яамаар үнэлүүлэх буюу дүйцүүлэх шаардлагатай; дипломын эх хувь, дүнгийн хуулга, тazkira эсвэл паспорт шаардаж болох бөгөөд дүйцүүлэлт автоматаар хийгдэхгүй. Диплом дангаараа ажил эсвэл мэргэжлийн лиценз баталгаажуулахгүй. Анагаахын төгсөгчдөд Афганистаны Анагаах ухааны зөвлөл эсвэл төгсөлтийн шалгалтын нэмэлт шаардлага тавигдаж болно. Төгссөний дараа ажил, зохицуулалттай мэргэжлийн дадлага, магистр эсвэл докторын сургалт, тэтгэлэг, гадаадад суралцах боломж бий; тус бүр тусдаа элсэлт, хүлээн зөвшөөрөлт, лицензийн нөхцөлтэй.