Afg‘onistonda til o‘rganish

Davlat maktab o‘quv dasturida 1–12-sinflarda pushtu, 4–12-sinflarda dariy va ingliz tili bor. Arab tili 7–9-sinflar uchun mo‘ljallangan; o‘zbek, baluj va pashayi darsliklari 1–9-sinflarni qamrab oladi. Biroq materiallar ro‘yxatiga kiritilgan fan har bir maktabda o‘qitilishini anglatmaydi. Konstitutsiyada pushtu va dariy rasmiy tillar deb belgilangan, barcha tillarni rivojlantirish va til ko‘pchilik hududlarida ona tilida ta’lim berish ko‘zda tutilgan. Amalda hokimiyatni ushlab turgan kuchlar davrida bu qoidalar qanday bajarilishi noma’lum. Oliy ta’lim muassasalari ingliz tili darajasi past bo‘lgan yangi qabul qilingan talabalarga ikki semestrlik ingliz tili kursini taklif qilishi mumkin. Kursda gapirish, yozish, grammatika, lug‘at va o‘qish o‘rgatiladi; to‘lov, qabul talablari va sertifikat qiymati muassasaga bog‘liq. Kattalar uchun savodxonlik va til o‘rganish imkoniyatlarini asosan UNESCO, UNICEF, nodavlat tashkilotlar va jamoalar taklif qiladi. Hayot uchun ta’lim kabi tarixiy dasturlarda 15 yoshdan oshgan ayollar uchun to‘qqiz oylik asosiy kurslar va olti oylik ko‘prik kurslari bo‘lgan; boshlang‘ich maktabning uchinchi yiliga vaqtinchalik tenglashtirish hozirgi umummilliy standart yo‘l emas. Pushtu tilida so‘zlashuvchi ota-onalar va vasiylar uchun bepul FILL dasturi taxminan o‘n soatlik ta’limni o‘z ichiga olgan, ammo faqat 2024-yil 31-dekabrgacha qayd etilgan va hozir mavjudligi tasdiqlanmagan. Jamoaga asoslangan ta’lim va tezlashtirilgan ta’lim markazlari bolalarga o‘qish va yozish asoslarini beradi; tezlashtirilgan markazlarda yiliga ikki sinf o‘tilib, 1–6-sinflar materiali uch yilda qoplanishi mumkin. Qamrov, xavfsizlik, o‘qituvchilar va yuqori sinflarga o‘tish muayyan loyiha hamda joylashuvga bog‘liq. 2024/25-yilda boshlang‘ich maktab yoshidagi 2,13 milliondan ortiq bola maktabdan tashqarida edi, o‘n yoshli bolalarning 90 foizdan ortig‘i oddiy matnni o‘qiy olmas edi. Taxminan 2,2 million qiz boshlang‘ich ta’limdan keyingi ta’limdan chetlatilgan; ayollar 2022-yildan beri oliy ta’limga kira olmaydi. Telefon, chat guruhlari, onlayn xizmatlar yoki kam ma’lumot sarflaydigan vositalar orqali masofaviy ta’lim darslarga qo‘shimcha bo‘lishi mumkin, ammo ko‘pincha akkreditatsiyadan o‘tmagan va elektr hamda internet beqarorligi bilan cheklanadi. Milliy miqyosda bir xil til o‘rganish platformasi ochiq manbalarda aniqlanmadi. Imtihonlar bosh boshqarmasi (NEXA) umumiy imtihonlar idorasi hisoblanadi, ammo milliy til bilish mezonlari, CEFRga teng tizim yoki davlatning standart til sertifikati hujjatlashtirilmagan. TOEFL iBT Afg‘onistonda mavjud; imtihon joyi, uyda topshirish, to‘lov, sanalar va tan olinishi ETS hamda qabul qiluvchi muassasaga bog‘liq. Kundalik hayot, shakllar, sog‘liqni saqlash, maktab va jamoa uchun dariy, pushtu yoki tegishli mahalliy ona tilida savodxonlik odatda ayniqsa amaliy. Ingliz tili asosan oliy ta’lim va xalqaro ta’lim yo‘llarida yordam beradi. Ish joyi uchun umummilliy standart til o‘rganish yo‘li hujjatlashtirilmagan; shu sababli har bir holatda amaldagi kurslar, narxlar, sanalar va e’tirofni mas’ul muassasadan tekshirish lozim.