ਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ

ਦਾਰੀ ਅਤੇ ਪਸ਼ਤੋ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਸਰਕਾਰੀ, ਸਿੱਖਿਆਕ, ਮੀਡੀਆ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਸੰਚਾਰ ਨੂੰ ਆਕਾਰ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਦਾਰੀ ਅਕਸਰ ਸਾਂਝੀ ਸੰਪਰਕ ਭਾਸ਼ਾ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨ ਦੀਆਂ ਹੋਰ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਉਜ਼ਬੇਕੀ, ਤੁਰਕਮੇਨੀ, ਬਲੋਚੀ, ਪਸ਼ਾਈ, ਨੂਰਿਸਤਾਨੀ, ਪਾਮੀਰੀ, ਹਜ਼ਾਰਗੀ, ਐਮਾਕੀ, ਸ਼ੁਘਨੀ, ਵਾਖੀ, ਇਸ਼ਕਾਸ਼ਮੀ, ਗੁਜਰੀ, ਬ੍ਰਾਹੁਈ, ਕਿਰਗਿਜ਼, ਮੋਗੋਲੀ, ਅਰਬੀ, ਉਰਦੂ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਹ ਸੂਚੀ ਪੂਰੀ ਨਹੀਂ ਹੈ ਅਤੇ ਸਥਾਨਕ ਨਾਂਵਾਂ ਅਤੇ ਵੱਖਰੀ ਭਾਸ਼ਾ ਜਾਂ ਬੋਲੀ ਵਜੋਂ ਵਰਗੀਕਰਨ ਸਰੋਤਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਬਦਲਦੇ ਹਨ। ਸਰਕਾਰੀ ਭਾਸ਼ਾ ਉਹ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਿਸਦੀ ਰਾਜ ਅਧਿਕਾਰੀ ਸਰਕਾਰੀ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਵਿੱਚ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹਨ। 2004 ਦਾ ਸੰਵਿਧਾਨ ਦਾਰੀ ਅਤੇ ਪਸ਼ਤੋ ਨੂੰ ਰਾਜ ਦੀਆਂ ਸਰਕਾਰੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਸੰਬੰਧਿਤ ਭਾਸ਼ਾਈ ਬਹੁਗਿਣਤੀ ਹੋਵੇ, ਉੱਥੇ ਉਜ਼ਬੇਕੀ, ਤੁਰਕਮੇਨੀ, ਬਲੋਚੀ, ਪਸ਼ਾਈ, ਨੂਰਿਸਤਾਨੀ ਜਾਂ ਪਾਮੀਰੀ ਨੂੰ ਵੀ ਸਰਕਾਰੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਜੋਂ ਵਰਤਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਨਿਆਂ ਮੰਤਰਾਲਾ ਇਸ ਸੰਵਿਧਾਨ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸੰਵਿਧਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਮੌਜੂਦਾ, ਪੂਰੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਲਾਗੂ ਅਤੇ ਇਕਸਾਰ ਕਾਨੂੰਨੀ ਸਥਿਤੀ ਸਾਬਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਦਾਰੀ ਵਿੱਚ ਹੋਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਕਾਬੁਲੀ ਰੂਪ, ਹਜ਼ਾਰਗੀ ਅਤੇ ਐਮਾਕੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਪਸ਼ਤੋ ਖੇਤਰੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉੱਤਰੀ, ਕੇਂਦਰੀ ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਨਸਲੀ ਪਛਾਣ ਦਾ ਕਿਸੇ ਖ਼ਾਸ ਭਾਸ਼ਾ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਆਪ ਮੇਲ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। 23 ਅਗਸਤ 2026 ਨੂੰ ਮਾਹਿਰ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦਾਰੀ ਅਤੇ ਪਸ਼ਤੋ ਦੀ ਲਿਪੀ-ਵਰਤੋਂ ਅਤੇ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਨੂੰ ਮਿਆਰੀ ਅਤੇ ਇਕਸਾਰ ਬਣਾਉਣ ਉੱਤੇ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਦੇਸ਼-ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਲਾਗੂ ਹੋਇਆ ਨਤੀਜਾ ਪ੍ਰਮਾਣਿਤ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਮੌਜੂਦਾ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਅਮਲ ਵਿੱਚ ਨਵੇਂ ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਲਾਇਸੈਂਸਾਂ ਅਤੇ ਅਹੁਦਿਆਂ ਲਈ ਪਸ਼ਤੋ ਅਤੇ ਦਾਰੀ ਨੂੰ ਖ਼ਾਸ ਤਰਜੀਹ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਪੂਰੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਇਕਸਾਰ ਭਾਸ਼ਾਈ ਸੇਵਾ ਦਰਜ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਖੇਤਰੀ ਬਹੁਗਿਣਤੀ, ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਸੰਸਥਾ, ਉਪਲਬਧ ਕਰਮਚਾਰੀ ਅਤੇ ਸਥਾਨਕ ਸੁਰੱਖਿਆ ਤੇ ਸਰੋਤਾਂ ਦੀਆਂ ਸਥਿਤੀਆਂ ਅਸਲ ਪਹੁੰਚ ਬਦਲ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਸਥਾਨਕ ਬਹੁਗਿਣਤੀ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਉਸ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਲਗਾਤਾਰ ਸੇਵਾ ਦੀ ਗਾਰੰਟੀ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੀ। ਸਿੱਖਿਆ ਮੰਤਰਾਲੇ ਦੀਆਂ ਵੈੱਬਸਾਈਟਾਂ ਕਈ ਸਕੂਲੀ ਪੱਧਰਾਂ 'ਤੇ ਦਾਰੀ ਅਤੇ ਪਸ਼ਤੋ ਦਰਜ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਜ਼ਬੇਕੀ, ਬਲੋਚੀ ਅਤੇ ਪਸ਼ਾਈ ਦੀਆਂ ਪਾਠ-ਪੁਸਤਕਾਂ ਜਮਾਤ 1 ਤੋਂ 9 ਤੱਕ ਦਰਜ ਹਨ। ਪੁਰਾਣੇ ਸਰਕਾਰੀ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਵਿੱਚ ਤੁਰਕਮੇਨੀ, ਨੂਰਿਸਤਾਨੀ, ਗੁਜਰੀ, ਸ਼ੁਘਨੀ ਅਤੇ ਵਾਖੀ ਦਾ ਵੀ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ। ਪੜ੍ਹਾਈ, ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਅਤੇ ਸਮੱਗਰੀ ਦੀ ਅਸਲ ਉਪਲਬਧਤਾ ਖ਼ਾਸ ਖੇਤਰ ਅਤੇ ਸਕੂਲ ਲਈ ਜਾਂਚਣੀ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ। ਸਿੱਖਿਆ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਉੱਤੇ ਪਾਬੰਦੀਆਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਲੜਕੀਆਂ ਨੂੰ ਮਾਧਿਮਕ ਸਿੱਖਿਆ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਰੱਖਣਾ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ, ਭਾਗੀਦਾਰੀ ਉੱਤੇ ਵਾਧੂ ਅਸਰ ਪਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਇਹ ਵੱਖਰੀ ਭਾਸ਼ਾ ਨੀਤੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਸਰਕਾਰੀ ਪ੍ਰਸਾਰਣ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਪਸ਼ਤੋ, ਦਾਰੀ, ਉਜ਼ਬੇਕੀ, ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਤੇ ਅਰਬੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। 2023 ਵਿੱਚ ਸੂਚਨਾ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਮੰਤਰਾਲੇ ਨੇ ਗੁਜਰੀ, ਪਸ਼ਾਈ, ਤੁਰਕਮੇਨੀ, ਉਜ਼ਬੇਕੀ, ਬਲੋਚੀ ਅਤੇ ਨੂਰਿਸਤਾਨੀ ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰੀ ਮਾਸਿਕ ਰਸਾਲਿਆਂ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਫਿਰ ਵੀ ਸੈਂਸਰਸ਼ਿਪ, ਪਹੁੰਚ ਦੀਆਂ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਅਤੇ ਮੀਡੀਆ ਉੱਤੇ ਦਬਾਅ ਭਾਸ਼ਾਈ ਜਾਣਕਾਰੀ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਸਮੱਗਰੀ ਦੀ ਅਸਲ ਉਪਲਬਧਤਾ ਘਟਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਪਹਿਲਾਂ ਦੇ ਸੰਵਿਧਾਨਕ ਨਿਯਮਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਜੇ ਕਿਸੇ ਭਾਗੀਦਾਰ ਨੂੰ ਅਦਾਲਤ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਸਮਝ ਨਾ ਆਵੇ ਤਾਂ ਅਦਾਲਤੀ ਕਾਰਵਾਈ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਦਿੱਤੀ ਜਾਣੀ ਸੀ। ਜਾਣਕਾਰੀ, ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਅਤੇ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਨੂੰ ਉਸ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਆਪਣੀ ਮਾਤ-ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ ਰਾਹੀਂ ਪਹੁੰਚਯੋਗ ਬਣਾਇਆ ਜਾਣਾ ਸੀ। ਭਾਸ਼ਾਈ ਸੇਵਾਵਾਂ ਲਈ ਮੌਜੂਦਾ ਦੇਸ਼-ਪੱਧਰੀ ਦੁਭਾਸ਼ੀਆ ਰਜਿਸਟਰੀ ਜਾਂ ਲਾਜ਼ਮੀ ਇਕਸਾਰ ਨਿਪਟਾਰਾ ਸਮਾਂ-ਸੀਮਾ ਸਥਾਪਿਤ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਅਧਿਕਾਰੀ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਨਿੱਜੀ ਅਨੁਵਾਦ, ਸਥਾਨਕ ਦੁਭਾਸ਼ੀਏ, ਵਾਧੂ ਯਾਤਰਾ ਅਤੇ ਉਡੀਕ ਦਾ ਸਮਾਂ ਖ਼ਰਚੇ ਤੇ ਮਿਹਨਤ ਵਧਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਕੋਈ ਆਮ ਭਾਸ਼ਾ-ਫੀਸ ਨਹੀਂ ਮਿਲੀ। ਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਭਾਸ਼ਾ ਪਛਾਣ, ਸਾਹਿਤ, ਮੌਖਿਕ ਪਰੰਪਰਾ ਅਤੇ ਸਥਾਨਕ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਦੇ ਜੁੜਾਅ ਲਈ ਵੀ ਬਹੁਤ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ। ਦਾਰੀ ਅਤੇ ਪਸ਼ਤੋ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਰਕਾਰੀ ਅਤੇ ਅੰਤਰ-ਖੇਤਰੀ ਸੇਵਾਵਾਂ ਤੱਕ ਸਭ ਤੋਂ ਵਿਆਪਕ ਪਹੁੰਚ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਸਥਾਨਕ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਭਰੋਸਾ, ਮੁੱਢਲੀ ਪਹੁੰਚ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਨਿਰੰਤਰਤਾ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਸੰਸਥਾਗਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅਕਸਰ ਖ਼ਾਸ ਖੇਤਰਾਂ ਜਾਂ ਸਹੂਲਤਾਂ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਬੋਲਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਮੌਜੂਦਾ ਅਨੁਪਾਤ ਅਤੇ ਖੇਤਰੀ ਬਹੁਗਿਣਤੀਆਂ ਦਾ ਪੂਰਾ ਨਕਸ਼ਾ ਉਪਲਬਧ ਨਹੀਂ ਹੈ।