ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ

ਅਫ਼ਗਾਨ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਬਸਤੀਆਂ, ਵਪਾਰਕ ਰਸਤਿਆਂ, ਬਦਲਦੇ ਸ਼ਾਸਕਾਂ, ਧਾਰਮਿਕ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਅਤੇ ਖੇਤਰੀ ਸੰਬੰਧਾਂ ਰਾਹੀਂ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਤਿਹਾਸ ਇਹ ਸਮਝਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸੂਬਿਆਂ ਅਤੇ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਰਸਮਾਂ, ਪਛਾਣਾਂ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਵੱਖਰੀਆਂ ਕਿਉਂ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਪਰਿਵਾਰਕ ਅਤੇ ਭਾਈਚਾਰਕ ਜਾਲ ਜੀਵਨ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪੜਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਿਆ, ਕੰਮ, ਵਿਆਹ, ਦੇਖਭਾਲ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਟਕਰਾਅ, ਗਰੀਬੀ ਅਤੇ ਬੇਘਰਪਨ ਇਨ੍ਹਾਂ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਅਤੇ ਸੇਵਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਘਨ ਪਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਦਾਰੀ ਭਾਸ਼ਾ (Dari) ਅਤੇ ਪਸ਼ਤੋ ਭਾਸ਼ਾ (Pashto) ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ, ਸਿੱਖਿਆ, ਮੀਡੀਆ ਅਤੇ ਸੰਚਾਰ ਵਿੱਚ ਦੋ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਅੰਤਰ-ਖੇਤਰੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਹਨ, ਜਦਕਿ ਉਜ਼ਬੇਕ ਭਾਸ਼ਾ (Uzbek), ਤੁਰਕਮੇਨੀ ਭਾਸ਼ਾ (Turkmen), ਬਲੋਚੀ ਭਾਸ਼ਾ (Balochi), ਪਸ਼ਾਈ ਭਾਸ਼ਾ (Pashayi), ਨੂਰਿਸਤਾਨੀ ਭਾਸ਼ਾ (Nuristani) ਅਤੇ ਪਾਮੀਰੀ ਭਾਸ਼ਾ (Pamiri) ਵੀ ਬੋਲੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਪਲਬਧ ਅਨੁਮਾਨਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨ ਦੀ 99 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਤੋਂ ਵੱਧ ਆਬਾਦੀ ਮੁਸਲਮਾਨ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸੁੰਨੀ ਹਨਫ਼ੀ ਰੀਤ (Sunni Hanafi) ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹੈ; ਸ਼ੀਆ ਭਾਈਚਾਰੇ (Shia), ਇਸਮਾਈਲੀ ਭਾਈਚਾਰੇ (Ismaili), ਹਿੰਦੂ, ਸਿੱਖ, ਇਸਾਈ, ਬਹਾਈ, ਅਹਮਦੀ ਅਤੇ ਗੈਰ-ਧਾਰਮਿਕ ਭਾਈਚਾਰੇ ਵੀ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਸਮਾਜਕ ਪਟਲ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹਨ। ਧਾਰਮਿਕ ਅਮਲ ਅਤੇ ਜਨਤਕ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਜ਼ਮੀਨੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਲਾਗੂ ਇਸਲਾਮੀ ਵਿਵਸਥਾ (de facto Islamic order) ਅਤੇ ਸਥਾਨਕ ਸੁਰੱਖਿਆ ਸਥਿਤੀਆਂ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਕਲਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਕਲਾ, ਸੰਗੀਤ, ਸਾਹਿਤ, ਫ਼ਿਲਮ, ਰੰਗਮੰਚ, ਵਾਸਤੂਕਲਾ, ਡਿਜ਼ਾਈਨ, ਫ਼ੋਟੋਗ੍ਰਾਫ਼ੀ, ਡਿਜ਼ੀਟਲ ਰੂਪ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਵਿਰਾਸਤ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਪਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਖੇਤਰਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਇਕਸਾਰ ਨਹੀਂ ਹੈ ਅਤੇ ਜਨਤਕ ਸੰਗੀਤ, ਜੀਵਤ ਪ੍ਰਾਣੀਆਂ ਦੇ ਚਿੱਤਰਣ, ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨਾਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਾਂ ਨੂੰ ਸਮੱਗਰੀ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਗੰਭੀਰ ਖਤਰੇ ਦਰਪੇਸ਼ ਆ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਰਸਮਾਂ ਘਰਾਂ, ਮੁਹੱਲਿਆਂ, ਧਾਰਮਿਕ ਅਤੇ ਸਮਾਜਕ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਅਤੇ ਕਾਰਖਾਨਿਆਂ ਰਾਹੀਂ ਅੱਗੇ ਪਹੁੰਚਦੀਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਅਮਲ ਖੇਤਰ, ਨਸਲੀ ਸਮੂਹ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰੀ ਜਾਂ ਪੇਂਡੂ ਸਥਿਤੀ ਅਨੁਸਾਰ ਬਦਲਦਾ ਹੈ। ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਸਹਿਯੋਗ ਰਸਮੀ ਨਿਰਦੇਸ਼ਾਂ, ਸਥਾਨਕ ਵਿਚੋਲਗੀ ਅਤੇ ਗੈਰ-ਰਸਮੀ ਭਾਈਚਾਰਕ ਰੀਤਾਂ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਸਥਾਨਕ ਬਜ਼ੁਰਗ, ਧਾਰਮਿਕ ਵਿਦਵਾਨ, ਜ਼ਮੀਨੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕਾਰਜਸ਼ੀਲ ਅਧਿਕਾਰੀ (de facto authorities) ਅਤੇ ਭਾਈਚਾਰਕ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧੀ ਸਮੂਹ ਉਹ ਮਾਮਲੇ ਸੰਭਾਲ ਸਕਦੇ ਹਨ ਜੋ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਦੇਸ਼-ਵਿਆਪੀ ਮੁਹੱਲਾ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਨਹੀਂ ਹਨ।