مالیات در افغانستان

وزارت مالیه و اداره عواید افغانستان بیشتر روندهای مالیاتی را اداره می‌کنند. مستوفیت‌های ولایتی، اداره‌های گمرک و برای برخی پرداخت‌ها بانک مرکزی (د افغانستان بانک) وظایف دیگری دارند. شماره شناسایی مالیاتی (TIN) برای اشخاص مشمول مالیات و عوارض گمرکی، برخی مأموران کسر مالیات و دارندگان حساب بانکی لازم است. اداره عواید افغانستان روند آنلاین آن را ارائه می‌کند؛ بر اساس راهنمای بررسی‌شده، صدور و چاپ دوباره رایگان است و زمان رسیدگی اعلام‌شده ۲۴ ساعت کاری است. خدمات الکترونیکی مانند ARDES/e-Filing، TAIS و RMIS درخواست‌ها، اظهارنامه‌ها و مکاتبه با اداره را تکمیل می‌کنند. افرادی که مقیم مالیاتی هستند عموماً بر درآمد جهانی خود مالیات می‌پردازند. غیرمقیمان بر درآمد با منبع افغانستان ارزیابی می‌شوند. نشانه‌های اقامت شامل محل اصلی سکونت معمول یا حضور متناظر به‌مدت ۱۸۳ روز در سال مالیاتی است؛ کارمندان دولت افغانستان در خارج از کشور نیز مشمول‌اند. درآمد مشمول مالیات، از جمله، دستمزد، حق‌الزحمه، کمیسیون، درآمد تجاری، سود انتقال اموال منقول یا غیرمنقول، بهره، سود سهام، اجاره، حق امتیاز، جایزه و سهم سود شراکت را دربرمی‌گیرد. درآمد خالص با کسر هزینه‌های عادی و ضروری قابل‌کسر از دریافتی ناخالص محاسبه می‌شود. برای اشخاص، طبقه‌بندی سالانه درآمد اعلام‌شده برای ۲۰۲۶ پس از اقدام تخفیفی چنین است: صفر تا ۱۲۰٬۰۰۰ افغانی با نرخ صفر درصد، ۱۲۰٬۰۰۱ تا ۱٬۲۰۰٬۰۰۰ افغانی با نرخ ۱۰ درصد و بیش از ۱٬۲۰۰٬۰۰۰ افغانی با نرخ ۱۵ درصد. بر اساس راهنمای بررسی‌شده، کارفرمای دارای دست‌کم دو کارمند باید مالیات دستمزد را کسر کند. مبنای دستمزد شامل پرداخت منظم، اضافه‌کاری و مزایای نقدی و غیرنقدی است. آستانه ماهانه در راهنمای قدیمی‌تر ۵٬۰۰۰ افغانی است. کارفرما مالیات کسرشده را تا ده روز پس از پایان ماه می‌پردازد. کسی که فقط یک کارفرما و صرفاً درآمد دستمزد دارد و کسر مالیاتش درست است، طبق این قاعده نیازی به اظهارنامه سالانه ندارد؛ چند کارفرما یا درآمد اضافی ممکن است اظهارنامه سالانه را الزامی کند. پیش از اجرای حقوق و دستمزد، جدول کنونی مالیات اشخاص را دوباره از اداره عواید افغانستان تأیید کنید. مالیات تکلیفی بر پرداخت اجاره زمانی اعمال می‌شود که مستأجر شرکت، شخص حقوقی یا فرد دارای فعالیت تجاری باشد و اجاره ماهانه از ۱۰٬۰۰۰ افغانی بیشتر شود. نرخ برای مبلغ بالاتر از ۱۰٬۰۰۰ تا ۱۰۰٬۰۰۰ افغانی ۱۰ درصد و برای مبلغ بیش از ۱۰۰٬۰۰۰ افغانی ۱۵ درصد است. مستأجر مالیات کسرشده را تا ۱۵ روز پس از پایان ماه خورشیدی افغانستان به دفتر مسئول می‌پردازد. موجر همچنان اجاره را در اظهارنامه سالانه اعلام می‌کند و مالیات تکلیفی را از مالیات قابل‌پرداخت کم می‌کند. مالک انفرادی یا فرد خوداشتغال عموماً بر سود خالص مشمول مالیات، طبق طبقه‌بندی مالیات اشخاص، مالیات می‌دهد. شرکتی که شخصیت حقوقی مستقل دارد بر سود خالصش به‌عنوان شخص حقوقی مالیات می‌پردازد. کسب‌وکارها باید برای هر عملیات اسناد جداگانه نگه دارند؛ از جمله مدارک پشتیبان، دفترها، صورت‌های مالی، قراردادها و سوابق بانکی، واردات و صادرات. اداره در حسابرسی می‌تواند اطلاعات اشخاص ثالث را نیز درخواست کند. برای شرکت‌ها و اشخاص حقوقی، از جمله مرکزهای صحی، نرخ مالیات بر درآمد ۱۰ درصدی برای ۲۰۲۶ اعلام شد. شرکت‌های معدنی از این کاهش مستثنا هستند؛ نرخ کنونی در اعلامیه بررسی‌شده ذکر نشده، درحالی‌که اسناد قدیمی‌تر ۲۰ درصد را نشان می‌دهند. مالیات عواید ناخالص، مالیاتی بر دریافتی ناخالص پیش از کسر هزینه‌هاست. اشخاص حقوقی آن را هر سه ماه اظهار می‌کنند. طبق قاعده قدیمی‌تر، بر افرادی اعمال می‌شود که گردش مالی فصلی‌شان دست‌کم ۷۵۰٬۰۰۰ افغانی است. نرخ عمومی پیشین ۲ درصد بود؛ نرخ برخی هتل‌ها، رستورانت‌ها و تالارهای مراسم ۵ درصد و نرخ مخابرات، شرکت‌های هوایی مسافری بین‌المللی و هتل‌ها یا رستورانت‌های دارای طبقه‌بندی ویژه ۱۰ درصد بود. هنگام واردات، گمرک ۲ درصد مالیات عواید ناخالص دریافت می‌کند و آن را پیش‌پرداخت منظور می‌کند. این مالیات می‌تواند برای محاسبه مالیات بر درآمد هزینه محسوب شود. اظهارنامه و پرداخت معمولاً تا ۱۵ روز پس از پایان فصل خورشیدی سررسید می‌شود؛ حتی در نبود درآمد ممکن است اظهارنامه صفر لازم باشد. طبق دستور وزارت مالیه در ۲۰۲۴، تاجران خرد با گردش مالی سالانه حداکثر ۲٬۰۰۰٬۰۰۰ افغانی از مالیات ثابت معاف‌اند. اگر گردش مالی سالانه از این حد بگذرد، قاعده منتشرشده ۰٫۳ درصد کل گردش مالی را تعیین می‌کند. شروع، لغو و دامنه دقیق معافیت در اطلاعیه بررسی‌شده به‌طور کامل منتشر نشده است. قواعد قدیمی‌تر مالیات ثابت، از جمله واردکنندگان، حمل‌کنندگان، پیمانکاران، نمایشگاه‌ها و کسب‌وکارهای کوچک را دربرمی‌گیرند؛ برای واردکنندگان آن قواعد بسته به جواز تجاری معتبر، ۲ درصد مالیات قابل‌احتساب یا ۳ درصد مالیات نهایی را مقرر می‌کردند. دستور جدیدتر ممکن است نرخ‌های قدیمی را جایگزین کند. نرخ مالیات بر ارزش افزوده که در سطح بین‌المللی VAT نامیده می‌شود، طبق قانون منتشرشده ۱۰ درصد و آستانه ثبت‌نام ۱۵۰٬۰۰۰٬۰۰۰ افغانی است. ثبت‌نام باید تا ۱۵ روز پس از عبور از آستانه درخواست شود. ثبت‌نام داوطلبانه، از جمله، به گردش مالی مشمول مالیات، محل ثابت کسب‌وکار و رعایت مالیاتی نیاز دارد؛ همچنین بیشتر گردش مالی باید مربوط به کسب‌وکارها باشد یا دست‌کم ۲۵ درصد از صادرات حاصل شود. خدمات صحی، آموزشی، مالی و بیمه، اموال مسکونی و خدمات دینی، بشردوستانه و ورزشی در فهرست‌های منتشرشده مستثنا هستند. صادرات، حمل‌ونقل زمینی بین‌المللی و برخی غذاهای اساسی و کتاب‌ها ممکن است نرخ صفر داشته باشند. اظهارنامه و پرداخت VAT تا ۳۰ روز پس از پایان دوره مالیاتی سررسید می‌شود. اعتبار مالیات ورودی به صورت‌حساب VAT یا اسناد واردات نیاز دارد. مبالغ مازاد عموماً به دوره بعد منتقل می‌شوند؛ برای روند بازپرداخت مستند، مهلت ۴۵ روز ذکر شده است. رابطه کنونی VAT و مالیات عواید ناخالص به‌طور عمومی کاملاً روشن نشده و پیش از قیمت‌گذاری یا صدور صورت‌حساب باید از اداره عواید افغانستان تأیید شود. هزینه‌های دیگر شامل مالیات انتقال اموال منقول و غیرمنقول، مالیات‌های تکلیفی، مالیات‌های ثابت، حقوق گمرکی و هزینه‌های واردات‌اند. برای ۲۰۲۶ مالیات انتقال ۰٫۵ درصد به‌جای نرخ قدیمی‌تر ۱ درصد اعلام شد. درباره برخی معاملات نفت و گاز، اطلاعات منتشرشده از جمله ۵۰ افغانی در هر تن برای فروش عمده، مبالغ ماهانه ثابت ۱۰۰٬۰۰۰، ۷۰٬۰۰۰، ۵۰٬۰۰۰ یا ۲۵٬۰۰۰ افغانی برای فروشندگان کمیسیونی بر اساس درجه کیفیت و ۸۰ افغانی در هر تن را در مواردی ذکر می‌کرد که کالا بر حسب تن خریداری و بر حسب کیلو فروخته می‌شود. برای حمل کالا، هزینه ۰٫۵ درصد به‌جای نرخ قدیمی‌تر ۱ درصد اعلام شد. در جایگاه‌های سوخت ابتدا مالیات ثابت ۰٫۳ درصد به‌ازای هر لیتر اعمال می‌شد؛ برای ۲۰۲۶ نظام محاسبه بر مبنای هر تن اعلام شد. دستور تازه اداره عواید افغانستان یا وزارت مالیه مبنای محاسبه قابل‌اجراست. سال مالیاتی افغانستان از ۲۱ مارس تا ۲۰ مارس ادامه دارد. طبق قواعد رویه‌ای قدیمی‌تر، اظهارنامه سالانه شرکت‌ها و مالکان انفرادی در پایان جوزای سال مالیاتی بعدی سررسید می‌شود. مهلت مالیات تکلیفی، مالیات عواید ناخالص و VAT به ماه، فصل یا دوره VAT مربوط بستگی دارد. ثبت الکترونیکی موجود است؛ پیش از تسلیم، روش پرداخت، دفتر مسئول و مهلت کنونی را بررسی کنید، زیرا راهنمای قدیمی و اطلاعیه جدید هم‌زمان وجود دارند. اضافه‌پرداخت ابتدا با بدهی‌های معوق مالیاتی یا گمرکی تهاتر می‌شود. مبلغ باقی‌مانده ممکن است به اعتبار دوره بعد منتقل یا از راه روند بازپرداخت مستند مطالبه شود. بر اساس قواعد قدیمی‌تر، اصلاح را می‌توان تا پنج روز پس از مهلت اظهارنامه درخواست کرد و انتظار می‌رود اداره عواید افغانستان ظرف ۶۰ روز تصمیم بگیرد. اعتراض به تصمیم را می‌توان ظرف ۳۰ روز ارائه کرد و ظرف ۳۰ روز دیگر به دادگاه ارجاع داد. طبق قاعده بررسی‌شده، مبلغ مالیات مورد اختلاف عموماً باید پرداخت شود. تسلیم دیرهنگام، اظهارنامه مفقود، نداشتن TIN، نپرداختن مالیات کسرشده، سوابق ناکافی و فرار مالیاتی ممکن است به مالیات اضافی، جریمه، توقیف حساب، تعطیلی کسب‌وکار، مشکل در تمدید جواز یا ممنوعیت سفر بینجامد؛ در مورد اخیر، بدهی‌های قطعی باید از ۲۰٬۰۰۰ افغانی بیشتر باشند. اطلاعات مالیاتی عموماً محرمانه است. برای فعالیت‌های فرامرزی، قواعد درآمد با منبع افغانستان را مشمول مالیات می‌کنند؛ مقیمان مالیاتی عموماً بر درآمد جهانی ارزیابی می‌شوند. مؤسسه دائمی ممکن است، از جمله، از طریق دفتر، کارخانه، کارگاه، انبار، محل استخراج، پروژه ساخت‌وساز یا مونتاژ، محل بسته‌بندی یا نمایشگاه فروش دائمی ایجاد شود. قاعده VAT مربوط به دریافت‌کننده برای برخی خدمات خارجی اعمال می‌شود. اداره عواید افغانستان روندی برای معافیت معاهده‌ای دارد، اما فهرست به‌روز معاهدات مالیات مضاعفِ لازم‌الاجرا در صفحه‌های بررسی‌شده منتشر نشده بود. بنابراین توافق پاراف‌شده پاکستان و افغانستان در ۲۰۲۳ را بدون تأیید کنونی نباید لازم‌الاجرا فرض کرد. برای هر محاسبه مشخص، دستور تازه، دفتر مسئول و وضعیت کنونی تسلیم اظهارنامه بر راهنمای قدیمی انگلیسی اولویت دارد.