بیکاری در افغانستان

در آمار نیروی کار، بیکار کسی است که شغلی ندارد، آماده کار است و فعالانه در جست‌وجوی کار است. این وضعیت با کم‌کاری تفاوت دارد؛ کم‌کاری یعنی فرد ساعات کمی کار می‌کند یا پایین‌تر از ظرفیت خود مشغول است. همچنین با غیرفعال بودن تفاوت دارد؛ یعنی فرد در حال حاضر در جست‌وجوی کار نیست. کار غیررسمی، کار خانوادگی بدون مزد، فعالیت معیشتی و ساعات کار بسیار کوتاه می‌توانند گستردگی بیکاری را پنهان کنند. شواهد موجود وجود سامانه سراسری فعلی در افغانستان برای ثبت بیکاری، بیمه بیکاری، مزایای بیکاری، جایگزینی درآمد ویژه بیکاری یا گزارش اجباری جست‌وجوی کار را ثابت نمی‌کند. همچنین مهلت درخواست سراسری، دوره انتظار، شرط سابقه پرداخت حق بیمه، مبلغ مزایا، مدت پرداخت یا هزینه خدمات را اثبات نمی‌کند. مراکز خدمات اشتغال تاریخی در کابل و 9 ولایت طی پروژه پیشین سازمان بین‌المللی کار و وزارت کار و امور اجتماعی فعالیت داشتند، اما فعالیت کنونی آن‌ها در سراسر کشور تأیید نشده است. افرادی که شغل خود را از دست می‌دهند معمولاً از طریق آشنایان خانوادگی و اجتماعی، معرفی‌های خصوصی، فرصت‌های آنلاین، کانال‌های فرصت شغلی سازمان‌های غیردولتی و سازمان ملل و اعلان‌های رسمی وزارت کار و امور اجتماعی جست‌وجو می‌کنند. راه‌های دیگر بازگشت به درآمد شامل کار روزمزد، کشاورزی، تجارت کوچک، خوداشتغالی، تولید خانگی، اشتغال مزدی خصوصی، پروژه‌های دولتی یا سازمان‌های غیردولتی، حمایت معیشتی از بازگشت‌کنندگان، کمک به کسب‌وکار خرد و برنامه‌های کوتاه‌مدت کار عمومی است. این مسیرها معمولاً پروژه‌محور، محدود به زمان، محدود به جغرافیا و وابسته به بودجه‌اند؛ آموزش ممکن است به گذار به کار کمک کند، اما به‌خودی‌خود مزایای بیکاری ایجاد نمی‌کند. کمک نقدی یا غذایی بشردوستانه و برنامه‌های حمایت اجتماعی ممکن است آسیب‌پذیری را هدف بگیرند، نه صرفاً بیکاری را. واجد شرایط بودن می‌تواند به عواملی مانند خانوار زن‌سرپرست، معلولیت، بارداری یا داشتن کودک خردسال، وضعیت بازگشت‌کننده یا آواره داخلی، مواجهه با بلای طبیعی، محل سکونت، شرایط احراز و محدودیت‌های جنسیتی یا جابه‌جایی بستگی داشته باشد. جست‌وجوی کار ممکن است هزینه حمل‌ونقل، ارتباطات یا مدارک نیز داشته باشد؛ هیچ تعرفه سراسری خدمات بیکاری تعیین نشده است. وضعیت کار بر اساس سن، جنسیت و محل به‌شدت تفاوت دارد. بانک جهانی در سال 2023 بیکاری جوانان را نزدیک به 25٪ گزارش کرد؛ حدود دوسوم بیکاران افغانستان 15 تا 29 سال داشتند و حدود 73٪ جوانان بیکار در مناطق روستایی زندگی می‌کردند. این ارقام محدودیت‌های روش‌شناختی و داده‌ای دارند. از آوریل تا ژوئن 2023 مشارکت در نیروی کار برای مردان 15 تا 65 سال 86٪ و برای زنان 43٪ گزارش شد. محدودیت اشتغال زنان، جابه‌جایی محدود، موانع آموزشی و محدودیت حضور در فضاهای عمومی ممکن است در آمار به شکل غیرفعال بودن ظاهر شود، نه بیکاری ثبت‌شده. اشتغال خانوار برای زنان حدود 6–7٪ و برای مردان 83–84٪ گزارش شده بود؛ در متن مربوط به سال 2024، 90٪ خانوارها با شوک اقتصادی روبه‌رو شده بودند.