Di amarên kar de, bêkarî tê wê wateyê ku kesek xebatê nake, dikare bixebite û bi awayekî çalak li xebatê digere. Ev ji kêmxebatiyê cuda ye; di wê rewşê de kesek demeke pir kurt dixebite an jî ji kapasîteya xwe kêmtir dixebite. Herwiha ji neçalakiya aborî cuda ye; di wê rewşê de kes niha li xebatê nagere. Ji ber vê yekê, xebata nefermî, xebata bêpere ya malbatê, çalakiyên debara jiyanê û demjimêrên xebatê yên pir kurt dikarin asta bêkariyê veşêrin. Delîlên heyî piştrast nakin ku li Afganistanê niha pergaleke neteweyî ya tomarkirina bêkariyê, sîgorteya bêkariyê, alîkariya bêkariyê, berdêla dahata taybetî ya bêkariyê an jî raporkirina mecbûrî ya lêgerîna kar hebe. Herwiha wan demên serîlêdanê, demên benda, şertên beşdarbûnê, mîqdarên alîkariyê, dirêjahiya dravdanê an jî lêçûnên xizmetê yên neteweyî destnîşan nakin. Di projeyeke berê ya Rêxistina Karkerên Navneteweyî û Wezareta Kar û Karûbarên Civakî de Navendên Xizmeta Karê li Kabul û neh parêzgehan xebitîn, lê xebitîna wan ya niha li seranserê welêt nehatiye piştrastkirin. Kesên ku karê xwe winda dikin bi gelemperî bi rêya têkiliyên malbatî û civakî, pêşniyarên taybet, karên vala yên serhêl, kanalên karên vala yên rêxistinên ne-hikûmî û Neteweyên Yekbûyî, û agahiyên fermî yên Wezareta Kar û Karûbarên Civakî li pey kar digerin. Rêyên din ên vegera bo dahatê ev in: karkeriya rojane, çandinî, bazirganiya biçûk, xwe-karî, hilberîna li malê, xebata mûçeyî ya taybet, projeyên giştî an yên rêxistinên ne-hikûmî, piştgiriya debara jiyanê ya kesên vegeriyan, alîkariya karsaziya hindik û bernameyên karên giştî yên demkurt. Ev rê bi gelemperî li ser bingeha projeyê ne, demê wan sînorkirî ye, li gorî herêmê diguherin û bi fonê ve girêdayî ne; perwerde dikare veguhastina bo xebatê piştgirî bike, lê bi xwe alîkariya bêkariyê çênake. Alîkariya pere an xwarinê ya mirovahî û bernameyên parastina civakî dibe ku li şûna bêkariyê bi tenê, armanca wan piştgiriya kesên xeternak bin. Mafê wergirtinê dikare bi tiştên wekî malbateke ku jin serperiştiya wê dike, seqetî, ducaniyê an zarokên biçûk, rewşa vegeriyan an koçberên navxweyî, bandora karesatê, herêm, hewcedariya piştrastkirinê û astengiyên zayendî an tevgerê ve girêdayî be. Lêgerîna kar dikare pereyên veguhastinê, ragihandinê an belgeyan jî bixwaze, lê tarîfeya xizmeteke neteweyî ya bêkariyê nehatiye destnîşankirin. Rewşa kar li gorî temen, zayend û cih bi awayekî girîng diguhere. Banka Cîhanê di 2023 de nêzîkî 25% bêkariya ciwanan ragihand; nêzîkî du ji sê kesên bêkar 15 heta 29 salî bûn û nêzîkî 73% ji ciwanên bêkar li herêmên gundewarî dijiyan. Ev hejmar bi sînorkirinên rêbazî û daneyî re tên. Di Nîsan heta Hezîrana 2023 de, beşdariya hêza karê ji bo mêran ên 15 heta 65 salî 86%, ji bo jinan jî 43% hate ragihandin. Astengiyên xebata jinan, tevgera wan a sînorkirî, astengiyên perwerdeyê û qedexeyên beşdarbûna wan li cihên giştî dikarin wekî neçalakiya aborî xuya bibin, ne wekî bêkariya tomarkirî. Ji bo jinan, rêjeya kar di malbatan de nêzîkî 6–7% bû, li hemberî 83–84% ji bo mêran; di çarçoveya 2024 ya ku hatî vegotin de 90% ji malbatan rastî şokeke aborî hatin.
Bêkarî li Afganistanê
Li Afganistanê tomarkirina bêkariyê ya neteweyî, sîgorteya bêkariyê an jî alîkariya bêkariyê ya li seranserê welêt hatiye piştrastkirin tune ye. Kesên bê xebata mûçeyî bi gelemperî xwe dispêrin têkiliyên malbatî û civakî, xebata nefermî, kanalên vala, alîkariya mirovahî an jî bernameyên çavkaniya jiyanê yên bi demê ve sînorkirî. Gihîştin bi awayekî girîng ve girêdayî cih, fon, asta xeternakiyê, zayend, tevger û belgeyên heyî ye.
VivAVia can make mistakes. Check important information.