Avahiya kardêriyê li Afganîstanê perçebûyî ye. Kardêrekî fermî bi gelemperî peymanên kar, danasîna kar, tomarên amadebûnê û dosyayên kesane diparêze û di nav rêxistinê de çavdêriyê dide kesên berpirsiyar. Peyman bi gelemperî kar, meaş, maf, demjimêrên kar, betlaneyê, cihê kar û demjimêra peymanê diyar dike. Li gorî rêzikên kevneşopî, peyman dikarin demkurt an bêdem bin; peymanek demkurt bi gelemperî salekê dom dike û bixweber nû dibe heke tu aliyek wê di nav mehekê de dawî neke. Demê ceribandinê dikare heta sê mehan bidome. Rêzikên kevneşopî yên şertên kar behsa hemwelatiya Afganî, temenekî herî kêm 18 salî, belgeya tenduristiyê û ji bo gelek pîşeyan jêhatîbûna pîşeyî dikin. Karê sivik dikare ji 15 saliyê dest pê bike û perwerdeya pîşeyî ji 14 saliyê; divê karkerên di bin 18 saliyê de karên xeternak nekin. Karmendên biyanî bi gelemperî hewceyê vîze û destûra karê, belgeyên tenduristiyê û jêhatîbûna li gorî karê ne; di çarçoveya kevneşopî de pêşî karkerên navxweyî têne tercîhkirin. Tê gotin ku destûr salekê derbasdar e, lê xerca niha û demjimêra pêşkêşkirina karûbarê bi awayekî giştî nehatine piştrastkirin. Wezareta Kar û Karûbarên Civakî (MoLSA) rêveberiya têkildarî kar bi rêya saziyên wekî Lêkolîn û Rêberiya Karê, Rêveberiya Giştî ya Hêzên Karê û Rêveberiya Zagonsazî û Mafên Karê dimeşîne. Kardêr karê saz dikin, cihê karê hilberîner û ewle peyda dikin, nepenîtiyê diparêzin, piştgiriya pêdiviyên karmendan dikin, kalîteyê diparêzin û rêzikên derbasdar bicîh tînin. Di çarçoveya kevneşopî de karê bi zorê qedexe ye û parastinên dijî cudakariyê jî têne qeyd kirin. Rêzikên kevneşopî ji bo demjimêrên kar bi gelemperî sînorekî herî zêde ya 40 saetan di hefteyê de diyar dikin; ji bo karkerên ciwan, karên xeternak an binerdê û hin rewşên têkildarî ducaniyê sînorên kêmtir hene. Her wiha ew lêzêdekirina meaşê ji bo mesaiya zêde ya 25 ji sedî, ji bo dawiya hefteyê an betlaneyan ya 50 ji sedî, ji bo karê şevê di karên îdarî an karûbarê de ya 15 ji sedî û di karên hilberîner de ya 25 ji sedî pêşdibînin; ev bi şertên diyarkirî û hewcedariyên lihevkirinê ve girêdayî ne. Dayîna meaşê dikare mehane, her 15 rojan, heftane an li gorî hilberê be; li gorî nivîsa kevneşopî tenê bi razîbûna karmend dikare meaş dereng were dayîn. Betlaneya bi meaş, 90 rojan betlaneya dayikbûnê û rawestînên ji bo şîrdanê jî hatine qeyd kirin, herçend di dema veguherîna qanûnî de sepana wan a niha nezelal e. Divê kardêr şertên paqij û ewle peyda bikin, amûrên ewlehiyê bidin, perwerdeya ewlehiyê bi awayekî domdar bikin, ji bo karên zehmet an zirardar muayeneyên bijîşkî, alîkariya yekem û piştî birîndarbûnê dermankirin an veguhastinê peyda bikin. Li gorî çarçoveya kevneşopî divê birîndarbûna karê di nav sê rojan de ji MoLSA û karmend re were ragihandin. Lêkolînerên MoLSA ewlehî, peyman û meaşan dinirxînin; di 2026 de 90 lêkolîner perwerde girtin, û bernameyek sala berê ya ragihandî 470 rêxistinên hikûmetî û ne-hikûmetî girtiye, 45 ji 50 daxwazan bi tevahî çareser kiriye û mafên 292 karmendan vegerandiye. Nûnertiya karkeran bi Yekîtiya Neteweyî ya Karker û Karmendên Afganî (NUAWE), sendîkayên kar, ajansên taybet ên kar, odeyên bazirganiyê û komên sektoran pêş dikeve; Encumena Bilind a Karê jî rêgezeke belgekirî ya diyaloga civakî peyda dike. Danûstandina kolektîf a xweser û mafekî garantîkirî yê grevê nehatine piştrastkirin. Nakokiyên kar bi kevneşopî ji danûstandina rasterast a kardêr û karker dest pê dikin, paşê derbasî Komîsyona Çareserkirina Nakokiyên rêxistinê, Komîsyona Bilind a Çareserkirina Nakokiyên Têkildarî Karê û dûv re dadgeheke xwedî desthilat dibin; Komîsyona Bilind di 2026 de çalak bû. Kardêr her wiha bi xetereyên domdariya karê re rû bi rû ne: astengiyên fînansî, qutbûna elektrîkê, pirsgirêkên binesaziyê, nepeyvaniya rêziknameyê û kêmbûna jêhatîbûnê. Di 2026 de karsaziyên fermî 13 ji sedî mezinbûna kar û 35.2 ji sedî perwerdeya fermî ragihand; daneyên lêkolînê fînansbûna ji bankan 0.28 ji sedî, nêzîkî 13 qutbûn di mehê de û windahiyên firotanê yên nêzîkî 6 ji sedî qeyd kirin. Sînordarkirinên li ser karê jinan, tevger û gihîştina wan bi gelek karan bandorek mezin li ser peydakirina karmendan dikin, û bicihanîna wan li gorî parêzgehan diguhere; karsaziyên ji malê têne rêvebirin û yên ji aliyê jinan ve tên rêvebirin alternatîfên dixebitin, lê bazareke fermî ya vekirî ya karê wekhev peyda nakin. Pêşnûmeyên piştgiriya civakî û ewlehiya civakî hene, lê tu bernameya giştî ya niha ya beşdariya kardêran an sûdanê nehat piştrastkirin. Ji ber ku Qanûna Karê di rewşa veguherînê de ye, divê kardêr berî ku xwe dispêrin rêzikên kevneşopî, pêdiviyên niha bi rayedarên berpirsiyar ên Afganî re piştrast bikin.
Kardêr li Afganîstanê
Li Afganîstanê, kardêr kes an saziya rastîn an qanûnî ye ku karkeran dixebitîne û berpirsiyariya meaş, alîkarî û şertên kar digire ser xwe. Kardêrên fermî saziyên hikûmetê, karsaziyên taybet û hevbeş, rêxistinên ne-hikûmetî û rêxistinên biyanî dihewînin; lê gelek kar hîn nefermî ne an jî li ser bingeha malbatê tên kirin. Qanûna Kevneşopî ya Karê jimare 35/2007 rêzikên berfireh li ser peyman, demjimêrên kar, betlaneyê, ewlehî û nakokiyan destnîşan dike, lê nivîsa wê ya yekgirtî ya niha û sepana wê bi awayekî giştî nehatine piştrastkirin.
VivAVia can make mistakes. Check important information.