ਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਬੇਰੁਜ਼ਗਾਰੀ

ਕਿਰਤ ਅੰਕੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਬੇਰੁਜ਼ਗਾਰੀ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਕਿ ਕਿਸੇ ਕੋਲ ਕੰਮ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਉਪਲਬਧ ਹੈ ਅਤੇ ਸਰਗਰਮੀ ਨਾਲ ਕੰਮ ਲੱਭ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਹ ਅਧੂਰੇ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਤੋਂ ਵੱਖਰੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਘੰਟੇ ਜਾਂ ਆਪਣੀ ਸਮਰੱਥਾ ਤੋਂ ਘੱਟ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਨਿਸ਼ਕ੍ਰਿਆਤਾ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਖਰੀ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਇਸ ਵੇਲੇ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਲੱਭ ਰਿਹਾ। ਇਸ ਲਈ ਗੈਰ-ਰਸਮੀ ਕੰਮ, ਪਰਿਵਾਰ ਲਈ ਬਿਨਾਂ ਤਨਖ਼ਾਹ ਕੰਮ, ਗੁਜ਼ਾਰੇ ਲਈ ਕੀਤੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਕੰਮ ਦੇ ਘੰਟੇ ਬੇਰੁਜ਼ਗਾਰੀ ਦੀ ਅਸਲ ਹੱਦ ਨੂੰ ਲੁਕਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਉਪਲਬਧ ਸਬੂਤ ਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਬੇਰੁਜ਼ਗਾਰੀ ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ, ਬੇਰੁਜ਼ਗਾਰੀ ਬੀਮਾ ਜਾਂ ਭੱਤਾ, ਬੇਰੁਜ਼ਗਾਰੀ ਕਾਰਨ ਗੁਆਈ ਆਮਦਨ ਦੀ ਥਾਂ ਭੁਗਤਾਨ, ਜਾਂ ਲਾਜ਼ਮੀ ਨੌਕਰੀ-ਖੋਜ ਰਿਪੋਰਟਿੰਗ ਦੀ ਮੌਜੂਦਾ ਦੇਸ਼-ਪੱਧਰੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਸਾਬਤ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ। ਇਹ ਸਬੂਤ ਕੌਮੀ ਅਰਜ਼ੀ ਦੀਆਂ ਆਖ਼ਰੀ ਮਿਤੀਆਂ, ਉਡੀਕ ਦੀ ਮਿਆਦ, ਯੋਗਦਾਨ ਦੀਆਂ ਸ਼ਰਤਾਂ, ਭੱਤੇ ਦੀ ਰਕਮ, ਭੁਗਤਾਨ ਦੀ ਮਿਆਦ ਜਾਂ ਸੇਵਾ ਫੀਸ ਵੀ ਸਥਾਪਤ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ। ਪਹਿਲਾਂ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਿਰਤ ਸੰਗਠਨ ਅਤੇ ਕਿਰਤ ਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਮਾਮਲਿਆਂ ਦੇ ਮੰਤਰਾਲੇ ਦੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਦੌਰਾਨ ਕਾਬੁਲ ਅਤੇ ਨੌਂ ਸੂਬਿਆਂ ਵਿੱਚ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਸੇਵਾ ਕੇਂਦਰ ਚੱਲਦੇ ਸਨ, ਪਰ ਹੁਣ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੇਸ਼-ਪੱਧਰੀ ਕੰਮ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਨਹੀਂ ਹੋਈ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕੰਮ ਛੁੱਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਮ ਤੌਰ ’ਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਅਤੇ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਸੰਪਰਕਾਂ, ਨਿੱਜੀ ਸਿਫ਼ਾਰਸ਼ਾਂ, ਆਨਲਾਈਨ ਨੌਕਰੀਆਂ, NGO ਅਤੇ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੀਆਂ ਨੌਕਰੀਆਂ ਦੇ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰਾਂ ਅਤੇ ਕਿਰਤ ਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਮਾਮਲਿਆਂ ਦੇ ਮੰਤਰਾਲੇ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਤ ਨੋਟਿਸਾਂ ਰਾਹੀਂ ਕੰਮ ਲੱਭਦੇ ਹਨ। ਆਮਦਨ ਮੁੜ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਦੇ ਹੋਰ ਰਾਹਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਹਾੜੀਦਾਰੀ, ਖੇਤੀਬਾੜੀ, ਛੋਟਾ ਵਪਾਰ, ਸਵੈ-ਰੁਜ਼ਗਾਰ, ਘਰੋਂ ਉਤਪਾਦਨ, ਨਿੱਜੀ ਤਨਖ਼ਾਹ ਵਾਲਾ ਕੰਮ, ਸਰਕਾਰੀ ਜਾਂ NGO ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ, ਵਾਪਸ ਆਏ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਰੋਜ਼ੀ-ਰੋਟੀ ਸਹਾਇਤਾ, ਸੂਖਮ ਉਦਯੋਗ ਸਹਾਇਤਾ ਅਤੇ ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਜਨਤਕ ਕੰਮਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਹ ਰਾਹ ਆਮ ਤੌਰ ’ਤੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ-ਅਧਾਰਿਤ, ਸਮੇਂ-ਸੀਮਤ, ਭੂਗੋਲਿਕ ਤੌਰ ’ਤੇ ਸੀਮਤ ਅਤੇ ਫੰਡ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਸਿਖਲਾਈ ਕੰਮ ਵੱਲ ਜਾਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਬੇਰੁਜ਼ਗਾਰੀ ਭੱਤਾ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੀ। ਮਨੁੱਖੀ ਸਹਾਇਤਾ ਦੇ ਨਕਦ ਜਾਂ ਭੋਜਨ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਸੁਰੱਖਿਆ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਬੇਰੁਜ਼ਗਾਰੀ ਦੀ ਬਜਾਏ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਯੋਗਤਾ ਔਰਤ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੇ ਪਰਿਵਾਰ, ਅਪਾਹਜਤਾ, ਗਰਭ ਅਵਸਥਾ ਜਾਂ ਛੋਟੇ ਬੱਚਿਆਂ, ਵਾਪਸ ਆਏ ਜਾਂ ਅੰਦਰੂਨੀ ਤੌਰ ’ਤੇ ਬੇਘਰ ਹੋਣ ਦੀ ਸਥਿਤੀ, ਆਫ਼ਤ ਦੇ ਅਸਰ, ਸਥਾਨ, ਤਸਦੀਕ ਦੀਆਂ ਲੋੜਾਂ ਅਤੇ ਲਿੰਗ ਜਾਂ ਆਵਾਜਾਈ ਦੀਆਂ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਕੰਮ ਲੱਭਣ ਲਈ ਆਵਾਜਾਈ, ਸੰਚਾਰ ਜਾਂ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ਾਂ ਉੱਤੇ ਖ਼ਰਚ ਵੀ ਆ ਸਕਦਾ ਹੈ; ਬੇਰੁਜ਼ਗਾਰੀ ਸੇਵਾ ਲਈ ਕੋਈ ਕੌਮੀ ਫੀਸ ਤੈਅ ਨਹੀਂ ਹੋਈ। ਕਿਰਤ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਉਮਰ, ਲਿੰਗ ਅਤੇ ਸਥਾਨ ਅਨੁਸਾਰ ਕਾਫ਼ੀ ਬਦਲਦੀ ਹੈ। ਵਿਸ਼ਵ ਬੈਂਕ ਨੇ 2023 ਵਿੱਚ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਦੀ ਬੇਰੁਜ਼ਗਾਰੀ ਲਗਭਗ 25% ਦੱਸੀ। ਬੇਰੁਜ਼ਗਾਰ ਅਫ਼ਗਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ ਦੋ-ਤਿਹਾਈ ਦੀ ਉਮਰ 15 ਤੋਂ 29 ਸਾਲ ਸੀ ਅਤੇ ਬੇਰੁਜ਼ਗਾਰ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਕਰੀਬ 73% ਪੇਂਡੂ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਅੰਕੜਿਆਂ ਦੀ ਵਿਧੀ ਅਤੇ ਡਾਟੇ ਦੀਆਂ ਹੱਦਾਂ ਹਨ। ਅਪ੍ਰੈਲ ਤੋਂ ਜੂਨ 2023 ਦੌਰਾਨ 15 ਤੋਂ 65 ਸਾਲ ਦੇ ਮਰਦਾਂ ਦੀ ਕਿਰਤ-ਸ਼ਕਤੀ ਵਿੱਚ ਭਾਗੀਦਾਰੀ 86% ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦੀ 43% ਦੱਸੀ ਗਈ। ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਉੱਤੇ ਪਾਬੰਦੀਆਂ, ਸੀਮਤ ਆਵਾਜਾਈ, ਸਿੱਖਿਆ ਦੀਆਂ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਅਤੇ ਜਨਤਕ ਥਾਵਾਂ ਉੱਤੇ ਭਾਗੀਦਾਰੀ ਦੀਆਂ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਦਰਜ ਬੇਰੁਜ਼ਗਾਰੀ ਦੀ ਬਜਾਏ ਨਿਸ਼ਕ੍ਰਿਆਤਾ ਵਜੋਂ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਹਵਾਲੇ ਦਿੱਤੇ 2024 ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਵਾਲੇ ਲਗਭਗ 6–7% ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਮਰਦਾਂ ਵਾਲੇ 83–84% ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਦਰਜ ਸੀ; 90% ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਨੇ ਆਰਥਿਕ ਝਟਕਾ ਸਹਿਣ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਦਿੱਤੀ।