Politiek in Oostenriek

Oostenriek is 'ne democratische republiek. De politieke macht kump van de bevolking en waerd volgens vaste regels oetgeoefend. Grondrechten besjirme onder andere vrieheid, geliekheid en politieke deelname. Oostenriek is 'ne bondsstaat. Taeke zin verdeeld tusse de bond, de negen laandsdeile en de gemeintes. Daordoor waere sommige vraoge veur heel Oostenriek beslist en andere dichter bie de woonplaats. Het parlement stelt de bondswette vast en kontroleert de bondsregering. Het bestaot oet de rechtstreeks gekozen federale volkskamer (Nationalrat) en de vertegenwoordiging van de laandsdeile (Bundesrat). De eerste waerd rechtstreeks gekozen, de tweede vertegenwoordigt de laandsdeile. De bondsregering voert de administratie van de bond en maakt veul politieke plannen klaor. D'r höre de bondskanselier of bondskanseliere, de vicebonds-kanselier of vicebondskanseliere en de bondsministers bie. De bondspresident of bondspresidentin is het staatshoofd en haet eigen grondwettelike taeke. De laandsdeile höbbe auch parlementen en regeringe. Hun parlementen heite de parlementen van de laandsdeile (Landtage), en hun regeringe zin laandsregeringe. Gemeintes waere politiek bestuurd door gemeinteraod en burgemeisters of burgemeesteresse. Politieke partieë brenge verschillende ideeën veur het sameleëve biejein. Nao verkiezinge vorme partieë dikwils 'ne koalitie, es geinkele partie allein 'ne meerderheid haet. Oppositie noeëmt men de partieë die neet bie de regering zitte en 't werk dervan kritisch begeleie. 'Ne Gewoon wet ontstaot oet 'n veurstel, beraodslaoge en stemmige. Commissies bekieke veul details, veurdat het parlement besluut. Daonao volge de verplichte bevestigings- en publicatiestappe, veurdat 'ne wet geldig waerd. De bevolking doon mit via verkiezinge en in bepaalde gevalle via instrumente van directe democratie. Daobij höre het burgerinitiatief (Volksbegehren), de volksstemmige (Volksabstimmungen) en de volksraadpleginge (Volksbefragungen), die verschillende gevolge höbbe. Daarnaast kinne mensen petities steune, volksvertegenwoordigers kontakere of zich inzette in partieë, vereniginge en burgerinitiatieëve. Oostenriek is lid van de Europese Unie. Daorum ontstaon sommige regels in samewerking mit de organe van de EU en waere ze daonao in Oostenriek toegepas of oetgevoerd. Politiek betiekent daorum vaok samewerking tusse gemeinte, laandsdeel, bond en Europees niveau.