Staat in Oostenriek

Oostenriek is 'ne democratische republiek. Dat betiekent: de staotsmacht kump van 't volk, en politieke ambte waere volgens vastgelegde democratische regels ingevuld. Oostenriek is bovendien 'ne rechtsstaot, waarin auch overheid en politieke organe aan 't recht gebondaon zien. As federale staot besteit Oostenriek oet de federale staot en neuge federale laanden (Bundesländer). Allebei de niveaus höbbe hun eige taken en politieke organe. Welke overheid veur welke taak verantwoordelek is, wurt veural bepaald door de Oostenriekse federale grondwet (Bundesverfassung) en aandere wette. Auch de gemeentes zien belangriek. Ze zörge veur väöl zake van 't plaatselek laeve, wie gemeentestraote, plaatselek veurzieninge of bepaalde bestuurstaken. Aan hun hoofd steit gewoenlik de burgemeester of burgemeesteres. De federale wetgeving wurt door 't parlement gemaakt. De rechtstreeks gekaoze nationale raod (Nationalrat) is de belangriekste kamer. De federale laanderaad (Bundesrat) vertegenwoordigt de federale laanden en duit mit aan de federale wetgeving. De federale regering (Bundesregierung) voert 't bestuur van de federale staot en zet politieke planne om. Ze besteit oet de federale regeringsleider (Bundeskanzler), de plaatsvervangende federale regeringsleider (Vizekanzler) en de federale ministers. De federale president (Bundespräsident) is 't staotshoofd en haet eige grondwettelike taken. De scheiding der machten mot voorkómme dat te väöl macht op één plek kump. Wetgeving, bestuur en rechtspraak höbbe verschillende rolle. Onafhangelike rechbanken beoordeile geschille en besjèrme rechte volgens de geldende regels. De grondwet vormt 't basisele juridisch kader van de staot. Ze regelt staotsorgane, verantwoordelikhede en belangrieke controlemechanismes. Grond- en mensenrechten besjèrme de persoonlike vrieheid en gelieke behandeling door de staot. Veu 't daagliks laeve is de staot neet allein politiek in Wenen. Mense komme de staot bijvoorbeeld tegen op sjole, bie overheidsdienste, veur rechbanken, door openbare veiligheid of bie sociale zekerheid. Väöl taken waere bovendien same mit de Europese Unie of volgens regels van de Europese Unie oetgevoerd. 'Ne democratische staot geit meugelikhede tot deelname, mer kan neet elke wens direct vervulle. Beslissinge höbbe regels, meerderhede, geld en vaak de samenwerking van versjillende niveaus neudig. Controle, openbare discussie en rechtsbesjerming helpe om foute en machsmisbruik te beperken.