ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਬੈਂਕ

Bangladesh Bank (BB) Bangladesh Bank Order 1972, Bank Company Act 1991 ਅਤੇ Payment and Settlement System Act 2024 ਹੇਠ ਕੇਂਦਰੀ ਬੈਂਕ, ਨਿਯਾਮਕ ਅਤੇ ਨਿਗਰਾਨ ਹੈ। 5 ਸਤੰਬਰ 2026 ਦੀ BB ਸਥਿਤੀ ਅਨੁਸਾਰ 63 ਤਹਿ-ਸ਼ੁਦਾ ਬੈਂਕ ਹਨ: 7 ਸਰਕਾਰੀ ਵਪਾਰਕ ਬੈਂਕ, 3 ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਬੈਂਕ, 43 ਨਿੱਜੀ ਵਪਾਰਕ ਬੈਂਕ ਅਤੇ 9 ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਵਪਾਰਕ ਬੈਂਕ। ਨਿੱਜੀ ਵਪਾਰਕ ਬੈਂਕਾਂ ਵਿੱਚ 33 ਰਵਾਇਤੀ ਅਤੇ 10 ਇਸਲਾਮੀ ਸ਼ਰੀਅਤ-ਅਧਾਰਿਤ ਬੈਂਕ ਹਨ। ਇੱਕ ਲਾਇਸੈਂਸਸ਼ੁਦਾ ਡਿਜ਼ਿਟਲ ਵਪਾਰਕ ਬੈਂਕ ਨੂੰ ਹਾਲੇ ਵਪਾਰਕ ਕਾਰਵਾਈ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਨਹੀਂ ਮਿਲੀ ਸੀ। ਪੰਜ ਗੈਰ-ਤਹਿ-ਸ਼ੁਦਾ ਬੈਂਕ ਖ਼ਾਸ ਮਕਸਦਾਂ ਲਈ ਹਨ ਅਤੇ ਪੂਰੀਆਂ ਬੈਂਕਿੰਗ ਸੇਵਾਵਾਂ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੇ। Finance companies ਬੈਂਕਾਂ ਤੋਂ ਵੱਖਰੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਮੰਗ ਜਮ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਲੈ ਸਕਦੀਆਂ ਜਾਂ ਚੈੱਕ, pay-order ਜਾਂ demand draft ਜਾਰੀ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੀਆਂ। ਗਾਹਕ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ, ATM, ਨਕਦ ਰੀਸਾਈਕਲਿੰਗ ਮਸ਼ੀਨਾਂ, ਨਕਦ ਜਮ੍ਹਾਂ ਮਸ਼ੀਨਾਂ, ਏਜੰਟ ਬੈਂਕਿੰਗ, ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਬੈਂਕਿੰਗ, ਮੋਬਾਈਲ ਬੈਂਕਿੰਗ ਅਤੇ ਮੋਬਾਈਲ ਵਿੱਤੀ ਸੇਵਾ (MFS) ਏਜੰਟਾਂ ਜਾਂ ਬੈਂਕ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। 1 ਸਤੰਬਰ 2026 ਤੋਂ ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕ ਗਾਹਕ-ਪਛਾਣ ਜਾਂਚ National Identity (NID) ਨੰਬਰ, ਜਨਮ ਮਿਤੀ ਅਤੇ ਉਂਗਲ-ਛਾਪ ਜਾਂ ਚਿਹਰੇ ਦੀ ਮਿਲਾਣ ਰਾਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਬੈਂਕ ਖੁਦ-ਦਾਖ਼ਲਾ ਜਾਂ ਸਹਾਇਤਾ ਨਾਲ ਦਾਖ਼ਲਾ ਦੇ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਸਿਰਫ਼ NID ਨਾ ਹੋਣਾ ਅਰਜ਼ੀਦਾਤੇ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਅਯੋਗ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ; ਬੈਂਕ ਆਮ KYC ਅਤੇ ਵਾਧੂ ਜਾਂਚ ਵਰਤ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਸਰਲ ਅਤੇ ਨਿਯਮਤ e-KYC ਨਾਲ ਲੈਣ-ਦੇਣ ਦੀਆਂ ਵੱਖਰੀਆਂ ਹੱਦਾਂ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। Limited Transactions Account ਵਿੱਚ ਹਰ ਲੈਣ-ਦੇਣ ਲਈ ਨਕਦ ਜਮ੍ਹਾਂ ਜਾਂ ਨਿਕਾਸੀ ਦੀ ਹੱਦ BDT 100,000 ਅਤੇ ਮਹੀਨਾਵਾਰ BDT 300,000 ਹੈ; ਟ੍ਰਾਂਸਫ਼ਰ ਦੀ ਹੱਦ ਹਰ ਲੈਣ-ਦੇਣ ਲਈ BDT 250,000 ਅਤੇ ਮਹੀਨਾਵਾਰ BDT 500,000 ਹੈ। ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਰਕਮ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰ ਤੋਂ ਵਿਅਕਤੀ ਭੁਗਤਾਨ ਦਿਸ਼ਾ-ਨਿਰਦੇਸ਼ ਅਨੁਸਾਰ ਹਨ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੱਸੀਆਂ ਹੱਦਾਂ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹਨ। Election Commission ਦਾ NID Wing ਪਛਾਣ ਸਰੋਤ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਦਕਿ Bangladesh Financial Intelligence Unit (BFIU) ਮਨੀ ਲਾਂਡਰਿੰਗ ਵਿਰੋਧੀ ਅਤੇ ਅੱਤਵਾਦੀ ਫੰਡਿੰਗ ਰੋਕਥਾਮ ਦੇ ਨਿਯੰਤਰਣ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਆਮ ਖਾਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਬਚਤ ਖਾਤੇ, ਚਾਲੂ ਖਾਤੇ, ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਜਮ੍ਹਾਂ ਜਾਂ FDR, Special Notice Deposits (SND) ਅਤੇ ਖ਼ਾਸ ਜਮ੍ਹਾਂ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਹਨ। ਬੈਂਕ ਰਵਾਇਤੀ ਅਤੇ ਇਸਲਾਮੀ ਸ਼ਰੀਅਤ-ਅਧਾਰਿਤ ਦੋਵੇਂ ਉਤਪਾਦ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਨਿੱਜੀ ਰਿਟੇਲ ਖਾਤਿਆਂ ਲਈ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਬਕਾਇਆ ਅਤੇ ਰੱਖ-ਰਖਾਅ ਫੀਸ ਨਹੀਂ; ਔਸਤ ਬਕਾਇਆ BDT 10,000 ਜਾਂ ਘੱਟ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਵੀ ਰੱਖ-ਰਖਾਅ ਫੀਸ ਨਹੀਂ। ਹੋਰ ਖ਼ਰਚ ਬੈਂਕ ਅਨੁਸਾਰ ਬਦਲਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ Schedule of Charges ਵਿੱਚ ਆਨਲਾਈਨ ਜਾਂ ਸ਼ਾਖਾ ’ਤੇ ਹੋਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। Bangladesh Deposit Protection Act 2026 ਨੇ Bank Deposit Insurance Act 2000 ਦੀ ਥਾਂ ਲਈ ਅਤੇ BB Deposit Protection System ਚਲਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਸੁਰੱਖਿਆ ਹਰ ਸੰਸਥਾ ਵਿੱਚ ਹਰ ਜਮ੍ਹਾਂਕਰਤਾ ਲਈ BDT 200,000 ਤੱਕ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸੇ ਸੰਸਥਾ ਦੇ ਖਾਤੇ ਜੋੜੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। Finance companies 1 ਜੁਲਾਈ 2028 ਤੋਂ ਇਸ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣੀਆਂ ਹਨ। MFS ਬਕਾਇਆ ਆਪਣੇ ਆਪ ਬੈਂਕ ਜਮ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ; ਇਹ trust-cum-settlement ਪ੍ਰਬੰਧ ਹੇਠ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਦੀਆਂ ਭੁਗਤਾਨ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਦੇ ਵੱਖਰੇ ਮਕਸਦ ਹਨ। Bangladesh Automated Clearing House Payment System (BACPS) ਚੈੱਕ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਅਤੇ ਕਲੀਅਰਿੰਗ ਸੰਭਾਲਦਾ ਹੈ। Bangladesh Electronic Funds Transfer Network (BEFTN) ਕਾਗਜ਼-ਰਹਿਤ ਅੰਤਰ-ਬੈਂਕ ਜਮ੍ਹਾਂ ਅਤੇ ਡੈਬਿਟ—ਜਿਵੇਂ ਤਨਖ਼ਾਹ, ਰਕਮ ਭੇਜਣਾ, ਸਰਕਾਰੀ ਭੁਗਤਾਨ ਅਤੇ ਬਿੱਲ—ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। National Payment Switch Bangladesh (NPSB) ਅੰਤਰ-ਬੈਂਕ ATM, ਵਿਕਰੀ ਬਿੰਦੂ ਅਤੇ ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਬੈਂਕਿੰਗ ਟ੍ਰਾਂਸਫ਼ਰ ਜੋੜਦਾ ਹੈ। Bangladesh Real Time Gross Settlement (BD-RTGS) ਵੱਡੀ ਰਕਮ ਜਾਂ ਸਮੇਂ-ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਟ੍ਰਾਂਸਫ਼ਰ ਚਲਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਆਮ ਤੌਰ ’ਤੇ BDT 100,000 ਤੋਂ; ਗਾਹਕ ਫੀਸ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ BDT 100 ਹੈ। Interoperable Digital Payment Transaction Platform (IDTP), ਰਾਸ਼ਟਰੀ TakaPay ਕਾਰਡ ਯੋਜਨਾ ਅਤੇ Bangla QR ਆਪਸੀ-ਸਮਰੱਥ ਡਿਜ਼ਿਟਲ ਭੁਗਤਾਨ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। MFS ਨਕਦ ਜਮ੍ਹਾਂ, ਨਕਦ ਨਿਕਾਸੀ, ਵਿਅਕਤੀ ਤੋਂ ਵਿਅਕਤੀ, ਵਿਅਕਤੀ ਤੋਂ ਕਾਰੋਬਾਰ, ਕਾਰੋਬਾਰ ਤੋਂ ਵਿਅਕਤੀ, ਵਿਅਕਤੀ ਤੋਂ ਸਰਕਾਰ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰ ਤੋਂ ਵਿਅਕਤੀ ਭੁਗਤਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। MFS ਬਾਹਰਲੇ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਪੈਸਾ ਨਹੀਂ ਭੇਜਦਾ; ਅੰਦਰ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਰਕਮ ਤਹਿ-ਸ਼ੁਦਾ ਬੈਂਕ ਰਾਹੀਂ BDT ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਬੈਂਕ ਡੈਬਿਟ, ਕ੍ਰੈਡਿਟ, ਪ੍ਰੀਪੇਡ ਅਤੇ ਵਰਚੁਅਲ ਕਾਰਡ ਜਾਰੀ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਤਹਿ-ਸ਼ੁਦਾ ਵਪਾਰਕ ਬੈਂਕ ਕ੍ਰੈਡਿਟ ਕਾਰਡ ਜਾਰੀ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਮੁਦਰਾ ਕਾਰਡ ਸਿਰਫ਼ ਅਧਿਕਾਰਤ ਡੀਲਰ ਬੈਂਕਾਂ ਰਾਹੀਂ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਕ੍ਰੈਡਿਟ ਕਾਰਡ ਅਰਜ਼ੀਦਾਤਾ ਦੀ ਉਮਰ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ 18 ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਬੈਂਕ ਦੀ e-TIN, ਸਾਫ਼ CIB ਅਤੇ KYC ਸ਼ਰਤਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਹੋਣ। ਬਿਨਾਂ ਜ਼ਮਾਨਤ ਨਿੱਜੀ ਕ੍ਰੈਡਿਟ ਕਾਰਡ ਦੀ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੱਦ BDT 2,000,000 ਅਤੇ ਕੁੱਲ ਜ਼ਮਾਨਤੀ ਹੱਦ BDT 4,000,000 ਹੈ। ਨਕਦ ਅਡਵਾਂਸ ਕਾਰਡ ਹੱਦ ਦੇ 50% ਤੋਂ ਵੱਧ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵੀ ਸਾਲਾਨਾ ਵਿਆਜ ਦਰ 25% ਤੋਂ ਵੱਧ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ। ਸਰਗਰਮੀ ਲਈ OTP ਸਹਿਮਤੀ ਲੋੜੀਂਦੀ ਹੈ। ਬੈਂਕ ਮਹੀਨਾਵਾਰ ਸਟੇਟਮੈਂਟ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਵਿਆਜ ਲੱਗਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ 14 ਦਿਨ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਕਾਰਡ ਸ਼ਿਕਾਇਤਾਂ 30 ਕੈਲੰਡਰ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸਪਸ਼ਟ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਣੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ; ਕਾਰਡ ਗੁੰਮਣ ਜਾਂ ਗਲਤ ਵਰਤੋਂ ਦੇ ਸ਼ੱਕ ਦੀ ਸੂਚਨਾ ਕਿਸੇ ਵੀ ਵੇਲੇ ਬੈਂਕ ਦੇ 24-ਘੰਟੇ ਚੈਨਲ ’ਤੇ ਦੇ ਕੇ ਕਾਰਡ ਰੋਕਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਆਨਲਾਈਨ, ਈ-ਕਾਮਰਸ, ਅੰਤਰ-ਬੈਂਕ ਅਤੇ ਕਾਰਡ-ਮੌਜੂਦ-ਨਾ-ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਲੈਣ-ਦੇਣ ਲਈ ਦੋ-ਕਾਰਕ ਪ੍ਰਮਾਣੀਕਰਨ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ। ਬੈਂਕ ਸੁਰੱਖਿਆ ਨਿਯੰਤਰਣਾਂ ਵਿੱਚ ਸਕਿਮਿੰਗ ਰੋਕਥਾਮ, PIN ਐਨਕ੍ਰਿਪਸ਼ਨ, ਧੋਖਾਧੜੀ ਪਛਾਣ, ਲੈਣ-ਦੇਣ ਚੇਤਾਵਨੀਆਂ ਅਤੇ ਹਰ ਵੇਲੇ ਚੱਲਦਾ ATM CCTV ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ; ਰਿਕਾਰਡ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਇੱਕ ਸਾਲ ਰੱਖੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। Cybersecurity Framework V1.0 ਅਤੇ ICT Security V4.0 ਵਿੱਚ ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਨਿਰੰਤਰਤਾ ਯੋਜਨਾ ਅਤੇ ਡਿਜ਼ਿਟਲ ਬੈਂਕਾਂ ਲਈ ਸਾਲਾਨਾ ਬਾਹਰੀ IT ਜਾਂ ICT ਆਡਿਟ ਸਮੇਤ ਹੋਰ ਨਿਯੰਤਰਣ ਹਨ। ਗਾਹਕ PIN ਅਤੇ OTP ਗੁਪਤ ਰੱਖਣ, ਚੇਤਾਵਨੀਆਂ ਵੇਖਣ ਅਤੇ ਸ਼ੱਕੀ ਗਲਤ ਵਰਤੋਂ ਦੀ ਤੁਰੰਤ ਰਿਪੋਰਟ ਕਰਨ। ਹਰ ਬੈਂਕ ਨੂੰ ਸ਼ਾਖਾ, ਜ਼ੋਨਲ ਅਤੇ ਮੁੱਖ ਦਫ਼ਤਰ ਪੱਧਰ ’ਤੇ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਸੈੱਲ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਸ਼ਾਖਾ ਤੋਂ ਬੈਂਕ ਦੇ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਸੈੱਲ ਅਤੇ ਫਿਰ Bangladesh Bank ਦੇ Customer Interest Protection Centre (CIPC) ਤੱਕ ਵਧਾਈ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। CIPC ਕੰਮਕਾਜੀ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਦਫ਼ਤਰੀ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਆਨਲਾਈਨ, ਲਿਖਤੀ, bb.cipc@bb.org.bd ਈਮੇਲ ਜਾਂ 16236 ਹਾਟਲਾਈਨ ਰਾਹੀਂ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਲੈਣ-ਦੇਣ ਦੇ ਰਿਕਾਰਡ, ਸੰਪਰਕ ਵੇਰਵੇ ਅਤੇ ਬੈਂਕ ਦਾ ਅੰਤਿਮ ਜਵਾਬ ਸੰਭਾਲੋ। ਗਾਹਕ ਵੱਲੋਂ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਛੇ ਮਹੀਨੇ ਲੈਣ-ਦੇਣ ਨਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਚਾਲੂ ਜਾਂ SND ਖਾਤਾ ਗੈਰ-ਸਰਗਰਮ ਜਾਂ ਸੁੱਤਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਬਚਤ ਖਾਤਿਆਂ ਲਈ ਇਹ ਮਿਆਦ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ 18 ਮਹੀਨੇ ਹੈ। ਸਰਕਾਰੀ, ਨਾਬਾਲਗ ਅਤੇ ਅਦਾਲਤੀ ਖਾਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਿਯਮਾਂ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹਨ। ਮੁੜ ਸਰਗਰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਸ਼ਾਖਾ ਮੈਨੇਜਰ ਨੂੰ ਲਿਖਤੀ ਬੇਨਤੀ ਕਰੋ; ਪੰਜ ਸਾਲ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੋਣ ’ਤੇ ਬੈਂਕ ਨਵਾਂ KYC ਮੰਗਦਾ ਹੈ ਪਰ ਮੁੜ ਸਰਗਰਮੀ ਫੀਸ ਨਹੀਂ ਲੈ ਸਕਦਾ। ਦਸ ਸਾਲ ਤੋਂ ਵੱਧ ਲੈਣ-ਦੇਣ ਨਾ ਹੋਣ ’ਤੇ ਬਕਾਇਆ ਲਾਵਾਰਿਸ ਜਮ੍ਹਾਂ ਬਣ ਕੇ BB ਨੂੰ ਭੇਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਗਲੇ ਇੱਕ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਦਾਅਵਾ ਨਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਇਹ ਸਰਕਾਰੀ ਖਾਤੇ ਵਿੱਚ ਚਲਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।