ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်ရှိ ဘဝအဆင့်များ

ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်တွင် ဘဝအဆင့်များအတွက် အမျိုးသားမူဘောင်ရှိပြီး ခရိုင်များ၊ ခရိုင်ခွဲများဖြစ်သော ဥပဇီလာများ၊ မြို့နယ်များနှင့် မြို့တော်ကော်ပိုရေးရှင်းများမှတစ်ဆင့် အကောင်အထည်ဖော်သည်။ ဝန်ဆောင်မှုများ၊ သယ်ယူပို့ဆောင်ရေး၊ ဒေသဆိုင်ရာရွေးချယ်မှုနှင့် အဖွဲ့အစည်းစွမ်းရည်တို့ မတူညီသောကြောင့် ကျေးလက်နှင့် မြို့ပြဒေသများတွင် ရရှိနိုင်မှုကွာခြားနိုင်သည်။ လူဦးရေစာရင်းများတွင် အသက် 0–14၊ 15–64 နှင့် 65 နှစ်နှင့်အထက်ဟု အုပ်စုဖွဲ့လေ့ရှိသည်။ 2022 လူဦးရေနှင့် အိမ်ရာသန်းခေါင်စာရင်းတွင် နိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာ မှီခိုမှုအချိုးမှာ 52.64 ဖြစ်ပြီး ကျေးလက်တွင် 56.09၊ မြို့ပြတွင် 45.63 ဖြစ်သည်။ ဤစာရင်းအင်းအုပ်စုများသည် လူဦးရေဖွဲ့စည်းပုံကို ဖော်ပြခြင်းသာဖြစ်ပြီး အကျိုးခံစားခွင့်ရရန် အရည်အချင်းကို ကိုယ်တိုင်သတ်မှတ်ပေးခြင်းမဟုတ်ပါ။ ဒေသခံမှတ်ပုံတင်အရာရှိမှတစ်ဆင့် မွေးစာရင်းသွင်းခြင်းသည် အသက်အထောက်အထား၏ အဓိကနည်းလမ်းဖြစ်သည်။ မွေးစာရင်းကို ကျောင်းဝင်ခွင့်၊ အိမ်ထောင်ရေး၊ အသက်အတည်ပြုခြင်းနှင့် National Identity Card (NID) လျှောက်ထားရာတွင် အသုံးပြုသည်။ ပညာရေးမူဝါဒအရ မူလတန်းစတင်သည့်အသက်မှာ အများအားဖြင့် 6 နှစ်ဖြစ်ပြီး မူလတန်းပညာရေးသည် 5 နှစ်ကြာသည်။ အောက်တန်းအလယ်တန်းကို အသက် 11–13 ခန့်၊ အလယ်တန်းကို 14–15 ခန့်နှင့် အထက်တန်းအဆင့်ကို 16–17 ခန့်တွင် သင်ယူကြသည်။ အစိုးရမူဝါဒတွင် အခမဲ့ မသင်မနေရ ပညာရေးပေးရန် ရည်ရွယ်ထားသော်လည်း လက်တွေ့ရရှိနိုင်မှုသည် နေရာ၊ အိမ်ထောင်စုအရင်းအမြစ်နှင့် ကျောင်း၏ စွမ်းရည်အပေါ် မူတည်နိုင်သည်။ အလုပ်သမားဥပဒေတွင် ဆယ်ကျော်သက်အရွယ်အတွင်း သီးခြားအကူးအပြောင်း စည်းမျဉ်းရှိသည်။ အသက် 14 နှစ်မပြည့်သူကို အလုပ်ခန့်ခြင်း တားမြစ်ထားသည်။ အသက် 14 နှစ်မှ 18 နှစ်မပြည့်မီသူကို ဆယ်ကျော်သက်အလုပ်သမားအဖြစ် သတ်မှတ်ပြီး မှတ်ပုံတင်ထားသော ဆရာဝန်၏ ကျန်းမာရေးကြံ့ခိုင်မှုလက်မှတ်ရှိမှသာ အလုပ်လုပ်နိုင်သည်။ စက်ရုံ သို့မဟုတ် မိုင်းတွင် တစ်ရက်လျှင် 5 နာရီ၊ တစ်ပတ်လျှင် 30 နာရီအထိသာ အလုပ်လုပ်နိုင်သည်။ အခြားလုပ်ငန်းဌာနတွင် တစ်ရက်လျှင် 7 နာရီ၊ တစ်ပတ်လျှင် 42 နာရီအထိ ဖြစ်သည်။ ည 7 နာရီမှ မနက် 7 နာရီအတွင်း အလုပ်လုပ်ခြင်း၊ အန္တရာယ်ရှိသောအလုပ်၊ မြေအောက်နှင့် ရေအောက်အလုပ်တို့ကို ဆယ်ကျော်သက်များအတွက် တားမြစ်ထားသည်။ တရားဝင်လက်ထပ်နိုင်သည့် အသက်သတ်မှတ်ချက်သည် ကလေးနှင့် အရွယ်ရောက်သူဆိုင်ရာ အထွေထွေစည်းမျဉ်းများမှ သီးခြားဖြစ်သည်။ Child Marriage Restraint Act 2017 အရ အမျိုးသား 21 နှစ်မပြည့်သူ သို့မဟုတ် အမျိုးသမီး 18 နှစ်မပြည့်သူကို အရွယ်မရောက်သေးသူအဖြစ် သတ်မှတ်သည်။ အထူးခြွင်းချက်တစ်ခုအတွက် တရားရုံးအမိန့်၊ မိဘသဘောတူညီချက်နှင့် သတ်မှတ်လုပ်ထုံးလုပ်နည်းများ လိုအပ်သည်။ မွေးစာရင်း၊ NID၊ ကျောင်းလက်မှတ်နှင့် နိုင်ငံကူးလက်မှတ်တို့က အသက်ကို သက်သေပြနိုင်သည်။ ဒေသခံတာဝန်ရှိသူများ၊ ရဲတပ်ဖွဲ့၊ သတ်မှတ်ထားသော အမျိုးသမီးရေးရာနှင့် လူမှုဖူလုံရေးအရာရှိများက ကလေးထိမ်းမြားမှုကို တားဆီးရန် သို့မဟုတ် ရပ်တန့်ရန် ကူညီနိုင်သည်။ အိမ်ထောင်ရေးမှတ်ပုံတင်မှုမှာ သက်ဆိုင်ရာမှတ်ပုံတင်အရာရှိနှင့် ကိုယ်ပိုင်ဥပဒေလုပ်ထုံးလုပ်နည်းကို လိုက်နာရသည်။ National Youth Policy 2017 တွင် အသက် 18–35 ကို အသုံးပြုသော်လည်း စစ်တမ်းနှင့် အလုပ်သမားစာရင်းအင်းအချို့တွင် 15–29 ကို သုံးသည်။ ထို့ကြောင့် ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်တွင် အစီအစဉ်အားလုံးအတွက် လူငယ်အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုချက် တစ်ခုတည်းမရှိပါ။ လူငယ်ပံ့ပိုးမှုတွင် ပညာရေး၊ ကျွမ်းကျင်မှု၊ အလုပ်အကိုင်၊ စီးပွားရေးလုပ်ငန်းစတင်မှု၊ ပါဝင်ဆောင်ရွက်မှုနှင့် လူမှုကာကွယ်စောင့်ရှောက်ရေးတို့ကို အဓိကထားသည်။ လူငယ်နှင့် အားကစားဝန်ကြီးဌာနအောက်ရှိ လူငယ်ဖွံ့ဖြိုးရေးဌာနသည် အဓိကဝန်ဆောင်မှုပေးသူဖြစ်သည်။ ကျောင်းမှ သင်တန်း သို့မဟုတ် အလုပ်သို့ ကူးပြောင်းရာတွင် အလုပ်လက်မဲ့ဖြစ်ခြင်း၊ အလုပ်မလုံလောက်ခြင်း၊ ရွှေ့ပြောင်းအလုပ်လုပ်ရခြင်းနှင့် ကျွမ်းကျင်မှုရရှိရန် အခွင့်အလမ်းနည်းခြင်းတို့ ကြုံနိုင်သည်။ အရွယ်ရောက်ဘဝတွင် အလုပ်စတင်ခြင်း၊ မိသားစုတာဝန်ယူခြင်း၊ ရွှေ့ပြောင်းနေထိုင်ခြင်း၊ မုဆိုးမဖြစ်ခြင်းနှင့် အငြိမ်းစားယူခြင်းတို့ ပါဝင်လေ့ရှိသည်။ အရွယ်ရောက်သူများ၏ အကူးအပြောင်းအားလုံးကို လွှမ်းခြုံသည့် အစိုးရအစီအစဉ်တစ်ခုတည်း မရှိပါ။ နောက်ပိုင်းဘဝအဆင့်တွင် National Policy on Older Persons 2013 က မူဝါဒမူဘောင်ပေးသည်။ 2025–26 Old Age Allowance အတွက် အရည်အချင်းပြည့်မီသူများသည် အများအားဖြင့် အမြဲတမ်းနေထိုင်သူဖြစ်ရမည်၊ အမျိုးသားဆိုလျှင် အနည်းဆုံး 65 နှစ်၊ အမျိုးသမီးဆိုလျှင် 62 နှစ်ရှိရမည်၊ မွေးစာရင်း သို့မဟုတ် NID အထောက်အထားရှိရမည်၊ ပျမ်းမျှလစဉ်ဝင်ငွေ BDT 10,000 ထက် မပိုရပါ။ ဆင်းရဲနွမ်းပါးသူ၊ မြေမဲ့သူ၊ အလုပ်မလုပ်နိုင်သူ၊ မုဆိုးမ သို့မဟုတ် လူမှုရေးအရ အထီးကျန်သူတို့ကို ဦးစားပေးရွေးချယ်သည်။ အကျိုးခံစားခွင့်မှာ တစ်လလျှင် BDT 650 ဖြစ်ပြီး အကျိုးခံစားသူ 61 သိန်းအတွက် မိုဘိုင်းငွေကြေးဝန်ဆောင်မှု၊ ကိုယ်စားလှယ်ဘဏ်လုပ်ငန်း သို့မဟုတ် ဘဏ်အကောင့်မှတစ်ဆင့် ပေးချေသည်။ ပင်စင်၊ Vulnerable Group Development ပံ့ပိုးမှု သို့မဟုတ် အစိုးရ/NGO မှ ပုံမှန်အကျိုးခံစားခွင့်ရသူများကို ချန်လှပ်နိုင်သည်။ ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်တွင် တစ်နိုင်ငံလုံးသုံး စောင့်ရှောက်မှုအာမခံစနစ်၊ စောင့်ရှောက်မှုအဆင့်သတ်မှတ်ချက် သို့မဟုတ် စောင့်ရှောက်စရိတ်ထောက်ပံ့မှု မရှိကြောင်း အတည်ပြုထားသည်။ အသက်ကြီးသူများနှင့် မသန်စွမ်းသူများသည် မိသားစုနှင့် ဆွေမျိုးများ၏ စောင့်ရှောက်မှုကို အများအားဖြင့် အားကိုးကြသည်။ Parents Maintenance Act 2013 အရ သားသမီးများသည် မိဘတို့၏ အစားအစာ၊ အဝတ်အစား၊ ဆေးကုသမှု၊ နေထိုင်စရာနှင့် အဖော်ပြုမှုတို့ကို ပံ့ပိုးရသည်။ တရားဝင်ပံ့ပိုးမှုများမှာ ကွဲပြားပြီး ဝင်ငွေ သို့မဟုတ် မသန်စွမ်းမှုနှင့် ဆက်စပ်လေ့ရှိသည်။ လူမှုဝန်ဆောင်မှုဌာနသည် မသန်စွမ်းထောက်ပံ့ကြေးနှင့် ပညာသင်ထောက်ပံ့ကြေးများကို စီမံခန့်ခွဲပြီး သက်ဆိုင်ရာလုပ်ငန်းစဉ်များတွင် Disability Information System မှတ်ပုံတင်မှု သို့မဟုတ် ကျောင်းလက်မှတ်ကို အသုံးပြုသည်။ ဘဝအဆင့်တစ်လျှောက် အန္တရာယ်များတွင် ကလေးအလွဲသုံးစားမှု၊ လူကုန်ကူးမှု၊ ကလေးထိမ်းမြားမှု၊ မိသားစုကွဲကွာမှု၊ တရားစီရင်ရေးစနစ်နှင့် ထိတွေ့ရမှု၊ ရာသီဥတုနှင့် သဘာဝဘေးအရေးပေါ်အခြေအနေတို့ ပါဝင်သည်။ Child Helpline 1098 သည် ကာကွယ်ပေးခြင်း၊ ကယ်ဆယ်ခြင်း၊ အကြံပေးခြင်း၊ ဥပဒေအကူအညီနှင့် လွှဲပြောင်းပေးခြင်းတို့အတွက် 24 နာရီဖွင့်လှစ်သည်။ အမျိုးသမီးနှင့် ကလေးများအပေါ် အကြမ်းဖက်မှုဆိုင်ရာ ဖုန်းလိုင်းမှာ 109၊ အမျိုးသားအရေးပေါ်ဖုန်းမှာ 999၊ မီးသတ်ဌာနမှာ 102၊ သဘာဝဘေးကြိုတင်သတိပေးမှုမှာ 1090 ဖြစ်သည်။ အစိုးရဌာနများ၊ ရဲတပ်ဖွဲ့၊ ဒေသဆိုင်ရာအုပ်ချုပ်ရေးနှင့် NGO များက ကာကွယ်ရေး၊ ကလေးအတွက် သင့်လျော်သောနေရာများ၊ မိသားစု သို့မဟုတ် လူမှုအသိုင်းအဝိုင်းသို့ ပြန်လည်ပေါင်းစည်းရေးတို့ကို ပံ့ပိုးနိုင်သည်။ လက်ရှိ National Legal Aid Services Organization ပေါ်တယ်တွင် 16699 ကို အသုံးပြုပြီး ရဲတပ်ဖွဲ့လမ်းညွှန်စာရင်းတစ်ခုတွင် 16430 ကို ဆက်လက်ဖော်ပြထားသဖြင့် အသုံးမပြုမီ စစ်ဆေးသင့်သည်။ ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ၏ လူမှုဖူလုံရေးဆိုင်ရာ အခြေခံမူများတွင် မိမိဆန္ဒမပါဘဲ အခက်အခဲကြုံရသူ၊ အလုပ်လက်မဲ့၊ ဖျားနာသူ၊ မသန်စွမ်းသူ၊ မုဆိုးမ၊ မိဘမဲ့နှင့် အသက်ကြီးသူများကို ပံ့ပိုးရန် ပါဝင်သည်။ လက်တွေ့အကျိုးခံစားခွင့်များကို အများအားဖြင့် သတ်မှတ်ထားသောအုပ်စုများအတွက်သာ ပေးပြီး ဘတ်ဂျက်၊ စာရွက်စာတမ်း၊ ရွေးချယ်မှုလုပ်ငန်းစဉ်နှင့် ဒေသဆိုင်ရာစွမ်းရည်အပေါ် မူတည်သည်။ ဖုန်းလိုင်းများအတွက် ပုံမှန်အခကြေးငွေ ဖော်ပြထားခြင်းမရှိသော်လည်း သယ်ယူပို့ဆောင်ရေး၊ စောင့်ဆိုင်းချိန်နှင့် ရုံး သို့မဟုတ် ဝန်ဆောင်မှုပေးသူထံ ဝင်ရောက်နိုင်မှုတို့သည် ကွာခြားနိုင်သည်။