Àwọn ìnáwó ní Benin

Ètò ìnáwó tó bójú mu fún Benin ya owó oṣooṣù déédéé sọ́tọ̀ kúrò ní ìnáwó ọdọọdún tàbí àìdúró déédéé. Owó ilé, iná mànàmáná, omi, oúnjẹ, ọkọ̀, ìbánisọ̀rọ̀ àti ìtọ́jú déédéé sábà máa ń tún ṣẹlẹ̀ jálẹ̀ ọdún. Owó ilé-ẹ̀kọ́, owó ìbẹ̀rẹ̀ ilé, ayẹyẹ, owó ìrànlọ́wọ́ ẹbí, ìtọ́jú ìṣègùn, àtúnṣe àti ọkọ̀ pajawiri lè fa ìnáwó ńlá ní àkókò kan. Ìwádìí agbo ilé EHCVM2 ti 2021–22 kọ ìnáwó ọdọọdún àárín orílẹ̀-èdè 2,523,938 FCFA àti ìnáwó àárín fún ẹnìkọ̀ọ̀kan 423,881 FCFA sílẹ̀. Nípa pípín nọ́ńbà, èyí dọ́gba pẹ̀lú nǹkan bí 210,328 FCFA fún agbo ilé kan lóṣooṣù àti 35,323 FCFA fún ẹnìkọ̀ọ̀kan lóṣooṣù. Agbo ilé àárín ní ọmọ ẹgbẹ́ 5.2; 4.9 ní agbègbè ìlú àti 5.4 ní ìgbèríko. Àwọn nọ́ńbà wọ̀nyí ṣàpèjúwe ìnáwó àárín àtijọ́, kì í ṣe ìdánilójú owó-wiwọlé tàbí ìnáwó tó kéré jù lọ lónìí. Ṣe àtúnṣe ìṣírò déédéé pẹ̀lú INStaD IHPC, atọ́ka owó oníbàárà orílẹ̀-èdè àti àyẹ̀wò ọjà agbègbè. Ìpìlẹ̀ IHPC jẹ́ ti ọdún 2023; ní July 2026 ó jẹ́ 102.8, ó sì ga ní 0.1% láti oṣù tó ṣáájú. Epo ọkọ̀, títí kan essence kpayo, kópa nínú ìlọsíwájú náà; iye ọjà agbègbè àti ti òkèèrè sì lè yí padà lọ́nà ọ̀tọ̀. Owó ilé tú ká, ó sì dá lórí àdúgbò, ìlú, irú yàrá tàbí àgbàlá àti ohun tí a lè ṣọ̀rọ̀ lórí nígbà náà. Agbo ilé lè yá ilé lọ́wọ́ ẹni aládàáni, pín ilé ẹbí, lo yàrá àìlólùná tàbí ṣiṣẹ́ sí ríra ilé. Yálà kì í ṣe gbogbo ìnáwó ìbẹ̀rẹ̀: owó ìdógò, owó aṣojú, ohun èlò ìpèsè, ìtọ́jú àti gbigbe ilé tún lè wà. Gẹ́gẹ́ bí Òfin No. 2022-30, owó ìdógò kò gbọ́dọ̀ ju owó yálà oṣù mẹ́ta lọ, ó sì yẹ kí a dá a padà àyàfi gbèsè tó tọ́ tàbí ìbàjẹ́ tí a fìdí múlẹ̀. Àdéhùn yálà ìkọ̀wé, àkójọ ohun ilé, rísítì ìsanwó àti àkọsílẹ̀ kedere ti owó ìdógò ń dín àríyànjiyàn kù. A kò rí àkójọ yálà orílẹ̀-èdè tàbí nọ́ńbà ìtọ́kasí yálà tó wà lọ́wọ́; nítorí náà, jẹ́rìí sí i ní agbègbè, pàápàá ní Littoral àti Atlantique ìlú. SBEE, Société béninoise d’énergie électrique, ló ń pèsè iná mànàmáná jù lọ. Fún oníbàárà kékeré aládàáni tó san lẹ́yìn lílo, owó jẹ́ 88 FCFA fún kWh tí lílo bá kéré sí 20 kWh fún àkókò ọjọ́ 30, pẹ̀lú owó dúró ṣinṣin 500 FCFA fún kVA; ìpele 0–250 kWh jẹ́ 125 FCFA fún kWh pẹ̀lú owó dúró ṣinṣin, lílo tó ju 250 kWh lọ sì jẹ́ 148 FCFA fún kWh pẹ̀lú owó dúró ṣinṣin. Iná tí a san tẹ́lẹ̀ jẹ́ 125 FCFA fún kWh pẹ̀lú 500 FCFA fún kVA. SONEB, Société nationale des eaux du Bénin, ló ń pèsè omi; ilé tó ní ìsopọ̀ san 198 FCFA fún m³ fún 0–5 m³ ní ọjọ́ 30, 453 FCFA fún m³ fún 6–50 m³, àti 658 FCFA fún m³ fún ohun tó ju 50 m³ lọ, pẹ̀lú VAT 18% tí a sọ fún àwọn ìpele gíga. Omi láti ibi àpapọ̀ jẹ́ 330 FCFA fún m³ pẹ̀lú VAT. Ìsọfúnni SONEB ní ìtakora nípa VAT fún ìpele àkọ́kọ́; nítorí náà, ṣàyẹ̀wò owó-ìwé náà. Owó gbọ́dọ̀ san láàárín ọjọ́ iṣẹ́ márùn-ún lẹ́yìn fífi owó-ìwé hàn, àìsanwó sì lè fa dídá iṣẹ́ dúró. Àwọn agbo ilé tí kò ní ìsopọ̀ lè san fún omi tí a rà àti ìmọ́tótó, wọ́n sì lè lo ẹrọ́ amúná, ohun èlò oorun tàbí kerosene fún agbára. Oúnjẹ sábà jẹ́ ewu ìnáwó tó tóbi jù ní ìṣe. Àwọn ohun tí a sábà rà ni àgbàdo, gari, ìrẹsì, iṣu, tòmátì àti àlùbọ́sà; àwọn agbo ilé tún lè gbára lé ohun tí wọ́n gbin fúnra wọn, yíyí oúnjẹ gẹ́gẹ́ bí àsìkò, pínpín tàbí ọjà àìlólùná. EHCVM2 kọ́ pé 59.9% àwọn agbo ilé ní àìní oúnjẹ déédéé tàbí líle, títí kan 14.4% tó ní àìní oúnjẹ líle. Ìwọ̀n náà jẹ́ 58.1% ní ìlú àti 61.4% ní ìgbèríko; Couffo, Zou, Ouémé àti Mono ní ìwọ̀n gíga tí a kọ sílẹ̀, Donga sì ní ìwọ̀n kékeré. Ní June 2026, iye iṣu, tòmátì, ata àti àlùbọ́sà ń gòkè ní ọ̀pọ̀ ọjà tí a ń ṣọ́ bí ìpèsè ṣe ń dín kù, nígbà tí gari ń dín kù tàbí dúró gẹ́gẹ́ bí ìlú. Ìṣọ́ ọ̀sọ̀ọ̀sẹ̀ bo Cotonou, Porto-Novo, Parakou, Bohicon, Natitingou àti Lokossa. Owó ìrìnàjò dá lórí jíjìn, iye ìrìnàjò, ipò ọ̀nà àti bóyá a ń ṣọ̀rọ̀ lórí owó. Zémidjan, tàbí taxi-moto, ṣe pàtàkì ní àwọn agbègbè ìlú, títí kan Grand Nokoué. Taxi-ville, ọkọ̀ ọ̀nà pínpín láàárín ìlú àti alùpùpù aládàáni jẹ́ àṣàyàn mìíràn. A kò rí àkójọ owó ìrìnàjò arìnrìn-àjò orílẹ̀-èdè tó wà lọ́wọ́; nítorí náà, ìṣírò tó wúlò ni láti sọ iye ìrìnàjò déédéé di púpọ̀ sí jíjìn àti ipò epo lọ́wọ́. INStaD kọ ìlọsíwájú 0.7% nínú ọkọ̀ arìnrìn-àjò lójú ọ̀nà ní June 2026, essence kpayo sì ga 2.0% ní July 2026. Àwọn olùṣiṣẹ́ tí a forúkọsílẹ̀, ọkọ̀ tó ní ìwé àṣẹ, ìbánigbọ́lé àti àyẹ̀wò ẹ̀rọ lè ní òfin tí kò kan ọ̀nà àìlólùná bákan náà. Ìnáwó ìlera ní ìbẹ̀wò, oògùn, ìdánwò, ọkọ̀ ìtọ́kasí, ìgbàwọlé ilé ìwòsàn àti ìtọ́jú aládàáni tí a kò san padà. Ọ̀nà tó wọ́pọ̀ bẹ̀rẹ̀ láti Centre de Santé sí Hôpital de Zone tàbí ilé ìwòsàn ẹ̀ka ìjọba, lẹ́yìn náà sí CHU tàbí CNHU bí ó bá yẹ. ARCH, Assurance pour le renforcement du capital humain, ń ṣiṣẹ́ ní gbogbo ẹ̀ka ìjọba 12 gẹ́gẹ́ bí ìwé ìwádìí ṣe sọ. Ìjọba ń san gbogbo owó ìbánigbọ́lé fún àwọn ará Benin tó jẹ́ aláìní gan-an, ó sì ń san apá kan fún àwọn ará Benin tí kò jẹ́ aláìní gan-an; ṣùgbọ́n ìforúkọsílẹ̀, ìdánimọ̀ ẹ̀rọ, ilé-iṣẹ́ tí a bá ṣe àdéhùn, ohun tí ìbánigbọ́lé bo àti owó àfikún ń ní ipa lórí owó gidi. Àwọn iye ìtọ́kasí ètò ni 350 FCFA fún ìbẹ̀wò ìtọ́jú àìsàn, 3,500 FCFA fún ìtọ́jú oyún kí ọmọ tó bí, àti 7,500 FCFA fún ìrọbí àdánidá tí a ràn lọ́wọ́. Iye wọ̀nyí jẹ́ ìtọ́kasí olùpèsè tàbí ètò, kì í ṣe owó tí gbogbo aláìsàn dájú pé yóò san. Owó tí ènìyàn ń san fúnra rẹ̀ jẹ́ 42.5% ti gbogbo ìnáwó ìlera lọ́wọ́ ní 2022. Ìnáwó ẹ̀kọ́ yàtọ̀ gẹ́gẹ́ bí irú ilé-ẹ̀kọ́ àti ìpele. A pinnu pé owó ilé-ẹ̀kọ́ àti ìwé-ẹ̀kọ́ fún ilé-ẹ̀kọ́ ìjọba ti ìtọ́jú ọmọdé àti alákọ̀ọ́bẹ̀rẹ̀ ni ìjọba yóò san; síbẹ̀, ẹbí lè san fún ohun èlò, aṣọ ilé-ẹ̀kọ́, ọkọ̀, oúnjẹ, ilé-ounjẹ ilé-ẹ̀kọ́ àti owó míì tó ṣeé ṣe. Láti ọdún ẹ̀kọ́ 2026–27, gbogbo ọmọbìnrin ará Benin ní ilé-ẹ̀kọ́ girama àti imọ̀-ẹ̀rọ ti ìjọba ni a bo pẹ̀lú ìsanwó ọ̀fẹ́ ní gbogbo orílẹ̀-èdè. Àwọn ọmọkùnrin, ilé-ẹ̀kọ́ aládàáni àti owó àfikún ṣì lè ní owó. A kò rí àkójọ owó ilé-ẹ̀kọ́ aládàáni orílẹ̀-èdè tó wà lọ́wọ́; nítorí náà, ilé-ẹ̀kọ́ ló yẹ kí ó jẹ́rìí iye àti ìtòlẹ́sẹẹsẹ ìsanwó. Ìnáwó ẹ̀kọ́ sábà pọ̀ ní ìbẹ̀rẹ̀ ọdún ẹ̀kọ́, ó sì dá lórí iye àti ọjọ́-orí àwọn ọmọ. Ìnáwó ẹbí sábà wá ní pínpín ilé, fífi owó ránṣẹ́, ìrànlọ́wọ́ ìbátan, tontines, ìrànlọ́wọ́ ara-ẹni tàbí ìtọ́jú ọmọdé, àwọn ìbátan aboyún, àgbàlagbà àti àwọn ènìyàn tó ní àìlera. EHCVM2 rí pé 34.0% àwọn agbo ilé ti gba owó ìrànlọ́wọ́ ní oṣù 12 tó ṣáájú, 29.0% àwọn ìrànlọ́wọ́ sì wá láti ọ̀dọ̀ ẹni tó jẹ́ ìbátan. Owó wọ̀nyí kò dé déédéé, ó sì dá lórí ìbáṣepọ̀ àyàfi tí wọ́n bá jẹ́ ti ètò ARCH tàbí iṣẹ́ àwùjọ pàtó. Ìbánisọ̀rọ̀ wà nípasẹ̀ àṣàyàn ohùn àti dátà tí a san tẹ́lẹ̀ láti ọwọ́ MTN, Moov Africa àti SBIN/Celtiis. Àpẹẹrẹ tí ARCEP fọwọ́ sí sọ nǹkan bí 70 MB láti MTN, 100 MB láti Moov àti 125 MB láti SBIN fún 100 FCFA, tó sábà wúlò fún wákàtí 24; àṣàyàn 25 FCFA ń pèsè nǹkan bí 16–17 MB fún wákàtí 24. Ìwọlé waya tàbí fiber dá lórí olùpèsè àti àdírẹ́sì. Fi owó fífi kún àkọọ́lẹ̀ kéékèèké léraléra, fóònù, gbigba agbára àti iná sínú ètò ìnáwó. Mobile Money jẹ́ ọ̀nà ìsanwó, kò sì yí ààlà láàárín ìnáwó ojoojúmọ́ àti iṣẹ́ ilé-ifowopamọ́ padà. Ìsinmi jẹ́ ìnáwó àṣàyàn síi, ó sì yàtọ̀ gẹ́gẹ́ bí owó-wiwọlé, ìlú àti àyíká àwùjọ. Iṣẹ́ àwùjọ tàbí ìsìn ọ̀fẹ́ lè wà lẹ́gbẹ̀ẹ́ ilé oúnjẹ tí a san, maquis, hotẹẹli, eré ìdárayá, sinimá, ìṣẹ̀lẹ̀ àti ìrìnàjò afẹ́fẹ́. Àpò oníbàárà November 2024 fi ìwọ̀n 162 nínú 10,000 fún ìsinmi àti àṣà, àti 1,156 nínú 10,000 fún ilé oúnjẹ àti hotẹẹli; èyí fi ipò wọn hàn nínú ìṣírò owó, kì í ṣe owó tí agbo ilé gbọ́dọ̀ ná. Nítorí náà, ètò ìnáwó tó wúlò bẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú ìwọ̀n agbo ilé àti ibi tí wọ́n ń gbé, ó ṣe àkójọ ilé àti ohun èlò ìpèsè tó dúró ṣinṣin, ó ṣírò oúnjẹ àti ọkọ̀ lọ́sọ̀ọ̀sẹ̀, ó fi ìbánisọ̀rọ̀, ẹ̀kọ́, ìlera àti ìrànlọ́wọ́ ẹbí kún un, ó sì fi owó sílẹ̀ fún ìnáwó àìdúró déédéé. Fi àbájáde wé yálà agbègbè, owó ọjà lọ́wọ́ àti ìwọlé iṣẹ́, dípò lílo àárín ìwádìí orílẹ̀-èdè tàbí ìlà òṣì 287,715 FCFA fún ẹnìkọ̀ọ̀kan lọ́dún ní 2021–22 gẹ́gẹ́ bí àfojúsùn ìnáwó lónìí.