Gbèsè ní Bẹ̀nẹ̀

Àwọn báńkì sábà máa ń ṣàyẹ̀wò ìdánimọ̀, owó-wíwọlé tàbí ìṣàn owó, àkáǹtì, ohun ìní ìdánilójú àti nígbà míì olùdánilójú. Institutions de Microfinance (IMF) sábà ń ṣiṣẹ́ fún àwọn olùyá kékeré tàbí ti ìgbèríko nípasẹ̀ ìfowópamọ́, ọmọ ẹgbẹ́ tàbí ẹgbẹ́; ohun tí wọ́n béèrè, owó, ìgbà ìsanpadà àti ìdánilójú sinmi lórí olùpèsè àti àdéhùn. Yíya lọ́wọ́ àìjẹ́-bí-àṣà nípasẹ̀ tontine, àjọ ìrànlọ́wọ́ (associations d'entraide), mọ̀lẹ́bí tàbí oníṣòwò lè gbára lé ìbáṣepọ̀ àti jíjẹ́ ẹni tó sún mọ́ ọn, ṣùgbọ́n ó ní ààbò ìwé àti ti ìṣàkóso tó dín kù. Kí o tó fọwọ́ sí àdéhùn kírẹ́dítì, ṣírò owó àkọ́kọ́, èlé, owó iṣẹ́, ìbánigbọ̀wọ́, ìtanràn àti gbogbo iye ìsanpadà. Fi ìgbà ìsanwó, gígùn àdéhùn, ohun ìní ìdánilójú àti àbájáde àìsanwó wé ara wọn dípò fífi iye ìsanwó nìkan wé. Ààlà èlé tó ga jù ní UMOA, tó bẹ̀rẹ̀ ní 1 Oṣù Kẹfà 2026, jẹ́ 14% lọ́dún fún báńkì àti 24% lọ́dún fún ilé-iṣẹ́ kírẹ́dítì, IMF àti àwọn aṣojú ọrọ̀-ajé mìíràn; owó iṣẹ́ tó bófin mu, ìbánigbọ̀wọ́ àti ìtanràn àdéhùn ṣì lè ní ipa lórí gbogbo owó. Òfin Bẹ̀nẹ̀ No. 2025-14 ló ń ṣàkóso iṣẹ́ IMF, pẹ̀lú ìṣàkóso, owó-orí àkọ́kọ́ tó kéré, òfin ààbò ọrọ̀-ajé, ààbò oníbàárà àti ọmọ ẹgbẹ́, bí a ṣe ń bójú tó ilé-iṣẹ́ tó ní ìṣòro àti àṣàyàn ìnáwó Islam. Nítorí ojuse àwọn ilé-iṣẹ́ ń yí padà, jẹ́rìí ojuse ANSSFD àti Direction générale du Secteur Financier gẹ́gẹ́ bí Decree No. 2026-402, kí o sì ṣàyẹ̀wò àṣẹ IMF lórí àtòjọ olùṣàkóso tuntun. Bureau d'Information sur le Crédit (BIC) jẹ́ ọ́fíìsì àkọsílẹ̀ kírẹ́dítì aládàáni agbègbè tó sopọ̀ mọ́ ètò BCEAO. Pẹ̀lú ìfọwọ́sí ṣáájú, ó lè kó ìtàn owó, ìwífún ìjọba àti ìtàn sísan owó iṣẹ́ jọ, kí ó sì pín in. Oníbàárà lè béèrè ìròyìn agbára ìsanwó ọ̀fẹ́ kan, kí ó sì béèrè àtúnṣe nípasẹ̀ BIC tàbí ayánilówó tàbí IMF; ayánilówó tàbí IMF tó gba ẹ̀dùn-ọkàn gbọ́dọ̀ fi í ránṣẹ́ sí BIC láàárín ọjọ́ iṣẹ́ márùn-ún, lẹ́yìn náà a fi ìròyìn àtúnṣe ránṣẹ́ sí oníbàárà àti àwọn tó gba dátà tuntun. Kíkọ̀ láti fọwọ́ sí lè dín ìwọlé sí kírẹ́dítì kù tàbí mú kí ayánilówó ka ewu náà sí ńlá. Ìsanwó échéance tó pẹ́ tàbí impayé lè fa owó àdéhùn tàbí ìtanràn, ìgbésẹ̀ gbígba gbèsè, àbájáde BIC búburú àti ewu fún olùdánilójú tàbí ohun ìní ìdánilójú. Kò sí ẹ̀rí pé Bẹ̀nẹ̀ ní ìdádúró ìsanwó gbogbogbòò tí òfin dá sílẹ̀, ẹ̀tọ́ àtúnṣètò gbèsè tó kan gbogbo ènìyàn tàbí ìdáríjì gbèsè oníbàárà gbogbogbòò. Ayánilówó lè gba àwọn ipò tuntun, ṣùgbọ́n ìfọwọ́sowọ́pọ̀ ẹnu kò yí àdéhùn padà fúnra rẹ̀. OQSF ń gba ẹ̀dùn-ọkàn àti ṣe ìlaja fún báńkì, IMF, olùpèsè owó ẹ̀rọ itanna, FinTech, ìbánigbọ̀wọ́ àti La Poste; ANSSFD tún ní ọ̀nà ẹ̀dùn-ọkàn IMF lọ́tọ̀. Ìlaja tàbí ẹ̀dùn-ọkàn kò pa gbèsè rẹ́. Gẹ́gẹ́ bí OHADA AUVE Acte uniforme tí a tún ṣe àtúnṣe, tó bẹ̀rẹ̀ ní 16 Oṣù Kejìlá 2024, gbigba gbèsè lè ní injonction de payer àti ìdì ohun ìní fún ààbò tàbí ìmúṣẹ, títí kan owó tí a jẹ, owó iṣẹ́ àti dúkìá, ní ìbámu pẹ̀lú òfin tó kan àti àfikún gbèsè ìjọba. Ìwé ilé-ẹjọ́, ìkéde ìdì ohun ìní, àríyànjiyàn olùdánilójú àti ìhalẹ̀ gbígba gbèsè láìbófin mu nílò ìmọ̀ràn láti ọ̀dọ̀ avocat tàbí huissier tó tóótun ní Bẹ̀nẹ̀. Ilé-iṣẹ́ lè lo ìlànà OHADA bíi conciliation, règlement préventif, redressement judiciaire tàbí liquidation des biens, ṣùgbọ́n àwọn ìlànà wọ̀nyí kì í ṣe ètò ìdáríjì gbèsè ilé gbogbogbòò. Lẹ́yìn ìsanpadà, gba solde tàbí quittance ní àkọsílẹ̀, béèrè kí wọ́n tú ohun ìní ìdánilójú àti ìdánilójú padà, kí o sì ṣàyẹ̀wò pé wọ́n ti ṣe àtúnṣe àkọsílẹ̀ BIC. Àwọn ilé-iṣẹ́ bíi Caisse Autonome de Gestion de la Dette lábẹ́ Ministry of Economy and Finance, ètò CAA àtijọ́ àti DGTCP ló ń ṣàkóso gbèsè ìjọba; awin orílẹ̀-èdè ni, kì í ṣe gbèsè oníbàárà aládàáni. Ministry of Economy and Finance ti Bẹ̀nẹ̀ ròyìn gbèsè ìjọba tó jẹ́ ìpín 52.8 nínú ọgọ́rùn-ún GDP fún 2025, nígbà tí àtúnyẹ̀wò IMF ti Kínní 2026 fi gbèsè ìjọba àárín sí 60.5 nínú ọgọ́rùn-ún GDP ní òpin 2024 lẹ́yìn àtúnpín awin. Àwọn nọ́ńbà wọ̀nyí lo ààyè ìṣirò, ọ̀nà àti ọjọ́ tó yàtọ̀, a kò sì gbọdọ̀ fi wọ́n wé ara wọn bí ìwọ̀n kan náà.