Owó orí ní Bẹ̀nẹ̀

Ètò owó orí Bẹ̀nẹ̀ dá lórí Code Général des Impôts pàtàkì, tí Loi n°2024-34 ṣe àtúnṣe fún 2025, àti òfin ìnáwó 2026, Loi n°2025-22. Owó orí taara ní owó orí èrè ilé-iṣẹ́, owó orí èrè iṣẹ́, owó orí owó-oṣù, owó orí èrè ìdókòwò, owó orí owó ilé tí a yá àti owó orí èrè títà dúkìá gidi. Owó orí aiṣe-taara ní owó orí iye-àfikún (TVA), Acompte sur Impôt assis sur les Bénéfices (AIB), owó orí ọjà pàtó, owó lórí ìbánisọ̀rọ̀, epo, ibùgbé, ìpolówó, iná àti omi, àti owó ìforúkọsílẹ̀ àti ontẹ. Àwọn ìjọba ìbílẹ̀ àti communal council ń gba owó agbègbè lọ́tọ̀, títí kan taxe foncière unique (TFU), owó orí ọkọ̀ àti àwọn owó ìrìnnà tàbí ìmọ́tótó kan. Direction Générale des Impôts (DGI), lábẹ́ Ministry of Economy and Finance, ń ṣe iṣírò, gbígba àti àyẹ̀wò ọ̀pọ̀ owó orí, ó sì ń bójú tó ìtakò ìṣàkóso. Direction Générale des Douanes ló ń bójú tó owó àṣà, TVA ọjà tí a kó wọlé àti AIB. Ẹnìkọ̀ọ̀kan tàbí ilé-iṣẹ́ tó ní ojúṣe owó orí sábà nílò Identifiant Fiscal Unique (IFU), nọ́ńbà ìdánimọ̀ owó orí oní-nọ́ńbà 13. Ìforúkọsílẹ̀ ní ifu.impots.bj jẹ́ ọ̀fẹ́; ìtọ́sọ́nà tí a tẹ̀ jáde sọ pé ó sábà gba wákàtí 72, ṣùgbọ́n àkókò gidi lè yàtọ̀. IFU máa ń wà lórí risiti, ìwé-ẹ̀rí, ìkéde àti ìwé ìṣàkóso. Oníṣòwò aládàáni sábà ń lo IFU olùdásílẹ̀ iṣẹ́ náà; ilé-iṣẹ́ òkèèrè tó ń ṣiṣẹ́ láìsí ẹ̀ka ní Bẹ̀nẹ̀ nílò aṣojú owó orí. Ilé-iṣẹ́ gbọ́dọ̀ forúkọ sílẹ̀, fi ìkéde sílẹ̀, san owó ní àkókò, pa ìwé ìtìlẹ́yìn mọ́, kí wọ́n sì tọ́jú àkọsílẹ̀ ìṣirò ní Faransé gẹ́gẹ́ bí òfin OHADA. Ilé-iṣẹ́ tó wà lábẹ́ òfin ìwé-ìṣirò TVA tó yẹ gbọ́dọ̀ fúnni ní risiti tí a ṣe déédéé nípasẹ̀ MECeF tàbí e-MECeF, àwọn olùsan owó orí sì gbọ́dọ̀ béèrè risiti déédéé lọ́wọ́ olùpèsè. A lè fi ìkéde àti owó ránṣẹ́ nípasẹ̀ iṣẹ́ oní-nọ́ńbà DGI. Àwọn ètò owó orí pàtàkì fún ilé-iṣẹ́ ni owó orí èrè ilé-iṣẹ́ àti owó orí èrè iṣẹ́. Owó orí èrè ilé-iṣẹ́ sábà jẹ́ 30%, 25% fún ilé-iṣẹ́ ilé-iṣẹ́ iṣelọpọ àti ilé-ẹ̀kọ́ aládàáni. Owó orí kékeré rẹ̀ sábà jẹ́ 1% owó tí a gbà, 3% fún ìkọ́lé àti iṣẹ́ gbogbogbò, àti 10% fún ilé-iṣẹ́ tó dojú kọ́ ohun-ìní gidi, pẹ̀lú iye ìsàlẹ̀ 500,000 FCFA. Owó ìṣáájú mẹ́rin yẹ ní ọjọ́ 10 Oṣù Kẹta, 10 Oṣù Kẹfà, 10 Oṣù Kẹsàn-án àti 10 Oṣù Kejìlá; ìkéde ọdọọdún àti ìsanwó tó kù sábà yẹ ní 30 Oṣù Kẹrin. Owó orí èrè iṣẹ́ sábà jẹ́ 30%, tàbí 25% fún ilé-ẹ̀kọ́ aládàáni; iye kékeré rẹ̀ jẹ́ 1.5%, 3% fún ìkọ́lé àti iṣẹ́ gbogbogbò, àti 10% fún iṣẹ́ ohun-ìní gidi, pẹ̀lú iye ìsàlẹ̀ 500,000 FCFA àti àwọn àkókò pàtàkì kan náà. Taxe professionnelle synthétique (TPS) lè rọ́pò owó orí èrè iṣẹ́, patente, licence àti ìdá owó agbanisíṣẹ́ fún ilé-iṣẹ́ tó yẹ tí owó títà rẹ̀ kò ju ààlà tí ministry pinnu lọ. Ó sábà jẹ́ 5% owó tí a gbà lọ́dún, pẹ̀lú ó kéré tán 10,000 FCFA àti 4,000 FCFA fún ORTB, tí a ń ṣe iṣírò fún ìjọba ìbílẹ̀ àti ibi iṣẹ́ kọ̀ọ̀kan. Ìkéde ọdọọdún yẹ ní 30 Oṣù Kẹrin. Ilé-iṣẹ́ tó kọjá ààlà náà sábà wọ ètò owó orí èrè iṣẹ́ láti oṣù tó tẹ̀lé, tàbí láti ọdún tó tẹ̀lé bí ó bá kọjá ààlà ní Oṣù Kejìlá. Ilé-iṣẹ́ tuntun ní àǹfààní àyọkúrò TPS fún oṣù 12. Ilé-iṣẹ́ tí owó títà rẹ̀ kò ju 50,000,000 FCFA láìka owó orí sí, tó sì darapọ̀ mọ́ Centre de Gestion Agréé (CGA), lè rí ìdínkù owó orí 40% ní ọdún kìíní sí kẹrin àti àyọkúrò àyẹ̀wò fún ọdún méjì, pẹ̀lú àwọn àyọkúrò kan. Àwọn ilé-iṣẹ́ TIC tí a yàn, tí owó títà wọn kò ju 100,000,000 FCFA láìka owó orí sí, lè gba 0% owó orí èrè ilé-iṣẹ́ àti ìdá owó agbanisíṣẹ́ ní ọdún kìíní àti kejì, àti 50% ní ọdún kẹta. Owó orí owó-oṣù, tí a ń pè ní Impôt sur les traitements et salaires (ITS), ń lo àwọn ìpele oṣooṣù tó ń pọ̀ sí i: 0% títí dé 60,000 FCFA; 10% láti 60,001 sí 150,000; 15% láti 150,001 sí 250,000; 19% láti 250,001 sí 500,000; àti 30% lókè 500,000 FCFA. Agbanisíṣẹ́ ń dá ITS dúró nígbà tí ó bá san owó-oṣù, ó sì ń fi í ránṣẹ́ pẹ̀lú ìkéde oṣooṣù kí ọjọ́ 10 oṣù tó tẹ̀lé tó dé. Ìdá owó agbanisíṣẹ́, VPS, sábà jẹ́ 4%, tàbí 2% fún ilé-ẹ̀kọ́ aládàáni; àwọn olùsan TPS kò san VPS. Owó ORTB fi 1,000 FCFA kún un ní Oṣù Kẹta àti 3,000 FCFA ní Oṣù Kẹfà; ìpele ITS tó kéré jù ni a yọ kúrò nínú owó àfikún Oṣù Kẹfà. Owó tí a rí látinú ìdókòwò wà lábẹ́ IRCM, owó orí èrè dúkìá alágbéká. Owó ìpín èrè sábà ní owó orí 10%, tàbí 5% fún ipò aláìgbé tàbí títà lórí ọjà ìṣòwò. Owó míì láti inú ààbò owó sábà ní 15%; ìwé ìdókòwò ìjọba ní 6%; ìwé ìdókòwò UEMOA ní 3% fún àkókò ọdún márùn-ún sí mẹ́wàá àti 0% fún tó ju ọdún mẹ́wàá lọ; èrè lórí gbèsè tàbí owó ìfowópamọ́ ní 15%. A sábà gbọ́dọ̀ dá owó dúró kí a sì san án kí ọjọ́ 10 oṣù tó tẹ̀lé tó dé. Ẹni tó gba èrè lórí owó láti òkèèrè lè ní láti san owó orí náà fúnra rẹ̀ ní ọjọ́ yẹn. Owó orí owó ilé tí a yá, IRF, sábà jẹ́ 12% owó yíya gẹ́gẹ́ bí ó ti rí, pẹ̀lú 4,000 FCFA fún ORTB. Ẹni tó yá ilé sábà dá 12% dúró, tàbí 10% bí onílé bá wà lábẹ́ owó orí èrè ilé-iṣẹ́ tàbí èrè iṣẹ́. Àtòjọ ilé tí a yá yẹ ní ọjọ́ 10 Oṣù Kejì, lẹ́yìn náà ni ìsanwó ìṣáájú mẹ́rin ní ọjọ́ 10 Oṣù Kẹta, Kẹfà, Kẹsàn-án àti Kejìlá, gẹ́gẹ́ bí àkókò owó orí iṣẹ́. Owó orí èrè títà dúkìá gidi, TPVI, sábà jẹ́ 5% lórí títà ilẹ̀ tàbí ilé, ìwé ẹ̀tọ́ ohun-ìní gidi tàbí ìwé ẹ̀tọ́ ohun alumọni, pẹ̀lú ó kéré tán 1% owó títà, a sì san án nígbà títà. Iye TFU ìjọba ìbílẹ̀ sábà jẹ́ 3% sí 7% fún ilẹ̀ tí a kò tíì kọ́lé àti 4% sí 8% fún ilé, pẹ̀lú ìwọ̀n àfidípò 5% àti 6% níbi tó bá yẹ. A sábà san ìdajì ní ọjọ́ 10 Oṣù Kejì, èyí tó kù sì ní 30 Oṣù Kẹrin. Owó orí ọkọ̀ wà láti 20,000 sí 60,000 FCFA fún ọkọ̀ aládàáni gẹ́gẹ́ bí agbára ẹ́ńjìnnì; ó jẹ́ 15,000 FCFA fún ọkọ̀ alágbáṣe kẹ̀kẹ́ mẹ́ta àti 150,000 tàbí 200,000 FCFA fún ọkọ̀ ilé-iṣẹ́. A sábà san án ní 30 Oṣù Kẹrin. TVA kan àwọn ìṣòwò tó wà lábẹ́ owó orí tí a ṣe ní Bẹ̀nẹ̀. Ministry ló ń pinnu ààlà owó títà; àwọn ilé-iṣẹ́ tó kéré sí i sábà yọ kúrò, pẹ̀lú àwọn àyọkúrò kan fún ìjọba àárín, ìjọba ìbílẹ̀ àti ilé-iṣẹ́ ìjọba, àwọn ilé-iṣẹ́ kékeré kan sì lè yàn láti wọ TVA. Ìwọ̀n déédéé jẹ́ 18%, títà sí òkèèrè sì sábà ní 0%. Ìkéde àti ìsanwó TVA yẹ lóṣooṣù kí ọjọ́ 10 tó dé. A lè yọ TVA ohun èlò tí a rà kúrò bí ìwé tí a béèrè tàbí risiti déédéé bá wà, a sì lè gbé owó àfikún tí a kò lò lọ sí ọjọ́ iwájú láìsí àkókò ìparí gbogbogbò. A lè dá owó padà lẹ́yìn oṣù méjì fún àwọn olùṣe ọjà, ilé-iṣẹ́ tó ń kó ju 50% owó títà rẹ̀ lọ sí òkèèrè, ohun èlò ìdókòwò tó ju 40,000,000 FCFA pẹ̀lú owó orí lọ, tàbí ìdádúró iṣẹ́ pátápátá, bí gbogbo gbèsè owó orí bá ti san. Àwọn ìsanwó kan sí olùpèsè kékeré tàbí tí a yọ kúrò tí ìjọba tàbí ìjọba ìbílẹ̀ ṣe ní dídá TVA 100% dúró; àwọn ipò pàtó míì ní 40%. AIB kan ọjà tí a kó wọlé, ríra ọjà inú orílẹ̀-èdè àti ìsanwó sí olùpèsè ọjà tàbí iṣẹ́. Àwọn ìwọ̀n àpẹẹrẹ ni 1% fún ọjà tí a kó wọlé tàbí tí a forúkọ sílẹ̀, 3% fún iṣẹ́ tí a forúkọ sílẹ̀ àti 5% fún olùpèsè tí kò ní IFU tàbí àwọn risiti kan tí kò déédéé. A gbọ́dọ̀ kéde kí a sì san AIB lóṣooṣù kí ọjọ́ 10 oṣù tó tẹ̀lé tó dé. A lè sábà yọ ọ́ kúrò lórí owó orí èrè ilé-iṣẹ́ tàbí èrè iṣẹ́; fún àwọn olùsan owó orí tí kò sí nínú àwọn ètò wọ̀nyí, ó lè jẹ́ owó ìkẹyìn. Dídá 10% míì dúró lè kan olùsan owó orí tí kò sí nínú àkọsílẹ̀ DGI; ìdádúró yẹn kò rọ́pò àwọn ojúṣe ìforúkọsílẹ̀, ìkéde tàbí ìsanwó mìíràn. Fún owó orí ààlà orílẹ̀-èdè, ibùgbé owó orí sábà dá lórí ilé tó wà títí, àárín àwọn ohun pàtàkì ìgbé ayé tàbí wíwà ní orílẹ̀-èdè fún ó kéré tán ọjọ́ 183 nínú oṣù 12. A sábà ń gba owó orí àwọn olùgbé lórí gbogbo owó tí wọ́n ń rí káàkiri ayé, àwọn tí kì í ṣe olùgbé sì ń san owó orí lórí owó tí orísun rẹ̀ wà ní Bẹ̀nẹ̀. Ibi iṣẹ́ tó dúró lè ní ibi iṣẹ́ tó dúró ṣinṣin, ibi ìkọ́lé tó gba ju oṣù mẹ́ta lọ tàbí iṣẹ́ tí a pèsè fún ju ọjọ́ 183 lọ nínú oṣù 12. Owó sí olùpèsè iṣẹ́ aláìgbé tí kò ní ibi iṣẹ́ tó dúró sábà ní 20% ìdádúró owó orí, tí a san kí ọjọ́ 10 oṣù tó tẹ̀lé tó dé. Àdéhùn owó orí lè yí àbájáde padà lẹ́yìn tí a bá ṣàyẹ̀wò ẹ̀rí ibùgbé, ẹni tó ní àǹfààní gidi, owó orí tó munadoko àti òfin àdéhùn pàtó. Ìṣòwò láàárín ilé-iṣẹ́ tó ní ìbáṣepọ̀ tẹ̀lé ìlànà iye ọjà tó bójú mu; a nílò ìwé àkọsílẹ̀ iye gbigbe owó bí owó títà tàbí dúkìá gbogbo bá dé ó kéré tán 1,000,000,000 FCFA, tàbí tí ilé-iṣẹ́ bá ní ìbáṣepọ̀ ẹgbẹ́ tó yẹ. DGI lè béèrè àkọsílẹ̀ ìṣirò, ìsọfúnni banki àti dátà ẹlòmíràn. Àyẹ̀wò pápá sábà nílò ìkìlọ̀ ọjọ́ méjì; àyẹ̀wò pàtó kò gbọdọ̀ ju ìdajì ọjọ́ mẹ́ta lọ láàárín ọjọ́ 15. Olùsan owó orí lè yan olùdámọ̀ràn owó orí tó fẹ́. Ìdáhùn sí àbá àtúnṣe sábà yẹ láàárín ọjọ́ 30; àìdáhùn lè túmọ̀ sí ìtẹ́wọ́gbà ní ìdákẹ́jẹ́ẹ́. Àtúnṣe àṣìṣe láti inú ìfẹ́ rere ṣáájú ìfitónilétí àtúnṣe lè ṣeé ṣe pẹ̀lú ìsanwó lẹ́sẹ̀kẹsẹ̀ àti owó àfikún 10%. Rescrit tí a béèrè ní kíkọ ṣáájú ìkéde tàbí ìsanwó lè rí ìdáhùn láàárín oṣù mẹ́ta, ó sì dè DGI fún òtítọ́ kan náà bí olùsan owó orí bá hùwà pẹ̀lú ìfẹ́ rere. Olùsan owó orí lè béèrè quitus fiscal, attestation de régularité fiscale tàbí attestation de résidence fiscale bí ó bá pé àwọn ohun tó yẹ. Ìdájọ́ ìṣàkóso tí a kọ sílẹ̀ dè DGI láìfi àbùkù padà sórí olùsan owó orí. Àríyànjiyàn tó yẹ lè lọ sí commission fiscale. Gbigba owó nílò ìwé àṣẹ tó lè múṣẹ; a lè san ní owó ọwọ́, cheki, ìfiránṣẹ́ banki tàbí ẹ̀rọ, a sì nílò risiti. Lẹ́yìn commandement òfin, olùsan owó orí sábà ní ọjọ́ márùn-ún kí ìgbàgbà àti títà dúkìá tó lè bẹ̀rẹ̀. A lè fi ìkéde ìsanwó ẹni-kẹta ránṣẹ́ lẹ́sẹ̀kẹsẹ̀ lẹ́yìn tí gbèsè bá tó láti san. Pẹ́ fífi ìkéde sílẹ̀ sábà fa ìtanràn 20% owó orí tó yẹ. Àìfi owó orí tí a dá dúró ránṣẹ́ tàbí fífi í pẹ́ sábà fa 20%, tó lè ga sí 40% lẹ́yìn ju oṣù méjì lọ. Àìpé àkọsílẹ̀ ìṣirò lè fa ìtanràn 1,000,000 FCFA fún ọdún ìṣirò kọ̀ọ̀kan, tàbí 2,000,000 FCFA fún àṣìṣe tó tún ṣẹlẹ̀. Ẹ̀tàn owó orí lè fa ìtanràn 100,000 sí 2,000,000 FCFA àti/tàbí ẹ̀wọ̀n ọdún kan sí márùn-ún. Àìtẹ̀lé ìbéèrè MECeF tàbí ba ìdúróṣinṣin risiti jẹ́ lè fa ìtanràn tó pọ̀, tó lè jẹ́ iye tí a ti pinnu tàbí èyí tó dá lórí owó títà. Fún 2026, àyọkúrò owó àṣà àti TVA fún ìgbà díẹ̀ wà láti 1 Oṣù Kìíní sí 31 Oṣù Kejìlá fún àwọn agolo gáàsì àti ohun èlò kan, àwọn ilé iṣẹ́ tuntun SME fún iṣẹ́ ọwọ́ tàbí iṣelọpọ, àti ohun èlò ibùdó epo; ọkọ̀ alùpùpù iná àti hybrid náà ní ìgbésẹ̀ láti 1 Oṣù Kìíní. Àwọn àlàyé ìmúṣẹ kan dá lórí ìgbìmọ̀ ìdókòwò tàbí ìlànà míì. National Assembly fọwọ́ sí òfin ìnáwó àfikún 2026 ní 19 Oṣù Kẹfà 2026, ṣùgbọ́n a gbọ́dọ̀ ṣàyẹ̀wò ìyípadà òfin tí a kó jọ nínú Journal Officiel àti ìtẹ̀jáde DGI lọ́wọ́lọ́wọ́ kí a tó gbẹ́kẹ̀ lé wọn. Kò sí owó ìforúkọsílẹ̀ orílẹ̀-èdè kan ṣoṣo fún gbogbo ọ̀ràn owó orí: iye àti àkókò dá lórí owó orí, ìpìlẹ̀ owó orí, ètò owó orí, ìjọba ìbílẹ̀ àti ìlànà ìmúṣẹ.