กฎหมายอาญาในกัมพูชา

กรอบกฎหมายหลักประกอบด้วยรัฐธรรมนูญปี 1993 ประมวลกฎหมายอาญาปี 2009 และฉบับแก้ไขเพิ่มเติมที่สภาแห่งชาติเพื่อการพัฒนาอย่างยั่งยืนบันทึกไว้ ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญาปี 2007 และกฎหมายว่าด้วยการจัดตั้งศาลปี 2014 กฎหมายอาญาเฉพาะด้านยังครอบคลุมการทุจริต การค้ามนุษย์ การก่อการร้าย ยาเสพติด การจราจรทางถนน และการหลอกลวงที่ใช้เทคโนโลยี ภาษาเขมรต้นฉบับเป็นฉบับที่มีผลใช้อ้างอิง ส่วนคำแปลภาษาอังกฤษอาจไม่เป็นทางการหรือล้าสมัย กฎหมายอาญากัมพูชายึดหลักความชอบด้วยกฎหมายและความรับผิดเฉพาะบุคคล โดยทั่วไปต้องมีเจตนา ส่วนความประมาทก่อให้เกิดความรับผิดทางอาญาเฉพาะเมื่อกฎหมายบัญญัติไว้โดยชัดแจ้ง การพยายามกระทำความผิดอุกฉกรรจ์มีโทษ และการพยายามกระทำความผิดลหุโทษมีโทษเมื่อกฎหมายกำหนด โดยทั่วไปผู้ใช้ให้กระทำและผู้สนับสนุนต้องรับโทษตามอัตราเดียวกับผู้กระทำหลัก นิติบุคคลอาจถูกปรับและได้รับโทษเพิ่มเติมควบคู่กับความรับผิดของบุคคลธรรมดา การจำแนกประเภทความผิดพิจารณาจากโทษสูงสุด ความผิดอุกฉกรรจ์อาจมีโทษจำคุกตลอดชีวิต หรือจำคุกมากกว่าห้าปีถึงสามสิบปี ความผิดที่มีโทษปานกลางอาจมีโทษจำคุกมากกว่าหกเดือนถึงห้าปี ส่วนความผิดลหุโทษอาจมีโทษจำคุกไม่เกินหกเดือน โทษหลักได้แก่การจำคุกและค่าปรับเป็นเงินเรียลกัมพูชา โทษเพิ่มเติมอาจจำกัดสิทธิหรือการประกอบวิชาชีพ ห้ามขับรถ พักใช้ใบอนุญาต ห้ามเข้าเขตพื้นที่ ห้ามออกนอกประเทศหรือห้ามเดินทางเข้าประเทศในกรณีที่กฎหมายใช้บังคับ ริบทรัพย์สิน หรือสั่งให้เผยแพร่คำพิพากษา ระยะเวลาคุมขังก่อนพิจารณาคดีให้นับรวมเป็นส่วนหนึ่งของโทษจำคุก โดยทั่วไป เขตอำนาจศาลอาญาของกัมพูชาครอบคลุมการกระทำที่เกิดขึ้นในกัมพูชา รวมถึงความผิดที่องค์ประกอบการกระทำเกิดขึ้นที่นั่น เขตอำนาจอาจครอบคลุมเรือและอากาศยานของกัมพูชา ความผิดบางประเภทที่คนสัญชาติกัมพูชากระทำ และความผิดอุกฉกรรจ์บางประเภทที่กระทำต่อผู้เสียหายชาวกัมพูชาด้วย คำพิพากษาถึงที่สุดของศาลต่างประเทศอาจป้องกันการดำเนินคดีซ้ำในเรื่องเดียวกัน ตำรวจยุติธรรม (នគរបាលយុត្តិធម៌) ตรวจสอบความผิดที่มีการรายงาน ระบุและจับกุมผู้ต้องสงสัยภายในอำนาจตามกฎหมาย และรวบรวมพยานหลักฐาน พนักงานอัยการ (ព្រះរាជអាជ្ញា) ประจำศาลชั้นต้นที่มีเขตอำนาจตรวจสอบสำนวนตำรวจ ตัดสินใจว่าจะเริ่มดำเนินคดีอาญาหรือไม่ และยื่นข้อหาเมื่อเห็นสมควร ผู้พิพากษาสอบสวน (ចៅក្រមស៊ើបសួរ) ดำเนินการสอบสวนโดยตุลาการเมื่อจำเป็น และจัดการมาตรการต่าง ๆ เช่น หมาย การยึดทรัพย์ และพยานหลักฐานจากผู้เชี่ยวชาญ ตำรวจยุติธรรมไม่สามารถอนุญาตให้ดักรับการสื่อสารโทรคมนาคมได้โดยลำพัง ต้องได้รับอนุญาตจากผู้พิพากษาสอบสวน สามารถแจ้งคดีอาญาต่อตำรวจหรือสำนักงานอัยการประจำศาลชั้นต้นที่มีเขตอำนาจได้ การควบคุมตัวโดยตำรวจอาจนานถึงสี่สิบแปดชั่วโมงตามหลักเกณฑ์วิธีพิจารณาความอาญาที่ระบุไว้ เมื่อครบยี่สิบสี่ชั่วโมง ผู้ถูกควบคุมตัวอาจขอให้ทนายความหรือบุคคลอื่นที่เลือกไว้จัดหาทนายความให้ และทนายความอาจเข้าพบผู้ถูกควบคุมตัวเป็นการลับได้ไม่เกินสามสิบนาที หากจำเป็นสามารถใช้ล่ามได้ กำหนดเวลาของศาลที่แน่นอนขึ้นอยู่กับคดี และไม่มีอัตราค่าธรรมเนียมทั่วประเทศที่เชื่อถือได้หรือระยะเวลาที่ใช้เหมือนกันในคดีอาญาทุกคดี ลำดับศาลตามปกติเริ่มจากศาลชั้นต้น ไปยังศาลอุทธรณ์ แล้วจึงถึงศาลฎีกา ผู้ถูกกล่าวหาได้รับประโยชน์จากข้อสันนิษฐานว่าเป็นผู้บริสุทธิ์ ต้องได้รับแจ้งข้อกล่าวหา และอาจนิ่งเงียบ โต้แย้งพยานหลักฐาน มีทนายฝ่ายจำเลย และใช้ล่ามได้ โดยทั่วไปการพิจารณาคดีเปิดเผยต่อสาธารณะ ศาลโดยทั่วไปรับฟังพยานหลักฐานที่เกี่ยวข้องและประเมินตามความเชื่อมั่นภายในของศาล แต่คำรับสารภาพที่ได้มาโดยการบังคับไม่มีคุณค่าเป็นพยานหลักฐาน อาจให้ประกันตัวและใช้การกำกับดูแลโดยศาลได้ภายใต้เงื่อนไขที่เกี่ยวข้อง อาจมีความช่วยเหลือทางกฎหมาย โดยเฉพาะสำหรับผู้เยาว์และผู้ถูกกล่าวหาที่ไม่มีเงินจ้างทนาย เมื่อเป็นไปตามเงื่อนไขทางกฎหมาย การดำเนินคดีอาญาของผู้เสียหายกับการดำเนินคดีแพ่งเป็นคนละส่วนกัน การร้องทุกข์ตามปกติไม่ได้ทำให้ผู้เสียหายมีสถานะคู่ความฝ่ายแพ่งโดยอัตโนมัติ ผู้เสียหายจากความผิดอุกฉกรรจ์หรือความผิดที่มีโทษปานกลางอาจร้องเรียนต่อผู้พิพากษาสอบสวนและขอให้รับรองตนเป็นคู่ความฝ่ายแพ่ง โดยทนายความอาจยื่นคำร้องแทนได้ คู่ความฝ่ายแพ่งอาจเรียกค่าสินไหมทดแทนหรือการเยียวยารูปแบบอื่นภายในคดีอาญา กัมพูชามีฐานทางกฎหมายอย่างเป็นทางการสำหรับการคุ้มครองผู้เสียหายและพยาน แต่กรอบการคุ้มครองในภาพรวมยังแยกส่วนกัน บุคคลเป็นผู้เยาว์หากมีอายุต่ำกว่าสิบแปดปีในขณะกระทำความผิด เด็กอายุต่ำกว่าสิบสี่ปีไม่อาจถูกจับกุมตามหลักเกณฑ์เยาวชนที่ระบุไว้ ให้จัดการสำนวนโดยไม่ดำเนินกระบวนการอาญาและส่งต่อให้ผู้แทนหรือหน่วยงานด้านกิจการสังคม สำหรับผู้มีอายุตั้งแต่สิบสี่ปีแต่ต่ำกว่าสิบแปดปี ให้ตำรวจยุติธรรมเฉพาะทางเป็นผู้ดำเนินการ โดยทั่วไปจะจับกุมได้เฉพาะเมื่อผู้เยาว์ถูกพบขณะกระทำความผิดอุกฉกรรจ์หรือความผิดที่มีโทษปานกลาง และมีกฎเพิ่มเติมสำหรับความผิดที่มีโทษปานกลางโดยเจตนาในกรณีผู้มีอายุตั้งแต่สิบสี่ปีแต่ต่ำกว่าสิบหกปี ควรใช้การควบคุมตัวเป็นทางเลือกสุดท้าย และควรแยกผู้เยาว์ออกจากผู้ใหญ่และแยกตามเพศ ผู้เยาว์มีสิทธิได้รับทนายความ รวมถึงความช่วยเหลือทางกฎหมายเมื่อมีให้ มีผู้แทนหรือบุคคลคอยสนับสนุน เจ้าหน้าที่สังคมสงเคราะห์ ล่าม การรักษาพยาบาล ความเป็นส่วนตัว การแจ้งข้อกล่าวหา และโอกาสซักถามเกี่ยวกับพยานหลักฐานและพยานบุคคล อัยการ ผู้พิพากษาสอบสวน ผู้พิพากษาพิจารณาคดี หรือหน่วยงานอุทธรณ์ อาจสั่งใช้มาตรการเบี่ยงเบนคดีสำหรับผู้เยาว์ในความผิดลหุโทษหรือความผิดที่มีโทษปานกลาง เมื่อมีพยานหลักฐานเพียงพอ ผู้เยาว์ยอมรับการกระทำ และให้ความยินยอมโดยสมัครใจ มาตรการอาจรวมถึงโครงการด้านโรงเรียน การฝึกอบรม ครอบครัวหรือชุมชน และการชดใช้ความเสียหาย มาตรการหลายประเภทอาจมีระยะเวลาสูงสุดหกเดือน ส่วนการบริการชุมชนอาจนานถึงหนึ่งร้อยชั่วโมงและใช้ได้เฉพาะกับผู้มีอายุตั้งแต่สิบหกปีขึ้นไป กระทรวงกิจการสังคม ทหารผ่านศึก และการฟื้นฟูเยาวชน ดำเนินงานศูนย์ฟื้นฟูเยาวชน ซึ่งมีส่วนควบคุมตัว ฟื้นฟู และคืนสู่สังคม การให้อยู่ในศูนย์ต่อหลังบุคคลอายุครบสิบแปดปียังคงเป็นไปได้จนถึงอายุสูงสุดที่เกี่ยวข้อง คือยี่สิบสี่ปี กฎหมายว่าด้วยการจราจรทางถนนปี 2014 ฉบับปรับปรุงปี 2017 ที่มีการบันทึกไว้ และฉบับแก้ไขปี 2026 ที่คณะกรรมการแห่งชาติเพื่อความปลอดภัยทางถนนบันทึกไว้ ใช้กำกับความผิดเกี่ยวกับการจราจร ตำรวจจราจรดำเนินการบังคับใช้ทางปกครอง รวมถึงค่าปรับและมาตรการเกี่ยวกับใบอนุญาตขับขี่ กระบวนการอาญาอาจเกิดขึ้นจากการทำให้ผู้อื่นเสียชีวิตหรือบาดเจ็บโดยประมาท การขับขี่อันตรายหรือขณะมึนเมา การขับรถหนีหลังเกิดเหตุ และความผิดที่เกี่ยวข้องตามกฎหมายจราจรและประมวลกฎหมายอาญา ต้องตรวจสอบข้อความกฎหมายภาษาเขมรเพื่อยืนยันค่าปรับปัจจุบันที่แน่นอนและผลของฉบับแก้ไขปี 2026 การกระทำผิดทางอาญาดิจิทัลอยู่ภายใต้บทความผิดเกี่ยวกับข้อมูลและคอมพิวเตอร์ในประมวลกฎหมายอาญา กฎหมายโทรคมนาคมปี 2015 กฎหมายพาณิชย์อิเล็กทรอนิกส์ปี 2019 กฎหมายคุ้มครองผู้บริโภคปี 2019 และกฎหมายปราบปรามการหลอกลวงที่ใช้เทคโนโลยี ซึ่งประกาศใช้เมื่อวันที่ 7 เมษายน 2026 กฎหมายปี 2026 ระบุความผิดห้าประเภท รวมถึงการฉ้อโกงโดยใช้เทคโนโลยี การจัดตั้งหรือเป็นผู้นำศูนย์หลอกลวงออนไลน์ การจัดหาหรือฝึกอบรมบุคคลเพื่อฉ้อโกงดังกล่าว การเก็บเอกสารหรือข้อมูลระบุตัวบุคคลโดยมีเจตนาร้าย และการฟอกเงินบางประเภท กฎหมายอนุญาตให้ลงโทษจำคุกสูงสุดถึงตลอดชีวิต ปรับสูงสุด 1,000,000,000 เรียล และยึดทรัพย์สิน หน่วยงานตำรวจด้านเทคโนโลยี อัยการ และศาลจัดการคดีเหล่านี้ตามหลักเกณฑ์วิธีพิจารณาความอาญาที่เกี่ยวข้อง