ពន្ធនៅកម្ពុជា

ក្របខណ្ឌពន្ធដារកម្ពុជាផ្អែកលើច្បាប់ស្តីពីពន្ធដារ លេខ NS/RKM/0523/004 ចុះថ្ងៃទី ១៦ ខែឧសភា ឆ្នាំ ២០២៣ រួមជាមួយអនុក្រឹត្យ និងប្រកាសដែលកំពុងអនុវត្ត។ មូលដ្ឋានគិតពន្ធជាទូទៅកំណត់ជារៀលកម្ពុជា (KHR) ហើយអគ្គនាយកដ្ឋានពន្ធដារ (GDT) ផ្សព្វផ្សាយអត្រាប្តូរប្រាក់បរទេសផ្លូវការដែលប្រើសម្រាប់គោលបំណងពន្ធ។ ក្រសួងសេដ្ឋកិច្ច និងហិរញ្ញវត្ថុ (MEF) ត្រួតពិនិត្យប្រព័ន្ធ។ សាខាពន្ធដាររាជធានី/ខេត្ត និងខណ្ឌ និងនាយកដ្ឋានពន្ធលើអចលនទ្រព្យនិងចលនទ្រព្យ ដោះស្រាយរដ្ឋបាលមូលដ្ឋាននិងបញ្ហាអចលនទ្រព្យ។ ពន្ធគយត្រូវបានគ្រប់គ្រងដោយអគ្គនាយកដ្ឋានគយ និងរដ្ឋាករ (GDCE)។ ប្រព័ន្ធវាយតម្លៃដោយខ្លួនឯងរបស់កម្ពុជារួមមានពន្ធលើប្រាក់ចំណូល ពន្ធលើប្រាក់បៀវត្ស អាករលើតម្លៃបន្ថែម (VAT) ពន្ធកាត់ទុក ពន្ធប៉ាតង់ និងពន្ធតាមវិស័យ។ ជាទូទៅ អាជីវកម្មត្រូវចុះបញ្ជីជាមួយរដ្ឋបាលពន្ធដារក្នុងរយៈពេល ១៥ ថ្ងៃធ្វើការ បន្ទាប់ពីចាប់ផ្តើមសកម្មភាពសេដ្ឋកិច្ច ឬទទួលបានលិខិតអនុញ្ញាតពាក់ព័ន្ធពីក្រសួង។ ដំណើរការជាទូទៅចំណាយពេល ៧ ទៅ ១០ ថ្ងៃធ្វើការ។ ការចុះបញ្ជីអាចទទួលបានលេខអត្តសញ្ញាណពន្ធ វិញ្ញាបនបត្រ VAT និងវិញ្ញាបនបត្រពន្ធប៉ាតង់។ ប្រព័ន្ធរដ្ឋបាលអេឡិចត្រូនិក GDT គាំទ្រការដាក់លិខិតប្រកាស និងបង់ប្រាក់តាមអនឡាញ រួមជាមួយធនាគារដៃគូ និងសាខាពន្ធដាររាជធានី/ខេត្ត ឬខណ្ឌ។ ពន្ធលើប្រាក់ចំណូលជាទូទៅមានអត្រា ២០%។ សកម្មភាពធនធានរ៉ែអាចមានអត្រា ៣០%។ ការបង់ប្រាក់ជាមុននៃពន្ធលើប្រាក់ចំណូល ឬពន្ធអប្បបរមាអាចស្មើនឹង ១% នៃមូលដ្ឋានចំណូលពាក់ព័ន្ធ អាស្រ័យលើលក្ខខណ្ឌ និងការលើកលែងដែលអនុវត្ត។ ភាគលាភរបស់ក្រុមហ៊ុនមាននិវាសនភាព ដែលកើតពីប្រាក់ចំណេញដែលបានបង់ពន្ធរួច ជាទូទៅមិនត្រូវបង់ពន្ធលើប្រាក់ចំណូលម្តងទៀតទេ។ ប្រតិបត្តិការរវាងភាគីពាក់ព័ន្ធត្រូវការឯកសារកំណត់ថ្លៃផ្ទេរ និងតារាងពាក់ព័ន្ធ។ ជាទូទៅ ពន្ធប៉ាតង់ត្រូវបង់ប្រចាំឆ្នាំសម្រាប់សកម្មភាពអាជីវកម្មនីមួយៗ។ ចំនួនប្រចាំឆ្នាំគឺ ៤០០,០០០ KHR សម្រាប់អ្នកជាប់ពន្ធតូច ១,២០០,០០០ KHR សម្រាប់អ្នកជាប់ពន្ធមធ្យម និង ៣,០០០,០០០ KHR សម្រាប់អ្នកជាប់ពន្ធធំ។ អ្នកជាប់ពន្ធធំដែលមានចំណូលប្រចាំឆ្នាំលើស ១០,០០០,០០០,០០០ KHR អាចជំពាក់ ៥,០០០,០០០ KHR។ ថ្ងៃកំណត់បង់ជាទូទៅគឺថ្ងៃទី ៣១ ខែមីនា។ និយោជិតមាននិវាសនភាពបង់ពន្ធលើប្រាក់បៀវត្សតាមអត្រាប្រចាំខែជាដំណាក់កាល៖ ០% លើចំនួនរហូតដល់ ១,៥០០,០០០ KHR ៥% ពី ១,៥០០,០០១ ដល់ ២,០០០,០០០ KHR ១០% ពី ២,០០០,០០១ ដល់ ៨,៥០០,០០០ KHR ១៥% ពី ៨,៥០០,០០១ ដល់ ១២,៥០០,០០០ KHR និង ២០% លើសពី ១២,៥០០,០០០ KHR។ ប្តីឬប្រពន្ធដែលមានលក្ខខណ្ឌគ្រប់គ្រាន់ ឬកូនអនីតិជនអាចផ្តល់ប្រាក់កាត់បន្ថយ ១៥០,០០០ KHR ក្នុងមួយខែសម្រាប់មនុស្សម្នាក់ៗ។ ប្រាក់បៀវត្សរបស់អ្នកគ្មាននិវាសនភាពជាទូទៅត្រូវបង់ពន្ធ ២០%។ អត្ថប្រយោជន៍បន្ថែមជាទូទៅត្រូវបង់ពន្ធ ២០% លើតម្លៃទីផ្សារ រួមទាំងផលប៉ះពាល់ពន្ធ។ VAT ជាទូទៅមានអត្រា ១០% លើការផ្គត់ផ្គង់ក្នុងស្រុកដែលជាប់ពន្ធ។ ការនាំចេញទំនិញ និងសេវាដែលផ្តល់នៅក្រៅកម្ពុជាអាចមានអត្រា ០%។ អ្នកផ្គត់ផ្គង់សេវាឌីជីថលមិនមាននិវាសនភាព និងប្រតិបត្តិករវេទិកា ព្រមទាំងអ្នកទទួលក្នុងប្រព័ន្ធវាយតម្លៃដោយខ្លួនឯងនៅកម្ពុជា អាចស្ថិតក្រោមច្បាប់ VAT សម្រាប់ពាណិជ្ជកម្មអេឡិចត្រូនិករបស់កម្ពុជា។ កម្រិតកំណត់ VAT សាមញ្ញអនុវត្តចាប់ពីចំណូលប្រចាំឆ្នាំ ២៥០,០០០,០០០ KHR ឬចំណូល ៦០,០០០,០០០ KHR ក្នុងបីខែជាប់គ្នា អាស្រ័យលើច្បាប់ដែលអនុវត្ត។ អត្រាពន្ធកាត់ទុកអាស្រ័យលើអ្នកទទួលនិងការទូទាត់។ សម្រាប់និវាសនជន អត្រាទូទៅមាន ១៥% សម្រាប់សេវា សួយសារ ការប្រាក់ធនធានរ៉ែ និងការប្រាក់ក្រៅធនាគារ ១០% សម្រាប់ថ្លៃជួលចលនទ្រព្យឬអចលនទ្រព្យ ៦% សម្រាប់ការប្រាក់ធនាគារមានកាលកំណត់ និង ៤% សម្រាប់ការប្រាក់ធនាគារគ្មានកាលកំណត់។ ការទូទាត់ទៅអ្នកគ្មាននិវាសនភាពអាចត្រូវអត្រាមូលដ្ឋាន ១៤% សម្រាប់ការប្រាក់ សួយសារ ថ្លៃជួលឬការប្រើប្រាស់អចលនទ្រព្យ សេវាគ្រប់គ្រងឬបច្ចេកទេស ភាគលាភ និងសេវាកម្ម។ ត្រូវពិនិត្យច្បាប់ពិសេស និងកិច្ចព្រមព្រៀងពន្ធទ្វេដងដែលអាចអនុវត្ត មុនប្រើអត្រាបន្ថយ។ ពន្ធលើចំណេញមូលធនត្រូវបានគ្រប់គ្រងដោយប្រកាសលេខ ១១៣០ MEF.Prk.GDT ចុះថ្ងៃទី ៣១ ខែធ្នូ ឆ្នាំ ២០២៥។ អត្រាគឺ ២០% លើចំណេញជាប់ពន្ធ បន្ទាប់ពីកាត់ចំណាយដែលអនុញ្ញាត និងឥណទានពន្ធបរទេស ប្រសិនបើអនុវត្ត។ GDT បានចេញសេចក្តីណែនាំដាក់លិខិតប្រកាសតាមអេឡិចត្រូនិកនៅថ្ងៃទី ២៦ ខែមីនា ឆ្នាំ ២០២៦។ ការគិតពន្ធលើចំណេញពីអចលនទ្រព្យត្រូវពិនិត្យដាច់ដោយឡែកតាមច្បាប់ពន្ធផ្ទេរ និងការបកស្រាយបច្ចុប្បន្នរបស់ GDT។ ពន្ធលើអចលនទ្រព្យជាទូទៅមានអត្រា ០.១% ក្នុងមួយឆ្នាំ លើ ៨០% នៃតម្លៃវាយតម្លៃដីនិងសំណង់ បន្ទាប់ពីដក ១០០,០០០,០០០ KHR។ វាអនុវត្តជាចម្បងនៅរាជធានី ក្រុង និងខេត្តដែលស្ថិតក្រោមវិធានភូមិសាស្ត្រពាក់ព័ន្ធ និងនៅពេលតម្លៃលើស ១០០,០០០,០០០ KHR។ ដីកសិកម្មដែលមានវិញ្ញាបនបត្រត្រឹមត្រូវ និងទ្រព្យសម្បត្តិផលិតកម្មដែលមានលក្ខខណ្ឌគ្រប់គ្រាន់ក្នុងតំបន់សេដ្ឋកិច្ចពិសេសអាចត្រូវបានលើកលែង។ ថ្ងៃកំណត់ជាទូទៅគឺថ្ងៃទី ៣០ ខែកញ្ញា ហើយថ្លៃសេវាកាតពន្ធអចលនទ្រព្យគឺ ៥,០០០ KHR។ ពន្ធលើដីមិនប្រើប្រាស់ជាទូទៅអនុវត្តអត្រា ២% ក្នុងមួយឆ្នាំចំពោះដីមិនប្រើប្រាស់ក្រៅវិសាលភាពភូមិសាស្ត្រនៃពន្ធលើអចលនទ្រព្យ។ ចាប់ពីឆ្នាំវាយតម្លៃ ២០២៥ មូលដ្ឋានជាទូទៅគឺផ្ទៃក្រឡាលើស ៥០,០០០ ម៉ែត្រការ៉េ គុណនឹងតម្លៃដីដែលបានវាយតម្លៃ។ ដីត្រូវចុះបញ្ជីម្តង និងភ្ជាប់ទៅលេខអត្តសញ្ញាណពន្ធ។ ការចុះបញ្ជី និងរដ្ឋបាលជាទូទៅពាក់ព័ន្ធនឹងសាខាពន្ធដារខេត្ត ឬនាយកដ្ឋាន GDT ដែលពាក់ព័ន្ធ។ ការផ្ទេរអចលនទ្រព្យជាទូទៅជាប់ពន្ធប្រថាប់ត្រា ដែលហៅថាពន្ធផ្ទេរផងដែរ ក្នុងអត្រា ៤%។ ការផ្ទេរភាគហ៊ុនអាចជាប់ ០.១% ខណៈការផ្ទេរដែលពាក់ព័ន្ធនឹងក្រុមហ៊ុនអចលនទ្រព្យអាចជាប់ ៤% គិតតាមសមាមាត្រទ្រព្យសកម្មពាក់ព័ន្ធ។ ពន្ធផ្សេងទៀតរួមមានពន្ធជាក់លាក់ ពន្ធស្នាក់នៅ ពន្ធបំភ្លឺសាធារណៈ ពន្ធលើមធ្យោបាយដឹកជញ្ជូន និងពន្ធផ្លាកសញ្ញា។ ឧទាហរណ៍អត្រាពន្ធជាក់លាក់មាន ១០% សម្រាប់ភេសជ្ជៈគ្មានជាតិអាល់កុល ៣៥% សម្រាប់ស្រា ៣០% សម្រាប់ស្រាបៀរ ២៥% សម្រាប់ស៊ីហ្គា ២០% សម្រាប់បារី ១០% សម្រាប់សំបុត្រយន្តហោះនិងសេវាកម្សាន្ត និង ៣% សម្រាប់ទូរគមនាគមន៍។ ពន្ធស្នាក់នៅជាទូទៅ ២% ហើយពន្ធបំភ្លឺសាធារណៈជាទូទៅ ៣% លើស្រានិងបារី។ ពន្ធដឹកជញ្ជូន និងពន្ធផ្លាកសញ្ញាបង់ប្រចាំឆ្នាំ និងអាស្រ័យលើវត្ថុឬប្រភេទ។ ត្រូវពិនិត្យការលើកលែង និងច្បាប់សម្រាប់យានយន្តអគ្គិសនីតាមការណែនាំបច្ចុប្បន្ន។ ការដាក់លិខិតប្រកាសប្រចាំខែជាទូទៅគ្របដណ្តប់ការបង់ប្រាក់ជាមុននៃពន្ធលើប្រាក់ចំណូល ពន្ធប្រាក់បៀវត្ស ពន្ធកាត់ទុក VAT ពន្ធជាក់លាក់ ពន្ធស្នាក់នៅ ពន្ធបំភ្លឺសាធារណៈ និងពន្ធផ្សេងទៀតដែលអនុវត្ត។ ការដាក់និងបង់ដោយដៃជាទូទៅត្រូវធ្វើមុនថ្ងៃទី ២០ នៃខែបន្ទាប់ ខណៈការដាក់តាមអេឡិចត្រូនិកជាទូទៅត្រូវធ្វើមុនថ្ងៃទី ២៥។ ពន្ធប្រចាំឆ្នាំលើប្រាក់ចំណូលសម្រាប់ឆ្នាំមុនជាទូទៅត្រូវបង់មុនថ្ងៃទី ៣១ ខែមីនា។ ពន្ធលើអចលនទ្រព្យ និងពន្ធលើដីមិនប្រើប្រាស់ជាទូទៅត្រូវបង់មុនថ្ងៃទី ៣០ ខែកញ្ញា។ ប្រតិទិន GDT អាចកំណត់ថ្ងៃពិសេស ឬពន្យារពេល។ អ្នកជាប់ពន្ធត្រូវចុះបញ្ជីឱ្យត្រឹមត្រូវ ចេញវិក្កយបត្រដែលត្រូវការ រក្សាបញ្ជីគណនេយ្យ ដាក់លិខិតប្រកាស បង់ទាន់ពេល កាត់ទុកពន្ធនៅពេលត្រូវការ និងរក្សាឯកសារប្រតិបត្តិការរវាងភាគីពាក់ព័ន្ធ។ អ្នកជាប់ពន្ធមធ្យមនិងធំជាទូទៅរក្សាកំណត់ត្រា ១០ ឆ្នាំ ខណៈអ្នកជាប់ពន្ធតូចជាទូទៅរក្សា ៣ ឆ្នាំ។ ការដាក់យឺត ឬមិនបង់អាចបណ្តាលឱ្យមានពន្ធបន្ថែម ជាទូទៅ ១០% បូកនឹងការប្រាក់ ជាទូទៅគណនា ១.៥% ក្នុងមួយខែ។ GDT អាចធ្វើសវនកម្ម រួមទាំងតាមអង្គភាពសវនកម្មពន្ធពិសេស។ អ្នកជាប់ពន្ធអាចជំទាស់នឹងសេចក្តីសម្រេចពន្ធថ្មីដោយដាក់បណ្តឹងទៅគណៈកម្មាធិការដោះស្រាយវិវាទពន្ធក្នុងរយៈពេល ៣០ ថ្ងៃ។ ការសងប្រាក់ VAT ឬឥណទាន VAT ត្រូវការពាក្យស្នើសុំនិងភស្តុតាងគាំទ្រ។ ការទទួលអត្ថប្រយោជន៍ក្រោមកិច្ចព្រមព្រៀងពន្ធទ្វេដងត្រូវពិនិត្យសន្ធិសញ្ញា ទទួលបានវិញ្ញាបនបត្រស្នាក់នៅពន្ធ និងរៀបចំឯកសារបង្កើតក្រុមហ៊ុន កិច្ចសន្យាទូទាត់ និងលិខិតអនុញ្ញាត។ ចំណូលមានប្រភពពីកម្ពុជាជាចំណុចសំខាន់របស់ប្រព័ន្ធ។ ក្នុងការអនុវត្ត បុគ្គលអាចត្រូវចាត់ទុកជានិវាសនជននៅពេលស្នាក់នៅក្នុងប្រទេសលើស ១៨២ ថ្ងៃ ក្នុងរយៈពេល ១២ ខែដែលពាក់ព័ន្ធ ខណៈអ្នកគ្មាននិវាសនភាពជាទូទៅប្រឈមនឹងច្បាប់ស្តីពីគ្រឹះស្ថានអចិន្ត្រៃយ៍ ឬពន្ធកាត់ទុក។ ការទាមទារអត្ថប្រយោជន៍តាមសន្ធិសញ្ញាត្រូវវាយតម្លៃតាមកិច្ចព្រមព្រៀងជាក់លាក់ និងភស្តុតាងស្នាក់នៅ។