سیاست په جرمني کې

جرمني یوه دیموکراتیکه او ټولنیزه فدرالي جمهوریت ده. اساسي قانون (Grundgesetz) د دولت تر ټولو مهم بنسټ جوړوي او د انسان کرامت، ازادي، برابري او په دیموکراتیکه ونډه اخیستنه، له نورو حقونو سره، خوندي کوي. جرمني یو فدرالي دولت دی. فدراسیون د ګډو موضوعاتو په اړه پرېکړې کوي، په داسې حال کې چې د جرمني ۱۶ فدرالي ایالتونه (Bundesländer) خپل پارلمانونه او حکومتونه لري او د بېلګې په توګه د زده‌کړو، پولیسو او ادارې مهمې برخې تنظیموي. ښارونه، ښاروالۍ او ولسوالۍ هم سیاسي اهمیت لري. هغوی د ورځني ژوند ډېرې دندې ترسره کوي، لکه ښوونځي، سړکونه، عامه تاسیسات، ودانیز پلانونه او سیمه‌ییز خدمات. فدرالي پارلمان (Bundestag) د رایې ورکولو د حق لرونکو خلکو له خوا ټاکل کېږي. هغه قوانین تصویبوي، فدرالي حکومت څاري او فدرالي صدراعظمه یا فدرالي صدراعظم ټاکي. فدرالي حکومت د فدراسیون سیاست رهبري کوي. په دې حکومت کې فدرالي صدراعظمه یا فدرالي صدراعظم او فدرالي وزیران شامل دي؛ هر یو یې د کار د ځانګړو برخو مسؤلیت لري. د ایالتونو شورا (Bundesrat) د فدرالي ایالتونو د حکومتونو استازیتوب کوي. دا شورا د قوانینو په جوړولو کې برخه اخلي، په ځانګړي ډول هغه مهال چې پرېکړې د ایالتونو پر واکونو یا مالي چارو اغېز ولري. د دولت مشر فدرالي ولسمشره یا فدرالي ولسمشر دی. دا مقام په دننه او بهر کې د جرمني استازیتوب کوي، تر ډېره یوځای کوونکي او رسمي دندې ترسره کوي او د ورځني حکومتولۍ برخه نه ده. سیاسي پرېکړې عموماً په څو پړاوونو کې رامنځته کېږي. یو وړاندیز څېړل کېږي، د کارپوهانو او سیاسي ډلو له خوا ارزول کېږي، په پارلمان کې پرې بحث کېږي او په پای کې تصویبېږي یا رد کېږي؛ د موضوع له ډول سره سم د ایالتونو شورا هم پکې برخه اخلي. محکمې خپلواکې دي او شخړې د قانون له مخې ارزوي. فدرالي اساسي قانون محکمه (Bundesverfassungsgericht) په ځانګړي ډول څاري چې د دولت کړنې او قوانین له اساسي قانون سره سمون ولري. ډیموکراسي د بدلون لپاره سوله‌ییزې لارې برابروي، خو دا تضمین نه کوي چې هر څوک به خپله غوښتنه ترلاسه کړي. جوړجاړي وخت غواړي، اکثریتونه بدلېدای شي، او بنسټیز حقونه او د قانون د حاکمیت اصول سیاسي واک محدودوي.