Krim ann Ayiti

Ayiti ap fè fas ak gwo risk krim ki chanje, tankou omisid, blesi, vòl ame, vòl machin, kidnaping pou ranson, ekstòsyon, vòl, vyolans seksyèl, destriksyon byen, rekritman ak trafik timoun, ensidan ak zam afe ak bal pèdi. Kontwòl gang ak vyolans gen enpòtans espesyal nan depatman Lwès la ak Pòtoprens, Latibonit, Sant, ansanm ak bò gwo wout yo. Pa gen zòn yo ka konsidere kòm san danje nèt, paske kontwòl, aksè sou wout, deplasman moun ak kapasite lapolis ka chanje byen vit. Biwo Entegre Nasyonzini ann Ayiti (BINUH) te anrejistre omwen 5,915 moun ki te mouri ak 2,708 ki te blese an 2025. Chif sa yo dekri vyolans ki te dokimante, yo pa reprezante yon mezi konplè sou kantite krim ki fèt. Nan kontèks sa a, lanmò ak blesi ki te anrejistre yo te atribye ak vyolans gang, operasyon sekirite ak aksyon defans tèt yo oswa kominote yo. Gen anpil chans pou pa rapòte tout ka yo, sitou kote moun pa ka rive jwenn otorite yo oswa yo pè reprezay. BINUH te anrejistre tou omwen 301 viktim vyolans seksyèl ki gen rapò ak gang nan katriyèm trimès 2025. Polis Nasyonal Ayiti (Police Nationale d’Haïti, PNH) responsab sekirite piblik, resevwa rapò ak fè ankèt anba otorite Ministè Jistis ak Sekirite Piblik (Ministère de la Justice et de la Sécurité publique, MJSP). Direksyon Santral Lapolis Jidisyè (Direction Centrale de la Police Judiciaire, DCPJ) se branch ankèt PNH la. Sèvis espesyalize li yo gen ladan yo omisid, kidnaping, krim òganize, sibèkrim, ankèt kriminèl ak travay lapolis syantifik. Enspeksyon Jeneral Polis Nasyonal Ayiti (Inspection Générale de la Police Nationale d’Haïti, IGPNH) okipe akizasyon kont polisye. Parakè a ak lòt òganis jistis yo ka bay yon lòt chemen fòmèl, men jan yo fonksyone an reyalite varye anpil selon kote a ak kondisyon sekirite ki genyen lè sa a. DCPJ bay 114 kòm nimewo ijans PNH la epi li fè konnen sèvis la disponib lajounen kou lannuit. Li bay nimewo 38 35 11 11 ak 38 36 11 11 tou pou kontakte DCPJ. Enfòmasyon sekirite endepandan fè konnen an pratik Ayiti pa gen yon liy ijans nasyonal ki fonksyone yon fason fyab, epi repons lapolis limite anpil nan kèk zòn, sitou andeyò Pòtoprens ak Kap Ayisyen. Yo pa idantifye okenn platfòm nasyonal sou entènèt pou rapòte krim ki fyab piblikman. Pou yon zak grav, kontakte PNH oswa yon sèvis DCPJ ki apwopriye lè sa pa mete w an danje, men pa sipoze yon apèl garanti lapolis ap vini tousuit oswa ap pwoteje w. Vyolans ki baze sou sèks, yo konn rele l GBV, gen ladan l vyolans seksyèl ak lòt vyolans ki gen rapò ak sèks. Sivivan ak moun ki an danje ka rele liy gratis *322 la, ki fonksyone avèk sipò Kay Fanm ak UNFPA. Li bay sipò sikososyal ak sikolojik, resevwa dosye, bay enfòmasyon epi oryante moun nan direksyon sèvis medikal, legal, pwoteksyon, abri ak reentegrasyon. Yo rapòte aksè debaz la disponib senk jou pa semèn, ant 08:00 ak 19:00; gen rapò sou yon ogmantasyon sèvis ki finanse ak donatè pou rive sis jou pa semèn, ant 07:00 ak 22:00. Rezo Digicel ak kapasite lokal yo ka afekte aksè. Mekanis oryantasyon an kouvri moun ki gen plis risk, fanm ki gen andikap ak travayè premye liy tou; 308 sivivan GBV te resevwa sipò ant janvye ak me 2026. Yo dwe trete timoun gwoup ame afekte yo kòm viktim ki bezwen pwoteksyon, olye yo konsidere yo otomatikman kòm delenkan. An 2025, Nasyonzini te verifye 2,088 gwo vyolasyon kont 1,661 timoun, pami yo 892 ka rekritman oswa itilizasyon timoun. Dapre Pwotokòl Transfè 2024 la ak pwogram PREJEUNES ki te lanse an 2025, aktè pwoteksyon timoun yo ta dwe voye timoun yo bay Enstiti Byennèt Sosyal ak Rechèch (Institut du Bien-Être Social et de Recherches, IBESR) nan yon delè twa jou. Sèvis ki disponib yo ka gen ladan yo pwoteksyon, jesyon dosye, sipò sikososyal, edikasyon, rechèch fanmi ak reyinyon avèk fanmi an, ansanm ak reentegrasyon nan kominote a. Pou prevansyon chak jou, planifye deplasman dapre enfòmasyon lokal ki ajou, evite deplase lannuit san nesesite, foul moun, baraj sou wout ak wout ki parèt riske, epi pa kite bagay ki gen valè parèt. Sèvi ak opsyon ki pi pwoteje bò bank ak ATM, ak nan transpò piblik tankou tap-tap, lè gen lòt opsyon ki pi an sekirite. Kenbe yon kontak ou fè konfyans okouran epi antann nou sou yon plan kominikasyon. Pandan yon vòl, evite reziste fizikman. Pa konfwonte gang oswa gwoup defans popilè Bwa Kalé. Bwa Kalé se yon repons enfòmèl nan kominote a, se pa pwoteksyon Leta, epi sa ka kreye risk fo akizasyon, abi ak lenchaj. DCPJ gen yon inite Sibèkriminalite (Cybercriminalité), men yo pa idantifye yon liy dirèk nasyonal pou sibèkrim, yon pòtay sou entènèt oswa yon sistèm piblik klè pou resevwa plent apa. Se poutèt sa, lè sa posib, rapòte krim dijital atravè PNH oswa DCPJ, pandan w sonje disponiblite a pa sèten. Konsève prèv sèlman si sa pa mete w an danje. Ayiti bay aksè fòmèl ak asistans lapolis, medikal ak sikososyal, men restriksyon sou deplasman, kontwòl ame, deplasman moun ak pwoblèm kominikasyon ka anpeche moun jwenn èd an reyalite. Dapre prèv ki disponib yo, pa gen okenn garanti jeneral pou pwoteksyon viktim oswa temwen, okenn echèl dedomajman, ni estanda ofisyèl sou delè repons. Sèvis *322 la gratis; yo pa jwenn okenn frè konfime pou rele 114.