Dwa travay ann Ayiti

Prensipal baz legal la se Code du travail (Kòd travay la), ansanm ak Dekrè 24 fevriye 1984 la, lwa 5 jen 2003 la, lwa 11 septanm 2017 la sou travay an twa ekip, ak dekrè salè minimòm 6 me 2026 la. Kad ki dekri la a valab nan tout peyi a; pa gen okenn règ apa pou rejyon oswa minisipalite ki idantifye pou kesyon sa yo. Anplwaye piblik, minisipalite ak antrepriz leta yo suiv lòt aranjman pou sèvis piblik, olye sistèm Tribunal du travail la. Gen yon relasyon travay lè yon travayè fè travay manyèl oswa entelektyèl anba kontwòl oswa depandans yon anplwayè, pou li touche lajan. Kontra a ka fèt akò klè oswa akò enplisit, aloral oswa alekri, pou yon tan fiks oswa san dat fen. Yon travayè pa ka renonse ak dwa lalwa bay; travay fòse, diskriminasyon ak salè ki pa egal pou travay ki gen menm valè entèdi. Ajans rekritman bezwen otorizasyon, epi sèvis plasman travayè yo gratis. Anvan yon moun kòmanse travay kòm anplwaye, an jeneral li bezwen yon livret de travail (kaye travay). Gen kèk eksepsyon pou sèten pòs jesyon oswa administratif, atelye familyal, travayè domestik, ansanm ak pèsonèl diplomatik oswa entènasyonal. Yon kontra alekri dwe an franse epi fèt an de kopi orijinal. Li dwe bay non pati yo, pyès idantite yo, enfòmasyon sou livret de travail la, kote travay la ye, travay pou fè, lè travay, salè, dat kòmansman ak siyati yo. Lè yon etablisman gen omwen 10 anplwaye pèmanan, li bezwen yon règleman travay entèn MAST apwouve, epi li dwe afiche l pandan 15 jou. MAST se ministè ki responsab zafè sosyal ak travay; Direction du travail oswa Direction de la main-d’œuvre okipe kaye travay, anrejistreman, enspeksyon, medyasyon ak voye dosye nan abitraj. Travayè yo dwe suiv orè yo dakò sou li, travay ak dilijans, obeyi enstriksyon ki legal, pwoteje enfòmasyon konfidansyèl epi peye pou pèt yo lakòz ak pwòp fot yo. Anplwayè yo dwe bay lokal ak ekipman ki san danje e ijyenik, peye tout salè a alè epi trete travayè yo avèk respè. Yon ka fòs majè oswa mank matyè premyè ka lakòz sispansyon travay, men anplwayè a dwe fè Direction du travail la konnen. Si sispansyon an dire plis pase 30 jou, travayè a ka gen dwa mete fen nan kontra a; Direction du travail la ka pwolonje peryòd la jiska yon mwa. Règ nòmal la se 8 èdtan pa jou ak 48 èdtan pa semèn. Lwa sou travay an twa ekip la konsidere 24 èdtan kòm twa peryòd travay uit èdtan. Travayè yo gen dwa ak omwen yon poz peye 30 minit. Travay lannuit fèt sou volonte travayè a epi li peye menm jan ak travay lajounen. Lè siplemantè peye 50% anplis tarif nòmal la epi yo dwe anrejistre l. Lwa 2017 la anile ansyen dispozisyon Code la sou repo chak semèn, men li pa tabli yon règ ekivalan ki bay 24 èdtan repo pa semèn; kidonk, san verifikasyon, yo pa dwe prezante ansyen règ 24 èdtan apre sis jou travay la kòm lwa aktyèl ki konfime. Apati 6 me 2026, salè minimòm legal la fikse pou yon jounen uit èdtan selon sektè a: 1,000 HTG pou segman A; 900 HTG pou segman B; 760 HTG pou segman C; 500 HTG pou travayè domestik nan segman E; 1,000 HTG kòm tarif referans ak 1,300 HTG pou pwodiksyon nan endistri ekspòtasyon, segman F; 925 HTG pou sekirite prive ak aktivite gazolin, segman G; epi 900 HTG pou lekòl pwofesyonèl prive ak enstitisyon sante prive ki gen plis pase 10 anplwaye ak sèvis entène lopital, segman H. Lòd ki disponib la pa site segman D, kidonk verifye klasifikasyon ki kòrèk la. Ajisteman salè minimòm yo sèvi ak rapò CSS, epi yo ka pran pri lavi oswa enflasyon IHSI ki rive omwen 10% nan yon ane fiskal an konsiderasyon. Yo dwe peye salè yo ak lajan ki gen valè legal. Peman an byen limite anpil; dediksyon pou avans oswa domaj pa ka depase yon sizyèm salè a. Bonis anyèl la, ki peye ant 24 ak 31 desanm, dwe vo omwen yon douzyèm salè anyèl la. Apre yon jijman, reklamasyon salè a gen premye privilèj. Apre yon ane sèvis, konje anyèl la dwe dire omwen 15 jou youn apre lòt, ladan yo 13 jou travay ak de dimanch. Yon maladi ki gen sètifika bay 15 jou konje peye pa ane. Konje matènite dire 12 semèn, ladan yo sis semèn apre akouchman; OFATMA, òganis piblik ki okipe pwoteksyon pou aksidan travay, maladi ak matènite, peye lè travayè a asire. Yon règ tranzisyon fè anplwayè a peye sis semèn lè travayè a pa kouvri. Yon travayè k ap bay tete gen dwa swa ak de poz peye 30 minit, swa ak yon poz peye 15 minit chak twa èdtan. Anplwayè a dwe deplase yon travayè ansent si travay li fè deja a mete sante l an danje. Anplwayè yo dwe pran mezi ijyèn ak sekirite. Etablisman ki gen omwen 20 travayè bezwen yon sèvis medikal, epi sa ki gen plis pase 200 anplwaye pèmanan bezwen yon dispansè. Chak etablisman dwe gen materyèl premye swen. Yo dwe pran kat sante OFATMA a nan espas twa mwa, epi se anplwayè a ki peye frè a. Enspektè travay yo ka fè enspeksyon san avètisman lajounen kou lannuit, egzamine rejis ak dokiman, epi bay lòd pou pran mezi imedya lè gen danje. Rapò ofisyèl enspektè a valab toutotan yo pa pwouve kontrè a. Travayè yo ka antre nan yon sendika lib, epi anplwayè a pa ka egzije yo vin manm sendika. Yon sendika travayè bezwen omwen 10 manm, tandiske yon sendika anplwayè bezwen omwen senk. Yo dwe anrejistre sendika a nan Direction du travail la nan 60 jou travay. Yon sendika oswa reprezantan travayè ki gen otorizasyon ka siyen yon akò kolektif. Yon anplwayè pa ka revoke, sispann, bese grad oswa diminye salè yon travayè poutèt aktivite sendika li. Yon grèv legal bezwen omwen yon tyè nan mendèv la ak omwen senk travayè, li dwe konsène enterè komen epi li dwe suiv fòmalite Code la. Grèv k ap fèt pa woulman oswa tanzantan, yo rele grève perlée, limite a 24 èdtan epi gen ladan l yon avètisman oswa yon arè travay yon èdtan. Grèv entèdi nan sèvis piblik esansyèl yo; Conseil supérieur d’arbitrage la okipe dosye grèv ak blokaj travay. Travay la ka fini lè kontra a rive nan dat fen li, travay yo te dakò fè a fini, yon rezon kontra a prevwa rive, travayè a mouri oswa gen fòs majè. Pati yo ka dakò mete fen nan kontra a tou, oswa youn nan yo ka fè sa. Apre plis pase twa mwa sèvis, delè avi a se 15 jou pou travayè ki gen ant twa mwa ak yon ane sèvis, yon mwa pou youn rive twa ane, de mwa pou twa rive sis ane, twa mwa pou sis rive dis ane, epi kat mwa apre dis ane. Revokasyon tousuit mande konpansasyon pou avi. Yon travayè ka kite san responsablite lè anplwayè a pa respekte obligasyon salè, sekirite oswa legal li. Anplwayè a bezwen yon rezon valab, tankou vyolans, yon zak kont pwopriyete oswa yon pèt, twa jou youn apre lòt absans san rezon, kat absans san rezon nan yon mwa, oswa yon lòt vyolasyon grav devwa. Revokasyon poutèt opinyon, aktivite sendika, relijyon, aktivite sosyal oswa politik, sèks oswa ras se revokasyon abizif; domaj enterè yo ka rive jiska 12 mwa salè. Si biznis la transfere, kontra travay la rete an vigè, epi nouvo anplwayè a rete responsab pou obligasyon anvan yo. Anplwayè a dwe bay yon sètifika travay gratis si yo mande l. An jeneral, reklamasyon salè ak lòt reklamasyon travay dwe rive nan Direction du travail la nan sis mwa apre kontra a fini oswa apre yo kenbe peman an. Medyasyon oswa konsilyasyon obligatwa. Travayè a ka aji dirèkteman, atravè yon sendika oswa atravè yon reprezantan yo otorize espesyalman. Yo dwe voye premye konvokasyon an nan 24 èdtan, epi konsilyasyon kolektif la ka dire jiska uit jou. Yo ekri antant lan; si konsilyasyon an echwe, yo voye pwosè-vèbal la bay Comité d’arbitrage la oswa Tribunal du travail la. Pou yon reklamasyon salè anplwayè a rekonèt, tribinal la ka bay yon lòd pou peye sou demann Direction du travail la. Nan pwosedi travay sa yo, travayè yo pa peye frè tribinal, anrejistreman oswa kopi; yo ka mande asistans jiridik gratis. Odyans yo piblik epi yo swiv yon pwosedi rapid; tribinal la rann jijman an nan twa jou apre odyans lan, epi yo remèt kopi ekri a nan 48 èdtan. Desizyon sou salè, konje, bonis ak avantaj avi ka egzekite pwovizwaman; an jeneral, apèl yo limite ak rekou ann kasasyon pou kèk rezon legal byen presi. Travay enfòmèl, kapasite limite enstitisyon yo ak sitiyasyon sekirite a ka rann aksè ak egzekisyon difisil, menm lè gen yon rekou fòmèl.