भारतातील इतिहास

भारताचा इतिहास लिखित राष्ट्रीय नोंदींपेक्षा खूप आधी सुरू होतो. सिंधू संस्कृतीच्या पुरातत्त्वीय पुराव्यांतून नियोजनबद्ध मोठी शहरे, हस्तकला उत्पादन आणि दूरवरचा व्यापार दिसून येतो. नंतरच्या शतकांत राज्ये, गणराज्ये, नगरे, तत्त्वज्ञानपर परंपरा आणि प्रमुख धार्मिक चळवळी वाढल्या. हिंदू, बौद्ध आणि जैन विचार वेगवेगळ्या समुदायांत आणि ग्रंथांतून विकसित झाले. मौर्य आणि गुप्त साम्राज्यांसारख्या मोठ्या सत्तांनी प्रशासन, शिक्षण, कला आणि व्यापारावर प्रभाव टाकला. त्यांची सत्ता ही संपूर्ण कहाणी नव्हती, कारण प्रादेशिक सत्ता आणि स्थानिक समाजही महत्त्वाचे राहिले. हिंद महासागरातील संपर्क आणि स्थलमार्गांमुळे व्यापारी, प्रवासी, भाषा, तंत्रज्ञान आणि श्रद्धा यांची देवाणघेवाण झाली. या देवाणघेवाणीने किनारी आणि अंतर्गत प्रदेशांतील संस्कृती घडवण्यास मदत केली. इस्लामी दरबार असलेल्या अनेक राजवंशांनी उपखंडाच्या काही भागांवर राज्य केले. दिल्ली सल्तनती आणि मुघल साम्राज्य विशेष महत्त्वाचे आहेत; त्याच वेळी प्रादेशिक राज्यांनीही वास्तुकला, भाषा, शेती आणि शासन घडवले. युरोपीय व्यापारी कंपन्या समुद्रमार्गे आल्या आणि ब्रिटिश ईस्ट इंडिया कंपनीने हळूहळू राजकीय सत्ता मिळवली. ब्रिटिश वसाहतवादी राजवटीने प्रशासन, वाहतूक, शिक्षण आणि अर्थव्यवस्थेत बदल घडवले; पण दडपशाही केली आणि तीव्र विषमता निर्माण केली. वसाहतवादी राजवटीविरुद्धच्या प्रतिकाराचे अनेक प्रकार होते: स्थानिक उठाव, सामाजिक सुधारणा, कामगार चळवळी, क्रांतिकारी कारवाया आणि जनआंदोलने. १९४७ मध्ये स्वातंत्र्य मिळाले; त्याच वेळी फाळणी होऊन भारत आणि पाकिस्तान निर्माण झाले आणि प्रचंड विस्थापन व हिंसा झाली. भारत लोकशाही राज्यघटनेसह प्रजासत्ताक झाला. पुढील इतिहासात राज्यांची पुनर्रचना, सामाजिक चळवळी, आर्थिक बदल, वैज्ञानिक विकास, संघर्ष आणि समानता व आपलेपणाविषयी सुरू असलेल्या चर्चा यांचा समावेश होतो.