ਭਾਰਤ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ

ਭਾਰਤ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਲਿਖਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰਿਕਾਰਡਾਂ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਪਹਿਲਾਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸਿੰਧੂ ਘਾਟੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਪੁਰਾਤੱਤਵ ਸਬੂਤ ਯੋਜਨਾਬੱਧ ਵੱਡੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ, ਦਸਤਕਾਰੀ ਉਤਪਾਦਨ ਅਤੇ ਦੂਰ-ਦੁਰਾਡੇ ਦੇ ਵਪਾਰ ਨੂੰ ਦਿਖਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਅਗਲੀਆਂ ਸਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਰਾਜਾਂ, ਗਣਰਾਜਾਂ, ਕਸਬਿਆਂ, ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਅਤੇ ਵੱਡੀਆਂ ਧਾਰਮਿਕ ਲਹਿਰਾਂ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਹੋਇਆ। ਹਿੰਦੂ, ਬੁੱਧ ਅਤੇ ਜੈਨ ਵਿਚਾਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਅਤੇ ਲਿਖਤਾਂ ਰਾਹੀਂ ਵਿਕਸਿਤ ਹੋਏ। ਮੌਰਿਆ ਅਤੇ ਗੁਪਤ ਸਾਮਰਾਜ ਵਰਗੇ ਵੱਡੇ ਰਾਜਾਂ ਨੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ, ਸਿੱਖਿਆ, ਕਲਾ ਅਤੇ ਵਪਾਰ ’ਤੇ ਅਸਰ ਪਾਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਰਾਜ ਪੂਰੀ ਕਹਾਣੀ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਖੇਤਰੀ ਤਾਕਤਾਂ ਅਤੇ ਸਥਾਨਕ ਸਮਾਜ ਵੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਰਹੇ। ਹਿੰਦ ਮਹਾਸਾਗਰ ਅਤੇ ਜ਼ਮੀਨੀ ਰਾਹਾਂ ਰਾਹੀਂ ਜੁੜਾਅ ਨੇ ਵਪਾਰੀ, ਯਾਤਰੀ, ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ, ਤਕਨੀਕਾਂ ਅਤੇ ਧਰਮ ਲਿਆਂਦੇ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਅਦਾਨ-ਪ੍ਰਦਾਨਾਂ ਨੇ ਤੱਟਵਰਤੀ ਅਤੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਰੂਪ ਦੇਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਉਪਮਹਾਂਦੀਪ ਦੇ ਕੁਝ ਹਿੱਸਿਆਂ ’ਤੇ ਇਸਲਾਮੀ ਦਰਬਾਰਾਂ ਵਾਲੇ ਕਈ ਰਾਜਵੰਸ਼ਾਂ ਨੇ ਰਾਜ ਕੀਤਾ। ਦਿੱਲੀ ਸਲਤਨਤਾਂ ਅਤੇ ਮੁਗਲ ਸਾਮਰਾਜ ਖ਼ਾਸ ਤੌਰ ’ਤੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹਨ, ਜਦਕਿ ਖੇਤਰੀ ਰਾਜਾਂ ਨੇ ਵੀ ਇਮਾਰਤਸਾਜ਼ੀ, ਭਾਸ਼ਾ, ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਰੂਪ ਦਿੱਤਾ। ਯੂਰਪੀ ਵਪਾਰਕ ਕੰਪਨੀਆਂ ਸਮੁੰਦਰੀ ਰਸਤੇ ਆਈਆਂ ਅਤੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਈਸਟ ਇੰਡੀਆ ਕੰਪਨੀ ਨੇ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਤਾਕਤ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ। ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਸ਼ਾਸਨ ਨੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ, ਆਵਾਜਾਈ, ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਅਰਥਵਿਵਸਥਾ ਬਦਲੀ, ਪਰ ਜ਼ਬਰ ਵਰਤਿਆ ਅਤੇ ਗੰਭੀਰ ਅਸਮਾਨਤਾਵਾਂ ਵੀ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀਆਂ। ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਸ਼ਾਸਨ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਈ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸਥਾਨਕ ਬਗਾਵਤਾਂ, ਸਮਾਜਿਕ ਸੁਧਾਰ, ਮਜ਼ਦੂਰ ਕਾਰਵਾਈ, ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਸਰਗਰਮੀ ਅਤੇ ਜਨ ਅੰਦੋਲਨ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। 1947 ਵਿੱਚ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੇ ਨਾਲ ਵੰਡ ਵੀ ਹੋਈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਬਣੇ ਅਤੇ ਭਾਰੀ ਉਜਾੜਾ ਤੇ ਹਿੰਸਾ ਵਾਪਰੀ। ਭਾਰਤ ਲੋਕਤੰਤਰਕ ਸੰਵਿਧਾਨ ਵਾਲਾ ਗਣਰਾਜ ਬਣਿਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਰਾਜਾਂ ਦੀ ਮੁੜ-ਰਚਨਾ, ਸਮਾਜਿਕ ਲਹਿਰਾਂ, ਆਰਥਿਕ ਬਦਲਾਅ, ਵਿਗਿਆਨਕ ਵਿਕਾਸ, ਟਕਰਾਅ ਅਤੇ ਬਰਾਬਰੀ ਤੇ ਆਪਣਾਪਣ ਬਾਰੇ ਜਾਰੀ ਬਹਿਸਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।